- 01 Mar 2021 - 16:15 G: 01 Mar 2021 - 16:54

Buhara, Semerkant, Taşkent... Medeniyetin izinde Özbekistan

Bağımsızlığının üzerinden çeyrek asrı aşan bir zaman geçen Özbekistan, önemli bir kavşak noktasında yer alıyor.

Ahmet Açkay
Ahmet Açkay Tüm Haberleri
mask

Tarihi İpek Yolu’nun uğrak kentlerini sınırları içinde bulunduran ülke yeni bir döneme giriyor. İslam medeniyetinin önemli tarihi eserlerini ve manevi mirasını sınırları içindeki kentlerde koruyan ülke, Anadolu coğrafyası ile ilişkilerini sıklaştırmaya çabalıyor.

 

 

2/63
mask

Orta Asya’nın kalbi denebilecek coğrafi konumunda yer alan Özbekistan, Türk-İslam medeniyetinin en büyük izlerini bağrında taşıyor. Bir yandan Buhara, diğer yandan Semerkant gibi medeniyetin en yıpranmamış mimari kentlerini bünyesinde barındıran ülke, turistik yeni atılımlarla dünyanın dört bir yanından misafirlerini bekliyor.

4/63
mask

ÜLKE BÜYÜK BİR ATILIMIN İÇİNDE


Türk İslam medeniyetinin en önemli tarihsel ve manevi izlerini bünyesinde barındıran Özbekistan, son yıllarda attığı adımlarla dünyaya açılıyor. SSCB’nin yıkılmasından sonra birçok alanda önemli işlere imza atılan ülkede, hem ekonomik hem de sosyal bir kalkınma hareketi gözle görülüyor. Uzun yıllar ülkeyi yöneten İslam Kerimov’dan sonra göreve gelen Şevket Mirziyoyev ile birlikte dünya ile daha entegre bir çabanın içine giren ülke, başta komşularıyla vizesiz seyahat olmak üzere daha pek çok alanda yenilikleri hayata geçirmeye devam ediyor.

5/63
mask

İNŞAAT SEKTÖRÜ HAREKETLENMEYE BAŞLAMIŞ


Sadece turizm alanında değil, tarım, sanayi ve ekonomi alanında da ülke daha yolun başında. SSCB döneminden kalma büyük pamuk tarlaları yerini yavaş yavaş ağaç meyvelerine bırakırken, inşaat sektörünün de şimdiden hareketlenmeye başladığı görülüyor.

6/63
mask

SSCB SONRASI ETKİ HALEN SÜRÜYOR


18’inci yüzyılın ikinci yarısında Çarlık Rusyasının işgaliyle bölgedeki halklar baskılanmaya başlandı. Rusya’daki ekim devrimiyle iktidarı eline geçiren yönetim de bölgede birçok politikasını devreye soktu. Manevi ve dini anlamda zorluklar getiren sosyalist yönetim, uzun yıllar müslüman halkları dininden uzaklaştırmaya ve kimliklerinden taviz vermeye zorladı. 1991 yılında SSCB’nin dağılmasıyla birlikte bağımsızlıklarına kavuşan bölge ülkelerinden olan Özbekistan’da sosyalizmin etkisi halen sürüyor. Hem kullandıkları kril alfabesiyle hem de dildeki etkileriyle bölgede halen önemli bir etkiye sahip olan bu süreç atılması planlanan yeni adımlarla yeni bir boyut kazanması planlanıyor.

7/63
mask

YENİ YÖNETİMDEN TARİHİ KARAR: LATİN ALFABESİ


Ülkenin kaderine yön verecek olan yeni bir karar ise geçtiğimiz birkaç gün içinde kanunlaştı. Ülkeyi batı ile daha iyi ilişkiler kurmaya götürecek olan karar eğitim alanında geldi. Bağımsızlığından sonra kril ve Latin alfabelerinin beraber kullanıldığı ülkede, kril alfabesinin dolayısıyla Rusça’nın Özbekçe üzerindeki etkisi çok büyüktü. Yeni yönetim tarafından alınan karar ile birlikte ülke 1 Ocak 2023 tarihinden itibaren Latin alfabesini kullanacak.

8/63
mask

ÖZBEKÇE KONUŞAN BİRİYLE RAHATÇA ANLAŞABİLİRSİNİZ


Özbekistan’ın da sokaklarda gezen ziyaretçiler esnaf ile anlaşmak için hiç zorlanmıyor. Özbekçe her ne kadar çevresel dillerin etkisinde kalsa da özünde kullandığı Türkçe kelimeler neticesinde Türkiye’den giden bir ziyaretçi rahatça Özbeklerle anlaşabiliyor, pazarlık yapabiliyor.

