Hunlardan Sakalara, Göktürklerden Karahanlılara, Selçuklulardan Osmanlılara 4 bin yıldır oynanan Türklerin zekâ ve strateji oyunu Mangala‘nın, uzun yıllar sadece gravürlerde kalan kaderi değişti. Oyuna gönül verenlerin çabalarıyla gravürlerden çıkarak yeniden oynanmaya başlayan Mangala‘ya İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. sahip çıktı.
İstanbul Kitapçısı‘nda satışa sunulan Kültür A.Ş. logolu Mangala, yerli ve yabancı ziyaretçilerin de ilgi odağı oldu. İstanbul Kitapçısı‘nı ziyaret edenlerin de talepleri üzerine, İstiklal Caddesi‘ndeki İstanbul Kitapçısı‘nda 12-18 Temmuz tarihlerinde saat 17.00 ile 19.00 arasında Mangala oyununun nasıl oynandığı uygulamalı bir şekilde meraklılarına anlatılacak. Türkiye‘de düzenlenen Mangala turnuvası da bu ilginin bir göstergesi oldu. Bu yıl 1.‘si gerçekleşen Türkiye Geneli 1. Mangala Turnuvası Türkiye Finali 10-18 Temmuz tarihlerinde İstanbul‘da yapılacak. Taksim Gezi Parkı‘nda gerçekleşecek finalde 81 ilin Mangala şampiyonları yarışacak.
Mangala günümüzde "bao", "deka", "wari", "owari" gibi isimlerle Doğu Asya‘dan Afrika‘ya kadar geniş bir alanda oynanıyor. Türkçede "Dokuz Kumalak", "Dokuztaş", "Kuyu" ve "Güç" adıyla da anılıyor. Mangala‘ya öz Türkçe‘de "Dokuz kumalak" denmesinin sebebi, oyunun Orta Asya‘daki Türk çobanları tarafından geliştirildiğinin ve çobanlarının bu oyunu kumalak denilen, zeytine benzeyen keçi ve koyun tezekleriyle oynadığının kabul edilmesi. Mangala, bir dönem cep telefonlarında çok revaçta olan "tohum" oyununun da kökenini de oluşturmuştu. Oyunun en önemli özelliği her yaş ve kesimden insan tarafından oynanabiliyor olması ve oyunu oynayabilmek için mekana ve malzemeye bağımlı kalınmaması. Mangala, toprağa 6 çukur açılarak etraftan toplanan taşlarla da oynanabilir.
Mangaladaki taşlar tarım toplumlarında tohum olarak adlandırılırken Türkler bu taşlara asker, çukurlara da otağ ismini vermişlerdi. Bu kolay ulaşılabilir zeka oyununu toplumlar askeri stratejiler geliştirmek için de kullandı.
Hareket etmek anlamına gelen "Mankala"dan türeyen mangala 48 taş ve 2 oyuncu ile oynanıyor. Mangala tahtasında; 12 çukur ve oyuncuların kazandıkları taşları koymaları için 2 hazine bulunuyor. Her oyuncunun önünde 6 adet çukur ve sağ taraflarında ise kazandıkları taşları koyabilmeleri için 1‘er hazine mevcut. 24 taşa sahip olan oyuncu bu taşları kendi önündeki 6 çukura 4‘er adet dağıtır. Oyuna kurayla başlanır. Oyunun sonunda en az 25 taş toplayan oyuncu oyunu kazanmış olur.
İlk oyuncu kendi tarafındaki 6 çukurdan birini seçer ve taşarı saatin tersi yönünde sıradaki çukurlara birer birer bırakarak ilerler. Oyuncu elindeki son taşı kendi hazinesine bırakırsa, bir kere daha oynama hakkı elde eder. Eğer son taş oyuncunun kendi tarafındaki boş oyun çukuruna denk gelirse bu boş çukurun karşısındaki rakip çukurda bulunan tüm taşları kazanır ve kazandığı bu taşlar son bıraktığı taşla beraber oyuncunun hazinesine geçer. Bir taraftaki tüm çukurlar boşaldığında oyun biter ve rakip taraf kalan tüm taşları kazanmış sayılır. En çok taşı toplayan oyunu kazanır.
