Yakın zamana kadar ülkemizdeki basın-yayın organlarında hatta ders kitaplarında, Cumhuriyetin ilanından öncesini unutan-unutturan bir zihniyet hakim oldu. Osmanlı, ya yok sayıldı ya da kötü gösterilmeye çalışıldı. Bizans İmparatorluğu gibi devletleri tarihe gömen Fatihler ise basit birkaç cümle ile geçiştirilerek, yüzeysel bilgi kırıntılarıyla anlatılmaya çalışıldı. Hatta çağdaş kafalılar işi iyice ileri götürerek televizyon dizileriyle ecdadı uçkur düşkünü zatlar olarak göstermeye yeltendiler. Az sayıdaki tarihi gerçekleri anlatan belgeler ise bilgi kirliliği içinde kaybolup gitti. Bu ayki sayfamızda Fetih tarihi olan 29 Mayıs 1453 ten önceki İstanbul muhasaralarını anlatmak istedik. Elimizdeki sınırlı imkan sebebiyle ana hatlarını göstermeye çalıştığımız muhasaralarda Peygamber Efendimizin (s.a.v.) müjdesine mazhar olma arzusunu göreceksiniz. Rahat yatakları yerine, taşı-toprağı kendine yastık yapan yaklaşık 30 sahabi ve diğer milyonlarca şühedayı minnet ve rahmetle anıyoruz.
Le tüftehann el-konstantîniyyetü fele ni mel emîru emîruha, vele ni mel ceyşü zâlikel ceyş
29 Mayıs 1453 e giden yol
Peygamber Efendimiz in (s.a.v.) Onu fetheden kumandan; ne güzel kumandan, onu fetheden asker, ne güzel askerdir buyruğundaki sırrına mazhar olmak için gerçekleştirilen Bizans muhasaralarının toplamı 12 dir. Asırlar boyu Müslümanlar, Efendimiz (A.S.) in bu methine mazhar olmak için İstanbul a bir çok sefer düzenlediler. Tarih boyunca 29 defa alınmak istenen İstanbul u Araplar 5, Türkler de 7 defa muhasara ettiler.
İstanbul, Osmanoğulları ndan önce, 22 defa muhasara edilmiş, bunların 5 ini Müslüman Araplar gerçekleştirmiştir. Hazreti Osman (ra) döneminde ilk İslâm donanması, 655 yılında İstanbul a ilk deniz seferini tertip etmişti. Bizans donanmasıyla karşılaştıklarında Müslümanların denizde kazandıkları büyük zafer sonrasında İmparator Konstans canını zor kurtarabilmişti.
İstanbul un Müslümanlar tarafından karadan ilk muhasarası, Emeviler döneminde Halife Muaviye zamanında gerçekleşti. Fetihle şereflenmek isteyen gönüllüler ordusunun başında, Fadala b. Ubeyd bulunuyordu. Başta Ebû Eyyûbe l-Ensarî (ra) olmak üzere birçok sahabi de bu sefere katılmıştı. Malatya-Kayseri-Eskişehir yolunu takip ederek Kadıköy e varan ordu, uzun yolculuk ve soğuklar sebebiyle ağır kayıplar verdi. Buna rağmen çeşitli takviyelerle Boğaz geçilerek İstanbul kuşatıldı. Yaz boyunca süren muhasara, kışın yaklaşmasıyla kaldırıldı. İlerlemiş yaşına rağmen sefere katılan Ebû Eyyûbe l-Ensarî Hazretleri (ra), vasiyeti üzerine surlara yakın bir yere defnedildi (669). O nun şehit düştüğü yer, fetih esnasında Akşemseddin Hazretleri tarafından keşfedilerek, bir türbe inşa edildi. Daha sonra yerleşim birimi hâline gelen bu semtte, şehit düşen pek çok sahabinin de kabirleri bulunmaktadır.
Kuşatma 7 yıl sürdü
İstanbul ikinci defa yine Emevi halifesi Muaviye zamanında kuşatılmıştır. 673 yılında hareket eden İslâm donanması, İstanbul a gelmiş, İstanbul u eylül sonlarına kadar hem denizden hem de karadan kuşatmıştır. Fakat İslâm donanması yine soğukların başlaması sebebiyle Kapıdağı Yarımadası na çekildi. 675 yılı baharında tekrar harekete geçen ordu, Bizans donanmasına ağır zayiatlar verdirdi. Yedi yıl boyunca yazları kuşatıp kışın da yarımadaya çekilen İslâm ordusu; savaş, hastalık ve soğuklardan dolayı zayıf düştü. Bu kuşatma da 680 yılında kaldırılmıştır.