9/63
mask

KUBBET’ÜL İSLAM ŞEHRİ BUHARA SİZLERİ BEKLİYOR


Tarihi camileri, minareleri ve iki binden fazla anıt ile adeta bir kültür kenti olan Buhara, İslam medeniyetinin ilim hazinelerini de bağrında barındırıyor.  Medeniyetin en görkemli ve en ihtişamlı mimarisini sahip şehir; yüksek minareler, büyük camiiler, kervansarayları ile günümüzün İslam şehirlerinden biri olarak ziyaretçilerini bekliyor.

10/63
mask

Büyük astronomi bilgini Uluğ Bey’den tutun da İbn-i Sina’ya, Bahaettin Nakşibendi ve Hoca Abdulhalık Gücdevani’ye kadar pek çok ilim irfan ve maneviyat alimine ev sahipliği yapmış olan Buhara, Kubbet’ül İslam unvanıyla bölgeye gelecek olan ziyaretçileri tarihi sokaklarında yüzyıllar öncesine götürüyor.

11/63
mask

BÜYÜK MİNARE (MİNARE-İ KALON)


İslam şehri Buhara’nın en gösterişli mimarisi ise Kalon minaresi. Karahanlı sultanı Muhammed Arslan Han tarafından 1127 yılında inşa ettirilen minare 48 metre yüksekliğindeki ihtişamıyla şehre yukardan manevi bir atmosfer sunuyor. 105 basamağı olan minare farklı desen ve şekilleriyle de 13 kuşaktan medeniyetin izlerini taşıyor.

12/63
mask

Moğol Hükümdarı Cengiz Han’ın Buhara’yı işgal etmesiyle bir çok tarihi eser tahrip edildi. Ancak Cengiz Han’ın tarihi minareye dokunmadığı rivayet ediliyor. Anlatılanlara göre, hükümdar Cengiz Han, minarenin önünde miğferini düşürür, onu almak için eğilir. Bu sırada yaşananları ordusuna tabi askerler de görür. Kendisi hiçbir şeyin önünde eğilmediği için askerlerine bu tarihi mimariye dokunmamalarını ister.

13/63
mask

BUHARİ’NİN DERS VERDİĞİ CAMİİ: KALON CAMİİ


 Buhara’da ne yöne baksanız, adeta kültürümüzden, kendimizden birer iz bulabiliyorsunuz. Kalon Minaresinin hemen yanı başında olan Kalon Camii ise yine büyük bir özenle korunarak günümüze ulaşan tarihi yapıtlardan. 12’inci yüzyılda ilk Müslüman olan Türk devleti olan Karahanlı Hükümdarlarından Arslan Han tarafından inşa ettirilmiş.

14/63
mask

Buhara’nın medeniyetimize en büyük bıraktığı manevi miras ise İmam Buhari’nin Kalon Camii’nde uzun yıllar ders vermesi. Ünlü hadis nakledicisi olan Muhaddis Alim İmam Buhari Sahih-i Buhari adlı büyük eserini bu yerde kaleme almış. İmam Buhari’nin ders verdiği camii de 90 binin üzerinde kişinin kendisinden eğitim aldığı da tarihi bilgilerde yer alıyor.

15/63
mask

Tarih Kalon Camii’nin avlusunun büyüklüğü dışında eğitim verilen ve namaz kılınan bölümleri de gayet büyük. Camii de en dikkat çeken nokta ise menberi. 7 basamaktan oluşan tarihi minberin kenarında ise bir savaş aleti olan mızrak dikkat çekiyor. Yetkililer, Cuma namazında namaz kıldıran imamın Cuma Hutbesi’ne çıkarken hemen minberin yanında duran mızrakla çıktığını ve hutbeyi bu mızrak ile okuduğunu aktardı.

16/63
mask

TARİHİ EĞİTİM KURUMU: MİR ARAP MEDRESESİ



 Kalon minaresinin bulunduğu bölgede Mir Arap Medresesi ve Camii’de yer alıyor.  Mir Arap Medresesi'nin, Ubeydullah Han tarafından 1530-1536 yıllarında, Şeyh Abdullah Yemeni adına yaptırıldığı biliniyor. Medrese kapalı avlulu, iki katlı bir yapıda inşa edilmiş. Medresede toplamda 114 sureyi temsil eden 114 oda yapıldığı görülüyor. SSCB döneminde medrese eğitimine bir süre ara verse de, daha sonra yeniden küçük çapta eğitime açık kaldı.

