Gıybet bir kişinin arkasından hoşlanmayacağı sözleri sarf etmektir. Allah c.c gıybet hakkında kesin bir hüküm vermiş ve gıybeti yasaklamıştır. İslam‘da kişilik hakları koruma altına alındığı için bir kişinin küçümsenecek ya da hor görülecek durumlarını, gıyabında konuşulması yasaklamıştır. Gıybet hakkında Allah (cc), Hucurât 49 / 12‘de gıybet yapmayı ölmüş bir din kardeşinin etini yemeye benzeterek bu davranıştan sakındırılmıştır. Bu bağlamda genel olarak gıybet, bir kimsenin gıyabında gerek onun şahsıyla ilgili madden ve manen, ruhi ve ahlâkî kusurlarından söz edilmesi, gerekse kendi yakınlarının kusurlarından bahsedilmesi gıybet sayılmıştır.
İftira ve Gıybet: Hz Peygamber (sav) şöyle buyurur: Eğer söylediğin o kişide varsa gıybetini yapmış oldun; eğer yoksa bir de iftirada bulundun. İftira haramların başında gelir içerisinde yalanı da bulundurduğu için çirkin ve insana yakışmayacak bir şeydir.
Bunun yanına gıybet de yapılırsa gıyabında konuşulan kişi hakkında toplumda olumsuz düşünceler meydana gelecektir iftira edilerek gıybeti yapılan kişi zor durumda kalacaktır. Gıybetin ve iftiranın yapıldığı yerlerde toplum düzeninden bahsetmek imansızdır.
İstisnai Durum
Haksızlık nedeni ile ilgili mercilere şikâyet etmek, fetva sormak, insanları kötülüklerden korumak, kötülüğe mani olmak için destek aramak, lakabıyla şöhret bulmuş birini lakapla tanıtmak ismini başkalarına bu şekilde bildirmek, zulüm ve ahlâksızlığı hayat tarzı haline getirenleri kınamak ve engellemek amacı ile topluma bildirmek, aleyhinde konuşmak gıybet sayılmaz. Gıybetten dolayı tevbe etmek farzdır.
İnsan neden Gıybet eder
1. İntikam duygusunu bastırmak,
2. Arkadaşlara muvafakat,
3. Gösteriş ve büyüklük; başkalarını küçül görme, kendini büyük görme,
4. Kıskançlık ve kin
5. Hoşça vakit geçirmek, güldürmek için başkalarının ayıp ve kusurlarının ortaya serilmesi,
6. Küçük düşürmek ve alay etmek için
Hucurât Sûresi 12. Ayet.
Ey iman edenler! Zannın birçoğundan sakının. Çünkü zannın bir kısmı günahtır. Birbirinizin kusurlarını ve mahremiyetlerini araştırmayın. Birbirinizin gıybetini yapmayın. Herhangi biriniz ölü kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı? İşte bundan tiksindiniz! Allah‘a karşı gelmekten sakının. Şüphesiz Allah tövbeyi çok kabul edendir, çok merhamet edendir.
Hümeze Sûresi 1 ve 2. Ayetler
Mal toplayan ve onu durmadan sayan, insanları arkadan çekiştiren, kaş göz işaretiyle alay eden her kişinin vay haline!
Allah Resulü Gıybet Hakkında Söyledikleri
"Bir kimse yanında hakarete maruz kalan bir mümine gücü yettiği halde yardım etmezse, Allah o kimseyi kıyâmet gününde insanların önünde rezil eder" (Tebarâni).
Her kim gıyabında kardeşinin kusurlarını söyletmezse, kıyâmet gününde Allah da onun kusurlarını örtmeyi tekeffül eder" (İbn Ebi‘d-Dünya).
Müslümanların gıybetini yapmayınız, ayıplarını araştırmayınız. Zira kim kardeşinin ayıp ve kusurlarını araştırırsa Allah do onun kusurlarını araştırır. Allah, kimin kusurunu araştırırsa onu evinin içinde bile olsa rezil ve rüsva eder." (Ebû Dâvud, İbn Ebî Dünya). Bir cemaat içinde bulunurken, bir kimse hakkında gıybet edildiğini görürsen, o kimse için yardımcı ol. Ve cemaati de ondan men etmeye çalış veya oradan kalk git. (İ.Ebiddünya)
Hz. Aişe radıyallahu anh anlatıyor: "Ey Allah‘ın Resulü, sana Safiyye‘deki şu şu hal yeter!" demiştim. (Bundan memnun kalmadı ve) Öyle bir kelime sarf ettin ki, eğer o denize karıştırılsaydı (denizin suyuna galebe çalıp) ifsad edecekti" buyurdu. Hz. Aişe ilaveten der ki: "Ben Rasûlüllah aleyhissalâtü vesselâm‘a bir insanın (tahkir maksadıyla) taklidini yapmıştım. Bana hemen şunu söyledi:
Gıybet edeni dinleyen de günahta ortaktır.(Taberani)
En kötünüz, söz taşıyan, dostların arasını bozan ve ayıp araştırandır. (Taberani)
Arkadaşının ayıbını açığa vuranın ayıbı açığa çıkar. Hatta evinde bile rezil olur. (İbni Mace)