Halife Velid, 714 yılında başladığı fetih hazırlıklarının neticesini göremeden vefat edince; yerine geçen kardeşi Süleyman, hazırlattığı kara ve deniz kuvvetlerini harekete geçirdi. Mesleme komutasındaki donanma, Çanakkale yi geçerek muhasaraya başladı, Haliç önüne gerilmiş olan zincire kadar geldi. Ancak Mesleme, Rum ateşine mârûz kalınca, zayiat veren donanmasını geri çekmek mecburiyetinde kaldı. Kara ordusunun başında ise, İslâm kahramanlarından Seyyid Battal Gazi bulunuyordu. Sert geçen kış sebebiyle kara ordusunda da kayıp çoktu. Bu ağır şartlara rağmen muhasaraya devam eden Mesleme, Halife Süleyman ın vefatından sonra yerine geçen Ömer bin Abdülaziz in daha fazla zayiat olmaması için geri çağırması üzerine kuşatmayı kaldırdı. Böylece üçüncü kuşatmada da fetih müyesser olmadı. Bu muhasara sırasında Mesleme, İstanbul da cami inşa ettirmişti. Bugün Arap Camii ismiyle anılan bu bina, Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey zamanında tamir edilerek kullanılmaya devam edilmiştir.
Müslüman Araplar tarafından İstanbul a son sefer, Halife el-Mehdi zamanında yapılmıştır. Harun kumandasında 781 yılında yola çıkan ordu, İzmit te Bizanslıları yendikten sonra Üsküdar a kadar ilerlemiştir. Ancak Bizanslılar yıllık vergi ödemek şartıyla anlaşma yapmayı kabul edince kuşatma kaldırılarak geri dönülmüştür.
1071 Malazgirt Zaferi yle Anadolu nun kapılarının Türklere açılmasından sonra, Bizans bu defa, Anadolu Selçuklu Devleti nin fetih hareketlerinin yeni hedefi hâline geldi. Nitekim 1075 yılında Kutalmışoğlu Süleyman Bey Üsküdar a kadar ilerledi. Diğer taraftan İzmir de kendi emirliğini kurmuş olan Çaka Bey de donanmayla, daha önce birkaç defa denizde mağlup ettiği Bizans ı, Çanakkale ve Gelibolu taraflarından kuşattı. Hem Selçukluların hem de Çaka Bey in kuşatmasında sıkışan İmparator Komnenos, Avrupa Hristiyan dünyasından yardım isteyerek, bu kuşatmalardan zorlukla kurtulabildi.
Osmanlı nın 61 yıllık mücadelesi
Bizans, Osmanoğulları döneminde yedi kere muhasara edilmiş, yedincisi fetihle sonuçlanmıştır.
Bu muhasaraların ilk dördü Yıldırım Bayezid dönemindedir. Yıldırım ın 1391 deki muhasarası 7 ay devam etmiş, sonunda gelen Bizans sulh istemiş, ağır şartları kabul etmek zorunda kalmıştır. Bunun üzerine muhasara kaldırılmıştır. 1395 teki muhasara da ise çok büyük bir Haçlı Ordusu nun İstanbul a doğru yürümesi üzerine kaldırılmış, Osmanlı Ordusu, bu Haçlı sürüsünü Niğbolu da karşılamıştır. Tarihe Niğbolu Zaferi olarak geçen savaş sonunda Haçlılar dağıtılmıştır.
İstanbul da Türk Mahallesi
Yıldırım Bayezid in 1396 daki muhasarasında Anadolu Hisarı inşa edilmiş, iki seneden fazla süren bu mahasara sonunda Bizans yine barış talebinde bulunmuştur. İstanbul da bir Türk mahallesi kurulması, cami ve mahkeme tesisi, hutbede Yıldırım ın adının okunması, Bizans ın yıllık on bin altın haraç vermesi gibi şartların kabul edilmesiyle muhasara kaldırılmıştır. O dönemde kurulan Türk Mahallesi, bu günkü Sirkeci Tren istasyonu ve Arabalı Vapur İskelesi nin arasındaki bölümdür.
Yıldırım ın son muhasarası ise 1400 yılında başlamış ancak Anadolu daki Moğol İstilası sebebiyle kaldırılmıştır.
Osmanoğulları nın beşinci muhasarası ise Yıldırım Bayezid in oğullarından Musa Çelebi ye aittir. Bu muhasara Bizans İmparatoru nun diğer şehzadeleri kışkırtması sonucu çıkan kargaşadan dolayı kaldırılmıştır.
