Menekşegillerin takriben 400 çeşidi bulunmaktadır ve bunlardan sadece iki türde tıbbi maksatla istifade edilir.
1) Hercai menekşe; viola tricolor, burada tarla menekşesi; V.t. arvensis ve çimen menekşesi; V.t. vulgaris olmak üzere ve bu iki türde aynı değerdedir. Mor menekşe; viola odorata bu türün kullanışı biraz farklı olduğundan bundan sonra ayrıca ele alacağız. Menekşenin eski Romalılardan beri kullanıldığı bilinmektedir ve bundan 150 yıl önce Hahnemannla birlikte tedavi denemeleri yapılmaya başlanmıştır.
Birleşimi: Birleşimindeki maddeleri önemine göre sıralayabiliriz;
a) flavonitler % 0.3-0.6 oranında olup en önemlileri; rutin (=violaquercetin), quercetin, nuteolin, luteolin-7-glikosit, violanthin (=apigenin-rhamnoglikozit), scoparin, saponarin, viteksin, izoviteksin, orientin ve izoorientin.
b) Karotinoitler; violaxanthin, violeoxanthin, 9-mono-cis-violaxanthin, 13-mono-cis-violaxanthin, 15-mono-cis-violaxanthin, 9,13-di-cis-violaxanthin, 9,15-di-cis-violaxanthin, 9,9-di-cis-vidaxanthin ve neoxanthin içerir.
c) Fenolkarbonikasit % 0,1-0.3; cumarasit, gentisinasit, p-hydroxybenzoeasit, vanillinasit ve kaffeeasit içerir.
d) Ayrıca; polisakkaritler , saponinler % 5 anthocyanlar,(e vitamini, karbonhidratlar ve kumarinler içerir. Salisilik asit, metil ester(oldukça az).
Özellikleri: Keskin, soğuk, serin ve hafif acı.
Tesir şekli: Deri hastalıklarını iyileştirici, kanı temizleyici, iltihapları önleyici, idrar söktürücü, balgam söktürücüdür.
Araştırmalar: araştırmalar genellikle eski araştırmalar olup günümüzde modern anlamda klinik araştırmaları yapılmamıştır.
1) Hannemann ve ekibi terletici idrar arttırıcı özellikleri ve derideki özel-likle yüzdeki kabarcıkları iyileştirdiğini tesbit etmiştir.
2) Flam-kroeber-seel özellikle ağrılı ve ateşli eklem romatizmasına karşı etkili olduğunu belirtmişler ve bu yönde tedavide bulunmuşlardır (Age).
3) Madaus yaptığı araştırmalarda uyuzmuş gibi kaşıntılı ekzemaya karşı etkili olduğunu ispatlamış ve bebeklerde görülen ruhya (memedeki çocukların başında çıkan kabuklar) ile balgam arttırıcı ve idrar söktü-rücü olarak kullanmıştır(Age).
4) L.Kroeber sıraca ülser(açık yaralar), boğmaca, akciğer hastalıkları ve idrar yolları rahatsızlıklarına karşı kullanmıştır.(Age)
Kullanılması:
a) Araştırmalara göre başta ruhya(bebek ekzemesı), konak, yara kabu-ğu, kabarcıklı yaralar(genellikle yüzde) sivilce, akne kaşıntılı, kabar-cıklı, sulu ekzemaya kullanılabileceği bilinmektedir.
b) Komisyon E 1986 tarih ve 50 nolu monografi bildirisinde menekşe otunun haricen yağ bezlerinin aşırı salgı artışı(sebore) sonucu ortaya çıkan hastalıklara özelliklede bebeklerdeki ruhyaya(bebek ekzeması= memedeki çocukların başlarında çıkan kabuklar) karşı kullanılabile¬ceği bilinmektedir.
c) Halk arasında; boğmaca, bronşit, öksürük, balgam, zystitis(mesane uru, şişkinlikler) çıbana karşı kan temizleyici olarak kullanılmıştır.