17/63
mask

ŞEHRİN MANEVİ KORUYUCUSU: BAHAETTİN NAKŞİBENDİ


Buhara’nın manevi koruyucusu olarak kabul edilen Bahaeddin Nakşibendi (1318-1389) türbesi şehrin biraz dışında. Yaklaşık 10 km şehre yakın bir mesafede olan türbe büyük ve geniş bir alanın üzerinde bulunuyor. 

18/63
mask

İslam dünyasının en geniş tarikatlarından olan Nakşibendilik’in kurucusu olan Muhammed Bin Muhammed Bahaeddin El Buhari yani kısa adıyla Bahaeddin-i Nakşibend’in kabrinin olduğu külliye halen büyük ziyaretçi akınına uğruyor. Kubbesiz bir alanda yüksekçe duvarlarla çevrili olan avlunun ortasında büyük alimin kabri yer alıyor.

19/63
mask

CHOR BAKR (DÖRT BEKİR)


Buhara’nın İslamlaşmasında gezgin alimlerin etkisinin büyük olduğu biliniyor. Bağdat ve Kufe’de yetişen büyük alimler Orta Asya’ya gelerek toplumların islamla tanışmasına vesile oldu. Bunların en büyük izlerinden biri de Özbeklerin 7 pir dedikleri büyük alimler. Bu isimler; Abdülhalık Goncdüvanı, Arif-i Rivegeri, Mahmud-i İncirfagnevi, Ali Ramiteni, Muhammed Baba Semmasi, Seyyid Emîr Külâl ve Şah-ı Nakşibend.

20/63
mask

7 pirin yanı sıra isimleri 4 Bekir anlamına gelen Chor Bakr de bölgenin İslamlaşmasında etkili olan ve isimleri Bekir olan dört büyük alim. Evlad-ı Rusülü olarak kabul edilen dört isimin bölgede sürdürdüğü eğitim faaliyetlerinden sonra kabirleri de aynı yer de bulunuyor. Türklerin İslamdan önceki izlerinin de kabirlerine yansıdığı 4 Bekir kabirlerinin bugün sadece ikisi ayak da kalabilmiş.

21/63
mask

En büyükleri Ebû Bekir Said Yamani adlı bir alim. Ebû Bekr Muhammed ibn Fazl Yamani ise bir hadis âlimi, aynı zamanda tüccar, kervanları Buhara ile Orta Doğu arasında gidip geliyor. Ebû Bekir Muhammed Hamid Yemani ise gök hareketlerini kitap gibi okuyor muvakkitlik yapıyor. Ebû Bekr Ahmed Yemani ise büyük bir fakih.

22/63
mask

BUHARA’NIN TARİHİ YÜZÜ İSE ARK KALESİ


Buhara şehrinin en dikkat çeken bir başka tarihi mimarisi ise Ark Kalesi. Millattan Önce inşa ettiğine inanılan bu tarihi kale Buhara Emirliği tarafından saray olarak da kullanıldığı biliniyor. Mimari özellikleri büyük kabul avlusu ve harem ile selamlık bölümleriyle kale ziyaretçilerini tarihi bir sahneye konuk ediyor. Çar döneminde bölge işgal edilince Ark Kalesi’nde yer alan Buhara emirliğinin hazine odası Ruslar tarafından boşaltılıyor.

23/63
mask

Buhara Emirliği’nin Kurtuluş Savaşında Anadolu’ya büyük bir destek verdiği ise daha yeni ortaya çıktı. Bölgedeki emirlik SSCB’nin gönderemediği yardım miktarını üstlenerek, kendileri bu desteği altın para ile yaptı.

24/63
mask

BUHARA’YI UZUN YILLAR YÖNETEN HANLIK


Buhara Emirliği’nin son hükümdarı ise Muhammed Alim Han. Emirlik, Çar Ruslarından sonra 2 Eylül 1920 yılında ise Bolşevikler tarafından işgal edildi. Uzun bir siyasi çekişmenin sonucunda 4 gün süren savaşı kaybeden Alim Han, önce Buhara’nın doğusuna daha sonra da Afganistan’a gitti. Alim Han 1944 yılında Afganistan’da hayatını kaybetti. Hanedanlığa mensup olanlar ise bölge ülkelerine dağıldı. 1983 yılında hanedanlığa mensup olanların bir bölümü Türkiye’ye getirilerek Gaziantep iline yerleştirildi.

