Ulusal sinemanın kavgasını veren usta yönetmen Halit Refiğ, TRT‘ye çektiği "Yorgun Savaşçı"nın dönemin darbecileri tarafından yakılması yüzünden filmiyle buluşamadı.
Kemal Tahir çizgisine yakınlığıyla bilinen Refiğ, Türk sinemasının gelişmesi için çaba gösteren yönetmenlerin başında yer alıyordu. Refiğ, Saadet Partisi Genel Başkanı Numan Kurtulmuş‘un da aralarında bulunduğu çok sayıda ismin katıldığı törenle toprağa verildi
Batı Sineması hayranlığının karşısına "Ulusal Sinema Kavgası" ile çıkan bir yönetmendi Halit Refiğ. Türk sinemasının kendine güvenmesini istiyordu. Mücadelesini sürdürürken çoğu zaman yalnız kaldı, yanlış anlaşıldı ama asla yılmadı. TRT için Kemal Tahir‘in eserinden uyarlanan ve Milli Mücadele‘nin anlatıldığı "Yorgun Savaşçı" her on yılda bir görev değişimi yapan darbeciler tarafından yasaklanmakla kalmadı, film yakıldı. Halit Refiğ Türk sinemasına sayısız film armağan ettiği gibi yayınladığı kitaplarla da çabalarını sürdürdü. Dergâh Yayınları‘ndan yakınlarda çıkan senaryo eserleri "Puşkin Erzurum‘da", "Koca Sinan" ve yıllar sonra yeni baskısı yapılan "Ulusal Sinema Kavgası" okura ulaşan Refiğ kitaplarıydı.
Gülper Refiğ‘in büyük acısı
İstanbul‘da tedavi gördüğü hastanede yaşamını yitiren Türk sinemasının ünlü yönetmenlerinden Halit Refiğ için Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuvarı‘nda tören düzenlendi. Tören, yönetmen Halit Refiğ‘in Türk bayrağına sarılı tabutunun Osman Hamdibey Salonu‘na alınmasıyla başladı.
Törene, Refiğ‘in yakınları ile Can Gürzap, Ercan Karakaş, Türker İnanoğlu, Can Ataklı ile öğretim üyeleri ve öğrenciler katıldı. Törende, Türk sinemasının önemli isimlerinden Lütfi Akad eşi Şükran Akad ile birlikte hazır bulundu. Halit Refiğ‘in eşi Gülser Refiğ eşinin acısıyla ayakta zor duruyordu.
Törende, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Rahmi Aksungur, Halit Refiğ‘in öz geçmişini okudu. Aksungur, ‘‘Şehirdeki Yabancı‘‘, ‘‘Gurbet Kuşları‘‘, ‘‘Haremde Dört Kadın‘‘, ‘‘Bir Türk‘e Gönül Verdim‘‘, ‘‘Teyzem‘‘, ‘‘Hanım‘‘, ‘‘Karılar Koğuşu‘‘ gibi pek çok filmi ile yurt içinde ve dışında birçok ödül kazanan Refiğ‘e, 1997 yılında Mimar Sinan Üniversitesi Senatosu kararıyla Türkiye‘de sinema-tv eğitimini başlatan 5 kişiden biri olduğu için onursal profesörlük unvanı verildiğini anlattı. Refiğ‘in çok sevdiği hocalarından birisi olduğunu vurgulayan Aksungur, anılarından kesitler anlattı.
Mimar Sinan Üniversitesinin emekli öğretim üyelerinden Prof. Dr. Sami Şekeroğlu da Halit Refiğ ile 45 yıla yakın bir dostluğu olduğunu ifade ederek, ‘‘En ufak şeyden alınırdı, kırılgandı, hassas bir insandı. Her şeyi sorgular, araştırırdı. Örneğin bizim eve geldiği zaman, kitaplıkta tesadüfen bulduğu annemin gönderdiği mektubu bile okurdu. Okumadığı bir şey yoktu. 45 sene birlikte olduk. Onunla bu kadar sıkı fıkı olan insan yoktur. Çok şeyi konuştuk, tartıştık. 45 seneyi size nasıl anlatayım?‘‘ dedi.
Yapımcı Tekin Özertem de Halit Refiğ‘in sinemacılığının dışında önemli bir kültür insanı olduğunu vurguladı. Özertem, ‘‘O bir düşünürdü. Türk insanını ve Türkiye‘yi düşünürdü. Her zaman (Türkiye) diyen bir insandı. Refiğ‘in gittiğine inanmıyorum. Biz yaşadıkça yaşayacaktır‘‘ diye konuştu. Özertem, Türk sinemasının Refiğ‘in arzuladığı seviyeye ulaşmasını istediğini dile getirerek, ‘‘Umarım Türk sineması, dünya sinemasının bir parçası olur‘‘ dedi. Mimar Sinan Üniversitesi İletişim Fakültesi Radyo-TV-Sinema Bölümü Başkanı Prof. Dr. Şükran Esen ise bir düşün adamı olan Halit Refiğ‘in 1960‘ların sinemasının kitabını yazan bir yönetmen olduğunu söyledi. ‘‘Sanatçılar toprak olur, ama eserleri yaşar‘‘ diyen Esen, Refiğ‘in bayrağını gençlerin taşıyacağını söyledi. Halit Refiğ‘in cenazesi törenin ardından Teşvikiye Camisi‘ne götürüldü.
