Türk kamuoyunun gündeminde yıllardır yer alan Musul, Milletler Cemiyetinin 16 Aralık 1925‘te, daha önce saptanan ‘‘Brüksel hattını‘‘ Türk-Irak sürekli sınırı olarak kabul etmesiyle Irak‘a verildi.
Milletler Cemiyeti Konseyi, 29 Ekim 1924‘te yaptığı toplantıda, Musul‘u dışarıda bırakarak Türk-Irak sınırını geçici olarak saptadı. Lozan Konferansı‘nda sorunun çözümü Türkiye ile İngiltere‘ye bırakılmıştı. Dokuz ay içinde anlaşma sağlanamazsa konu Milletler Cemiyetine gidecekti.
Bu arada, Ağustos 1924‘te Nasturi ayaklanması baş gösterdi. Ayaklanmanın bastırılması için askeri harekat sürerken, Milletler Cemiyeti 20 Eylül‘de Musul sorununu görüşmeye başladı. Türkiye‘nin, Musul‘da plebisit (bir ulusun hangi devlete bağlanacağıyla ilgili oylama) yapılması önerisine İngiltere karşı çıktı. Türkiye‘nin başlattığı askeri harekat sırasında; Türk ve İngiliz birlikleri arasında yer yer çatışma yaşanması üzerine, İngiltere, 9 Ekim‘de Türk birliklerinin 48 saat içinde geri çekilmesini istedi. Türkiye de geçici bir sınır çizilmesi amacıyla Milletler Cemiyetine başvurdu. 29 Ekim 1924‘te geçici sınırın saptanması üzerine, sorun geçici olarak dondurulmuş oldu.
Musul konusundaki görüşmeler 1925‘te de sürdürüldü ve 5 Haziran 1926‘da bir anlaşmaya varıldı. Buna göre, Türkiye, Musul petrollerinin gelirinden 25 yıl süreyle yüzde 10 pay almayı kabul ederek haklarından vazgeçti. Türkiye, daha sonra 500 bin İngiliz Sterlini karşılığı anlaşmayla belirlenen bu hakkını da bıraktı.
Belli başlı öteki olaylar
13 Aralık
1522- Kanuni, Rodos‘un teslimini istedi.
1754- Sultan I. Mahmud öldü.
1789- Fransa‘da Ulusal Muhafız Birliği (National Guard) kuruldu.
1914- Mesudiye zırhlısı, Çanakkale‘de bir İngiliz denizaltısı tarafından batırıldı.
1943- İkinci Basın Kongresi Ankara‘da toplandı.
1945- Filarmoni Derneği İstanbul‘da ilk konserini verdi.
1949- İsrail Kudüs‘ü başkent ilan etti. Arap-İsrail Savaşı‘ndan sonra,
Eski Kent ve Doğu Kudüs Ürdün‘de, Batı Kudüs de İsrail‘de kaldı. Kent,
BM kararlarına göre ‘‘uluslararası kent‘‘ ilan edilmişti.
1960- Fransa Cumhurbaşkanı Charles De Gaulle‘ün Cezayir ziyareti olaylı geçti. Fransız milliyetçilerinin çıkardığı olaylarda 123 kişi öldü.
1974- Anadolu Ajansı TAŞ‘nin kurucuları (1925) arasında ve ilk yönetim kurulunda üye olarak yer alan; romancı, gazeteci, siyaset adamı Yakup Kadri Karaosmanoğlu, AA Yönetim Kurulu Başkanlığı‘nı yürütürken, Ankara‘da 85 yaşında vefat etti.
1977- Öykücü ve romancı Oğuz Atay İstanbul‘da 43 yaşında öldü.
1979- Şair ve yazar Behçet Necatigil 63 yaşında yaşam gözlerini yumdu.
1995- Avrupa Parlamentosu, Türkiye ile imzalanan Gümrük Birliği anlaşmasını onayladı.
1998- İtalya‘da düzenlenen 5. Avrupa Kros Şampiyonası‘nda Türk Genç Bayan Milli Takımı şampiyon oldu.
14 Aralık
1799- ABD‘nin kurucusu ve ilk başkanı George Washington öldü.
1900- Bilim adamı Max Planck, kuantum teorisini Berlin Fizik Birliğinde sundu.
1911- Güney Kutbu‘nu keşfetmek için bir yıl boyunca hazırlıklar yapan Norveçli kaşif Ronald Amundsen bu bölgeye ulaştı.
1939- Sovyetler Birliği, Milletler Cemiyeti üyeliğinden çıkarıldı.
1967- Yunanistan Kralı Konstantin‘in cuntaya karşı darbe girişimi başarısız oldu. Albaylar Cuntası iktidarı sürdü. Kral ülkesini terk etmek zorunda kaldı.
1981- İsrail, Suriye kontrolündeki Golan Tepeleri‘ni ilhak etti. İsrail parlamentosu, Golan Tepeleri‘nin ilhakını bir günde onayladı.
1989- Şili‘de ilk demokratik seçimler yapıldı.
1995- Bosna‘da barış için anlaşmaya varıldı.
2003- Bestekar udi İrfan Özbakır öldü.