25/63
mask

SON EMİRİN SARAYI HALA İHTİŞAMLI

Alim Han’ın Buhara’ya bıraktığı mirasın en önemlilerinden biri ay ve yıldız arasındaki en güzel yer anlamına gelen Alim Han Sarayı da denilen Sitorai Mokhi-Khosa Sarayı. Alim Han bu sarayı yaz aylarında kullandığından kendisine Yazlık Saray da deniliyor. 19’üncu yüzyılda Usta Shirin Murodovning tarafından büyük bir titizlikle inşa edildi. Doğu ve Batı mimarisinin en gözde sanatlarını bünyesinde barındıran Saray büyük ve geniş bir alan üzerine kurulu. Her odası farklı bir mimari tarzda tanzim edilen Saray da şu an tarihi değerleri yüksek birçok sanat eseri sergileniyor.

26/63
mask

Saray’ın mimarisinde kullanılan değişik tekniklerin yanı sıra  sarayda birçok diğer özellik de göze çarpıyor. Han’ın kabul salonunun yanı sıra diğer bazı odaları farklı bir şekilde tasarlanmış. Isıtma sistemi de merkezi olarak yapılan sarayın arka bölümünde ise haremlik bulunuyor. Saray’da en dikkat çeken figür ise mavi zemin üzerine konulan hilal. Türk İslam sanatlarında görülen bu figürün Saray’da da kullanılması dikkat çekiyor.

27/63
mask

BEŞERİ BİLİMLERİN MERKEZİ; SEMERKANT


Tarihi İpek Yolu üzerinde yer alan Özbekistan’ın bir diğer tarihi ve mimari şehri ise masallara konu olan Semerkant kenti. Tarihi milattan önceye dayanan tarihi şehir, 712 yılında İslam orduları tarafından feth edilmiş. Daha sonra Cengiz Han işgal etmiş ve sonrasında da Timur Devleti’ne başkentlik yapmış. Büyük bir özenle korunmuş medreseleri, tarihi binaları ve camileriyle Semerkant gezginlere çok özel görsel içerikler sunuyor. Semerkant’ta yer alan medreselerde beşeri bilimlerin yanı sıra astronomi ve uzay alanında bilimsel bilgi birikimine önemli katkı sundu.

28/63
mask

BİLGİNLERİN YERİ: REGİSTAN MEYDANI


Semerkant’ın en gözde yeri Registan Meydanı. Kumlu yer anlamına gelen Registan, meydanı hem gündüz hem de gece görülmeye değer bir görsellik sunuyor. Meydanın sol tarafından Uluğ Bey Medresesi, Orta bölümünde Tilla Kari Medresesi ve Sağ tarafında ise Şirdar Medresesi inşa edilmiş. Bu büyük üç tarihi medrese kenti de ilmin ve bilginin merkezi haline getirmiş.

29/63
mask

Uluğ Bey Medresesi 1417 yılında inşa edilmiş. Bu medresede yüzyıllarca felsefe, astronomi, matematik eğitimi verilmiş. Medresenin ana kapısında işlenen yıldız motifleri astronomiyi sembolize ediyor.

30/63
mask

 Tilla Kari medresesi de eğitim ve bilimin merkezi olurken, göz alıca işlemeleri de dikkat çekiyor. Meydanda yer alan son medrese ise kaplan anlamına gelen Şirdar (Sher Dor) ismini almış. Medresenin ana kapısında güneşi sırtlarına almış iki kaplanın figürleri medreseye adını vermiş.

31/63
mask

 BÜYÜK ALİM BUHARİ’NİN KABRİ DE SEMERKAND’DA


İslâm dünyasının ana hadis kitaplarının başında gelen “Câmîü’s-Sahîh”in sahibi İmam Buharî’nin türbesi de Semerkant’da bulunuyor. Buhari isminden de anlaşılacağı üzere Buhara bölgesinde yaşamasına rağmen hayatının son dönemlerine Semerkat şehir merkezine yakın bir yerde bulunan akrabalarının yanında geçirdi.

32/63
mask

Burada 870 yılında vefat eden büyük hadis aliminin kabri de vefat ettiği yer olan Hartenk de yapıldı. Bölge halkı tarafından sıkça ziyaret edilen türbenin olduğu bölge bugün çok geniş bir külliye şeklinde inşa edilmiş.