Çay: iki kahve kaşığı menekşe otundan demliğe konur ve üzerine 300-400 ml kaynar su ilave edilerek 5-10 dakika demlemeye bırakıldıktan sonra süzülerek içilir.
Merhemi: menekşe otundan 50g önceden hazırlanan 100g vazelin 100 parafine eriyince (önceden eritilmiş) katılır ve 24 buzdolabına konur ve sonra tekrar çıkarılarak hafif ısıtıldıktan sonra süzülerek menekşe mer-hemi elde edilir. Menekşe merhemi yapılırken koyungözü otu, kirpi otu ve kökü mahoniya kabuğu hamamelis yaprağı, sinir otu, papatya çiçeği ve sefa çiçeği de katılabilir.
Yan tesiri: tarife uyulduğunda bilinen bir yan tesiri yoktur. Fakat aşırı dozajda ve uzun süre alınırsa kusmaya, deride kaşıntıya sebep olabilir.
B) Mor menekşe, Veilchen, Vida odarata
Kokulu menekşe
Familyası: Menekşegiller, Veilchengewachse, Violaceae
Drugları: Mor menekşe otu: viola odoratae herba
Mor menekşe kökü: viola odoratae radix
Mor menekşe çiçeği: viola odoratae flos
Mor menekşenin çiçek, ot ve kökü ayrı ayrı veya birlikte çay, tentür ve natürel ilaç yapımında kullanılır.
Birleşimi: Birleşimindeki maddeler; otunun birleşimindeki maddeler
a) eter yağları % 0,002 oranında olup; 2,6-nonadien-1-al, 2,6-nonadien-1-ol, benzlalkol, heptyl asit, octenol
b) ayrıca c vitamini, terpenlerden; friedelin ve ?-Sitosterol, çok az miktarda saponin ve Fenolkarbonikositlerden; Ferulaasit ve Sinapsinasit içerir.
Köklerinde çok az Etenik yağ % 0,038 içerir ve önemlisi ?- Nitropropinasit ve Salisilasitmetilesterdir. Ayrıca; Saponinler % 0,16-2,5 arasında glikozlardan Salicilasit-glikozit içerir.
Çiçekleri % 0,003 oranında eter yağı içerir ve en önemlisi 2,6-nonadien-1-al, 2,6-nonadien-1-ol, benzylalkol-n-hexand, ve parmon(=trans-alfa-yonon) içerir.
Tesir şekli: Balgam söktürücü, terletici, uyutucu, göğüs yumuşatıcı özelliklerine sahiptir.
Kullanılması: Halk arasında mor menekşe başta öksürük, boğmaca, bron¬şit, nefes darlığı, boğaz ve diş ağrısına karşı kullanılır. Kökündeki saponinlerin çuha kökünü tutacak kalitede olmadığı, fakat ona yakın olduğu söylenmektedir.
Çay: ince kıyılmış iki kahve kaşığı mor menekşe otu demliğe konur ve üzerine 300-400ml kaynar su ilave edilerek 5-10 dakika bekledikten sonra içilir. Mor menekşe kökünden iki kahve kaşığı akşamdan soğuk suya konup kaynatılması (dekokt) daha uygundur.
Homeopati: Mor menekşe çiçek açtığı zaman yaprak ve çiçeklerinden 50g bir şişeye konarak üzerine 300ml plik alkol ilave edilir.4-6 hafta sonra süzülerek homeopatide ‘viola odorata‘ ismi ile anılan tentür elde edilir. Bu tentürden günde 3-4 defa 10-15 damla alınır.
Aromaterapide: Mor menekşe çiçeklerinden su buharı ile damıtılarak elde edilen eterik yağ çok güzel bir kokuya sahiptir. Bu eter yağı migren, baş ağrısı, yorgunluk, bronşit, depresyon gibi rahatsızlıklarda kullanılır. Bir kesme şekere 1-2 damla damlatıldıktan sonra şeker yenir.
Yan tesiri: Bilinen bir yan tesiri yoktur.WWW.BİTKİSELTEDAVİ.COM