2003- Devrik Irak Devlet Başkanı Saddam Hüseyin, doğum yeri Tikrit‘e 20 kilometre uzaklıktaki El Dor kasabasında bir sığınakta ABD birliklerince yakalandı.
2008- Iraklı gazeteci Muntazır El Zeydi, Irak‘a sürpriz ziyarette bulunan
ABD Başkanı George W. Bush‘a Irak Başbakanı Nuri El Maliki ile düzenlediği basın toplantısı sırasında ayakkabılarını fırlattı. Hedefi tutturamayan El Zeydi, konuk devlet başkanına hakaret ve saldırıdan üç yıl hapisle cezalandırıldı. Temyiz mahkemesince cezası dokuz aya indirilen El Zeydi 15 Eylül 2009‘da serbest kaldı.
15 Aralık
1574- II. Sultan Selim öldü.
1840- Napolyon Bonapart‘ın kemikleri St. Helene Adası‘ndan Paris‘e getirilerek Invalides‘e gömüldü.
1890- Amerikan yerli kabilelerinden Titan Dakotalarının şefi ‘‘Oturan Boğa‘‘ (Tatanka İyotake), ABD‘nin harekete geçirdiği yerel polis ve askerler tarafından öldürüldü.
1936- Ankara‘da 19 Mayıs Stadyumu açıldı.
1939- ‘‘Rüzgar Gibi Geçti‘‘ filmi ilk kez gösterildi.
1948- Fransa ilk nükleer reaktörün kuruluş çalışmalarına başladı.
1949- BM Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütünün (UNESCO) İstanbul bürosu açıldı.
1954- Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı kuruldu.
1957- Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, Yunanistan‘ın Kıbrıs tezini reddetti.
1960- Erzurum‘da radyo istasyonu açıldı.
1986- Olimpiyat şampiyonu halterci Naim Süleymanoğlu, Türk vatandaşı oldu.
1987- Cumhuriyet tarihinde, dolar, resmen ilk kez dört haneli rakama ulaştı. Merkez Bankası ABD Doları‘nın satış kurunu 1.300 liraya yükseltti.
1992- TRT‘nin kurucularından ve ilk Genel Müdürü Adnan Öztrak öldü.
2000- Afyonkarahisar ve çevresinde yaşanan 5,8 büyüklüğündeki depremde altı kişi öldü, 42 kişi yaralandı.
2004- Şair ve yazar Şükran Kurdakul 77 yaşında İstanbul‘da öldü.
2006- II. Dünya Savaşı‘nda yenilgiye uğrayan Japonya‘nın 1945‘ten sonra ilk kez resmen savunma bakanlığı oldu.
2009- İş yerleri kapatıldığı için özlük haklarıyla kamu kuruluşlarına yerleştirilmelerini isteyen TEKEL işçileri Ankara‘da eyleme başladı.
16 Aralık
1474- Türk astronom ve matematikçi Ali Kuşçu İstanbul‘da öldü.
1724- Türkiye‘de ilk kitap (Vankulu Lügati) basıldı.
1920- Çin‘in kuzeybatısındaki Ganzu eyaletinde meydana gelen 8,6 büyüklüğündeki depremde 100 bin kişi öldü.
1925- Milletler Cemiyeti Konseyi, daha önce saptanan ‘‘Brüksel hattı‘‘nı, Türk Irak sürekli sınırı olarak kabul etti. Bu karar uyarınca Musul Irak‘ta kaldı.
1932- Samsun-Sivas demir yolu hattı işletmeye açıldı.
1949- Ahmet Sukarno Endonezya‘nın ilk cumhurbaşkanı oldu.
1956- Mizah yazarı, romancı, gazeteci Ercüment Ekrem Talu öldü.
1969- İstanbul Boğaz Köprüsü 303 milyar liraya ihale edildi.
2002- Gazeteci Rakım Ziyaoğlu İstanbul‘da öldü.
17 Aralık
1273- Mevlana Celaleddini Rumi hayata gözlerini yumdu.
1399- Avrupa‘ya Moğol istilası başladı.
1777- Fransa, Amerika‘nın bağımsızlığını kabul etti.
1830- Güney Amerikalı direnişçi Simon Bolivar öldü.
1903- Wright kardeşler ilk uçuşu gerçekleştirdi.
1908- İttihat ve Terakki Cemiyeti, II. Meşrutiyet‘in ilanından sonra İttihat ve Terakki Fırkası adını aldı.
1918- Fransız askerleri denizden Mersin‘e çıkarma yapmaya başladı. (Mersin, Tarsus, Adana, Ceyhan, Misis ve Toprakkale işgal edildi.)
1926- Uşak Şeker Fabrikası açıldı.
1930- Serbest Cumhuriyet Fırkası kendisini feshetti.
1934- Kasım 1934 tarihli Kanun‘la ‘‘Kemal‘‘ öz adlı Türkiye
Cumhurbaşkanı‘na verilen ‘‘Atatürk‘‘ soyadının veya bunun başına ve sonuna söz konarak yapılan adların hiçbir kimse tarafından öz ve soyadı olarak alınamayacağına dair Kanun TBMM‘de kabul edildi.