33/63
mask

 İMAM MATURİDİ’DE SEMERKAND’DA MEDFUN


Tarihi eserleri ve manevi yerleriyle Semerkand’da Özbekistan’ın en önemli şehirlerinden bir diğeri. İmam Buhari’nin yanı sırı şehirde itikat mezheplerinden olan Maturidilik’in kurucusu olan İmam Maturidi’nin de kabri bulunuyor. 944 yılında vefat eden büyük alimin tam adı ise Ebû Mansûr Muhammed bin Muhammed bin Mahmûd el-Mâtürîdî es-Semerkandî olarak biliniyor.

34/63
mask

 Büyük itikat alimi Maturidi’nin kabrinin olduğu bölge SSCB döneminde kaderine terk edilmişken sonraki yıllarda yeniden inşa ettirilerek ihya edildi. Türbenin olduğu noktanın ağaçlar ve çamlarla yeşillendirildiği gözlenirken, kuşların ilahi cıvıltılarına da ziyaretçiler dikkat kesiliyor.

35/63
mask

EMİR TİMUR’UN KABRİ DE SEMERKANT’TA


Timur Devleti’nin büyük bir imparatorluğa kavuşturan Emir Timur’un efsaneleri halen dilden dile dolaşıyor. Doğudan batıya kadar büyük bir alana hükmeden Emir Timur, (Timur Han)’ın kabri de Semerkant’da bulunuyor.


36/63
mask

Timur hayattayken kendisinden sonra devleti yöneteceğine inandığı torunu Muhammed Sultan vefat edince bir anıt mezar inşa ettirdi.  Emir Timur’da kısa bir süre sonra vefat edince onun da naaşı aynı yere defnedilmiş.

37/63
mask

ÜLKENİN TİCARİ KALBİ: TAŞKENT


Özbekistan’a başkentlik yapan Taşkent 2 milyon nüfusuyla ülkenin en büyük şehri. Ticaret, sanayi ve kültür merkezi olarak da bölgenin sayılı şehirlerinden biri Taşkent. Tarih de yetiştirdiği ilim adamlarıyla medeniyetimiz de müstesna bir yeri olan Taşkent, günümüzde pazarları, yoğunluğu ve geniş caddeleriyle adeta gezginlerin en uğrak kentleri arasında yer alıyor.

38/63
mask

EN ESKİ KUR’AN-I KERİM TAŞKENT’TE


Medeniyetimizin en önemli mimari eserlerine ev sahipliği yapan Özbekistan’da özenle korunan manevi eserler de yer alıyor. Taşkent’teki Hz. İmam Külliyesi içinde yer alan Muyi Medresesİ’nde Hz. Osman zamanından kalma 1365 yıllık ceylan derisine yazılı Kur’an-ı Kerim büyük bir titizlikle korunuyor. Üç ayların başlamasıyla yoğun ziyaretçi alan medresede bulunan Kur’an-ı Kerim’in üzerinde Hz. Osman’ın şehit edilirken dökülen mübarek kanının yer aldığı söyleniyor. 


39/63
mask

YERYÜZÜNDEKİ EN ESKİ KUR’AN-I KERİM


Şuan yeryüzünde bulunan ve ceylan derisine yazılı olduğu bilinen dört Kur’an-ı Kerim kitabının en eskisi olduğu ise yapılan araştırmalarla kanıtlanmış. UNESCO tarafından yapılan bilimsel araştırmalar ve tarihi hesaplamalarla da söz konusu mübarek kitabın dünya üzerindeki en eski Kur’an-ı Kerim kitabı olduğu da belgelenmiş.  UNESCO tarafından verilen tasdik belgesi de söz konusu medresede sergileniyor.


40/63
mask

Ülkede göze çarpan en önemli özelliklerin başında ise el sanatları geliyor. İpek yolu üzerinde yüz yıllarca kervanlara ev sahipliği yapan şehirleriyle Özbekistan bu günde el sanatları ve el işlemeciliği konusunda mahir ustalara sahip.


41/63
mask

Başta ipek kumaşı olmak üzere, el halı dokuması, el işlemeli Buhara bıçakları, kalpakları ve Özbek takkeleriyle ülke görülmeye değer ürünlerini de turizme kazandırmaya başlamış.


01 Mar 2021 - 16:15 - Kültür-Sanat

Muhabir Ahmet Açkay


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Milli Gazete Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Milli Gazete hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Milli Gazete editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Milli Gazete değil haberi geçen ajanstır.

01

Isimsiz - ben 8 yıl yaşadım. imkanınız varsa mutlaka gidin görün.

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 01 Mart 17:46



Şehir Markaları

Siz de şehir markaları arasındaki yerinizi mutlaka alın...

+90 (212) 697 10 00
Reklam bilgi