Cenazeye Refiğ‘in eşinin yanısıra Saadet Partisi Genel Başkanı Numan Kurtulmuş, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Kadir Topbaş, eski Kültür Bakanı Ercan Karakaş, eski İBB Başkanı Ali Müfit Gürtuna, Şişli Belediye Başkanı Mustafa Sarıgül, CHP İstanbu İl Başkanı Gürsel Tekin, sanatçı Orhan Gencebay, Nuri Sesigüzel, Erol Evgin, sinema oyuncuları Fatma Girik, Türkan Şoray, Fikret Hakan, Yıldız Kenter, Nuri Alço, Yaşar Alptekin, Müjde Ar, Perihan Savaş, Meral Orhansoy, Nebil Özgentürk, gazeteci Hüseyin Gülerce, Harun Tokak‘ın da aralarında bulunduğu çok sayıda isim katıldı. Fatiha okuyan ve yönetmenin ardından dua eden sinema sanatçılarından Nuri Alço, kendisiyle bir çok filmde çalıştığını söyledi. Alço, çok sevdiği Halit Refiğ‘in sinema dünyasına son zamanlarda küs olduğunu ve böyle ayrıldığını söyledi. Halit Refiğ‘in bacanağı gazeteci Can Ataklı ise Türk sinemasının büyük bir üstadını kaybettiğini söyledi. Sinema oyuncusu Fatma Girik, çok üzgün olduğunu belirterek 50 yıllık dostunu kaybettiğini dile getirdi Girik, "Duygularımızı anlatmaya imkan yok. Duygularımızı siz anlayın. Bütün Türkiye‘in başı sağolsun. Onu hep esprili halini hatırlamak istiyorum." dedi. Türkan Şoray da, Türk sineması olarak büyük bir kayıp dost olarak bir kayıp."O her zaman Türk sinemasında yaptığı filmlerle yaşayacak." şeklinde konuştu.
Halit Refiğ kimdir?
Yönetmen Halit Refiğ 1934‘te İzmir‘de dünyaya geldi. Refiğ, ilk ve orta öğrenimini Şişli Terakki Lisesinde tamamladı, Robert Kolej Mühendislik Bölümünde okudu. Okul bittikten sonra askerliğini yedek subay olarak Kore‘de yapan Refiğ, bu sırada amatörce 8mm filmler çekti. Refiğ, 1956‘da, Nijat Özön ile birlikte yayınladıkları ‘‘Sinema‘‘ ve ‘‘Kim‘‘ isimli dergilerde, ‘‘Yeni Sabah‘‘ ve ‘‘Akşam‘‘ gazetelerinde sinema eleştirileri yazdı.
Refiğ, Atıf Yılmaz‘ın ‘‘Yaşamak Hakkımdır‘‘ isimli filmin asistanlığını yaparak sinema alanındaki ilk çalışmasını gerçekleştirdi. 1960‘ta ilk film olan ‘‘Yasak Aşk‘‘ı çeken Refiğ, 1963‘te ‘‘Şehirdeki Yabancı‘‘, 1964‘te ‘‘Gurbet Kuşları‘‘, ‘‘Haremde Dört Kadın‘‘, ‘‘Bir Türk‘e Gönül Verdim‘‘ filmlerine imza attı ve bu filmlerle Moskova, Yeni Delhi ve Sorrento Film Festivallerinde çeşitli ödüller kazandı. Refiğ, 1964 yılında ‘‘Gurbet Kuşları‘‘ ile Antalya Altın Portakal Film Festivali‘nde ‘‘En İyi Yönetmen‘‘ ödülünü aldı. TRT‘de danışman kurulunda görev alan Refiğ‘in, TRT adına 1981 yılında gerçekleştirdiği Kemal Tahir‘in aynı adlı romanından uyarladığı ‘‘Yorgun Savaşçı‘‘ adlı filminin yakıldığı ilan edildi. Bu film, 1993‘te televizyonlarda gösterildi.
1976‘da ABD‘de Wisconsin Üniversitesi‘nde, 1984 yılında Ohio Denison Üniversitesi‘nde eğitim çalışmalarına katıldı. Öğrencileri ile birlikte ‘‘The Intercessors‘‘, ‘‘In the Wilderness‘‘ adlı filmleri gerçekleştirdi. Olgunluk döneminde daha çok düşünsel yanı ağır basan ürünler verdi. ‘‘Teyzem‘‘, ‘‘Hanım‘‘, ‘‘Karılar Koğuşu‘‘, ‘‘İki Yabancı‘‘, ‘‘Köpekler Adası‘‘ gibi filmleriyle yurt içinde ve dışında birçok ödül kazandı. Yurt dışındaki festivallerde filmleri için özel bölümler ayrıldı, çeşitli konferans, seminer ve benzeri toplantılara konuşmacı olarak katıldı. 1997 yılında Mimar Sinan Üniversitesi Senatosu kararı ile ‘‘Onursal Profesörlük‘‘ unvanı verilen Halit Refiğ‘in 300‘ü aşkın makalesinin yanı sıra araştırma yazıları ve ‘‘Ulusal Sinema Kavgası‘‘ adlı bir kitabı ve iki senaryo kitap çalışması bulunuyor.