1981- Kızıl Tugaylar terör örgütü İtalya‘daki en yüksek rütbeli NATO askeri olan General James Dozier‘i kaçırdı.
2004- AB, Türkiye ile 3 Ekim 2005‘te müzakerelere başlama kararı aldı.
2004- Irak‘ın Musul kenti yakınlarında uğradıkları silahlı saldırı sonucu beş Türk güvenlik görevlisi şehit oldu.
18 Aralık
1111- İslam düşünürü İmam Gazali öldü.
1482- Gedik Ahmet Paşa, II. Bayezıd tarafından idam ettirildi.
1865- Amerika Birleşik Devletleri köleliği kaldırdı.
1923- Yunan Kralı Konstantin, oğlu II. George lehine tahtından feragat ettiğini açıklayarak ülkesini terk etti.
1929- Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti kuruldu.
1956- Japonya Birleşmiş Milletlere kabul edildi.
1957- ‘‘Kwai Köprüsü‘‘ (The Bridge on the River Kwai) filminin ilk gösterimi New York‘ta yapıldı.
1969- Yavuz Zırhlısı sökülmek üzere Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumuna satıldı.
1969- İngiltere‘de cinayet suçlarında ölüm cezası kaldırıldı.
1970- 41‘ler Demokratik Partiyi kurduklarını açıkladı. Kurucular arasında Ferruh Bozbeyli, Saadettin Bilgiç, Talat Asal, Neriman Ağaoğlu, Nilüfer Gürsoy, Mutlu ve Yüksel Menderes de yer aldı.
1975- Gölcük Tersanesi‘nde ilk Türk denizaltısının yapımına başlandı.
1980- Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) İstanbul davası başladı. Davanın 1.477 sanığı vardı.
1988- Toplum bilimci Prof. Dr. Niyazi Berkes 80 yaşında öldü.
2002- Ankara Üniversitesi öğretim üyesi Dr. Necip Hablemitoğlu, evinin önünde suikasta kurban gitti.
2006- Atlantic Records plak şirketinin kurucusu Ahmet Ertegün‘ün cenazesi, Üsküdar Sultantepe‘de bulunan Özbekler Tekkesi‘ndeki aile kabristanında toprağa verildi.
19 Aralık
1805- Napolyon Bonapart komutasındaki Fransız ordusu Varşova‘ya girdi.
1918- Bahçe, İslahiye, Hassa, Mamure, Osmaniye (Cebelibereket) işgal edildi.
1919- Mustafa Kemal ve Heyeti Temsiliye, Sivas‘tan Ankara‘ya hareket etti.
1920- Milli Mücadele‘yi destekleyen ‘‘Antalya‘da Anadolu‘‘ gazetesi yayımlanmaya başlandı.
1941- II. Dünya Savaşı‘nda, İstanbul‘da ekmek karneye bağlandı.
1948- İzmir Şehir Tiyatrosu ve Sergi Sarayı yandı.
1950- Dwight D. Eisenhower, Kuzey Atlantik Antlaşması Teşkilatı (NATO) kuvvetleri komutanlığına atandı.
1965- De Gualle, Fransa Cumhurbaşkanlığına yeniden seçildi.
1966- Koç grubunca üretilen ilk Türk otomobili ‘‘Anadol‘‘ satışa sunuldu.
1966- Yazar, film yapımcısı İhsan İpekçi 67 yaşında öldü.
1969- Amerikan 6. Filosu, İzmir‘e geldi. Filonun gelişi protesto edildi ve Amerikalı denizciler tartaklandı.
1972- Vatan gazetesinin sahibi Ahmet Emin Yalman 84 yaşında öldü.
1984- Çin ve ABD, Hong Kong‘un 1997‘de Çin‘e devredilmesi konusunda anlaştı.
1987- Uluslararası Cumhuriyet Halter Turnuvası‘nda Naim Süleymanoğlu ilk kez milli mayoyu giydi. 60 kiloda koparma (150 kg), silkme (188,5 kg) ve toplamda (337,5 kg) kendisine ait dünya rekorlarını yeniledi.
1992- Somali‘de Umut Operasyonu başlatıldı. Türk Birliği bu harekata katıldı.
2000- Ölüm orucu ve açlık grevlerinin devam ettiği 20 cezaevine müdahale edildi. ‘‘Hayata Dönüş‘‘ adı verilen operasyonun ilk gününde, Çanakkale ve Ümraniye cezaevleri hariç 18 cezaevinde eylem sona erdirildi.
2001- Kabil‘e en az 3 bin kişiden oluşacak uluslararası güç konuşlandırılması için BM Güvenlik Konseyi onay verdi.
2002- Edebiyatçı Memet Fuat 77 yaşında öldü.
2006- ‘‘Tom ve Jerry‘‘, ‘‘Ayı Yogi‘‘, ‘‘Çakmaktaş Ailesi‘‘ gibi sevilen çizgi filmlerin ve ünlü çizgi karakterlerinin yaratıcılarından Joseph Barbera 95 yaşında öldü.
2009- Türk sinemasının usta yönetmenlerinden Zeki Ökten vefat etti.