Emir Sultan, 500 dervişle katıldı
Bizans altıncı defa Fatih Sultan Mehmed Han ın babası Sultan II. Murad döneminde 1422 de gerçekleştirilmiş, Emir Sultan ünvanıyla meşhur Şemseddin i Buhari Hazretleri de muhasaraya 500 dervişiyle katılmış, ancak Sultan Murad ın kardeşi Mustafa nın çıkardığı isyan muhasaranın kaldırılmasına sebep olmuştur. Bizans, bundan sonra 31 yıl ayakta kalabilmiş, nihayetinde Sultan Mehmed Han ın gerçekleştirdiği Fethi Mübin ile tarihe gömülmüştür
İstanbul un manevi fatihleri
İstanbul un Fatihi olarak anılan Sultan Mehmed Han ı yetiştiren ve fethe hazırlayan hocalarını da anmamız gerekir. Sultan II. Murad oğlu Mehmed i iyi bir eğitim ve terbiye alması için Molla Gürani ye teslim ederek büyük yetkiler vermiştir. Şehzade Mehmed in eğitimi Molla Gürani eliyle başlamış ve diğer Osmanoğulları nda görülmedik bir şekilde hayatı boyunca devam etmiştir. Ayrıca Sultan Mehmed in, Arapça, Farsça, Latince, İbranice ve Yunanca yı ana dili gibi bildiği, bu dillerde yayınlanan edebi eserleri de takip ettiğini tarih kitapları nakletmiştir. Sultan Mehmed Han ın hayatı boyunca birçok hocası olmuş, ancak bunlardan birkaçının adı duyulmuştur: Molla Gürani, İstanbul un manevi fatihi Akşemseddin Hazretleri, Molla Hayreddin, Molla Zeyrek, İbn Temcid, Molla Hüsrev, Vezir Hoca Yusuf Sinan Paşa, vezir Ahmed Paşa, Çelebi-zade Abdülkadir Amidi, Hatib-zade Mehmed Efendi, Molla Ayaş, Hasan Çelebi, Molla Siraceddin Paşa, Müderris Kınalı Abdülkadir Hamidi, Hace-zade Muslihuddin Mustafa Efendi. Fatih i ve fethi anlatan bir araştırmadaki sözler Fatih in gençliğini daha iyi anlatıyor: Genç Şehzade nin çok iyi bildiği gerçek şu idi: Ancak hocaya, dolayısıyla ilme verdiği değer ölçüsünde, bir devletin kılıç kadar kaleme de dayanan askeri, siyasi ve fikri zaferlerini hazırlayacak tezgah işleyebilirdi; zira, devletlerini ilim ve tefekkür gücü ile sağlama almamış olan cihangirlerin fütuhat ve zaferleri, ruhsuz bir ceset gibi çürüyüp tefessüh etmeye mahkumdu. Tarih, bu çeşit zaferlerin yıkıcı bir sel gibi geçtiğine, misaller vermeye usanmayan bir şahit değil mi idi
Fatih le ilgili bir tespit
Fatih, Osmanlı hükümdarları içinde hem en büyük asker, hem en büyük devlet ve siyaset adamı, hem de en büyük alim olanıdır. Askerlikte Yavuz, Kanuni ve Yıldırım, devlet ve siyaset adamlığında Kanuni ve Yavuz, alimlikte II. Bayezid, Yavuz ve Kanuni ona erişememişler, ancak yaklaşmışlardır. Bazı tarihçiler onu, dünya tarihinin en büyük şahsiyeti olarak ileri sürmüşlerdir. Yaptığı akıl almaz işlerle Batı Türkleri nin asırlar sürecek olan refah ve saadetini hazırlamış, gelecek nesiller tarafından, bir tazim ve tekrim halesi içinde anılmıştır. (Yılmaz Öztuna)
1 MAYIS TRT Genel Müdürlüğü nün Kuruluşu (1964).
2 MAYIS Bingöl de Deprem Meydana Geldi. Depremde 176
kişi öldü, 522 kişi de yaralandı (2003).
3 MAYIS Fatih Sultan Mehmed in vefatı ve Yerine II.
Bayezit in Tahta Çıkması (1481).
4 MAYIS Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) ile İsrail, Batı
Şeria ve Gazze de Yaşayan Filistinlilere Özerklik
Verilmesini Öngören Anlaşmadı (1994).
5 MAYIS Avrupa Konseyi nin Kuruluşu (1949).
5 MAYIS TBMM nin İlk Toplantısı (1920).
8 MAYIS 2. Dünya Savaşı nın Sonu (1945).
10 MAYIS Cezzar Ahmet Paşa nın, Akka da, Napolyon a
Karşı Zaferi (1799).
13 MAYIS Mehmet Ali Ağca nın, Roma da, Papa ya Yönelik
Suikastı (1981).
14 MAYIS Türkiye de İlk Demokratik Seçimler Yapıldı (1950).
15 MAYIS İzmir in İşgali (1919).
19 MAYIS Mustafa Kemal in, Samsun a gidişi ve Milli
Mücadele nin Başlangıcı (1919).
20 MAYIS Sultan II. Osman ın Katli (1622).
21 MAYIS Albay Talat Aydemir in İkinci Darbe Girişimi,
Ankara da Sıkıyönetim İlan Edildi (1963).
24 MAYIS Bulgaristan Zulmünden Zorunlu Türk Göçü (1989).
26 MAYIS II. Bayezit in Vefatı (1512).
27 MAYIS Ordu Yönetime El Koydu (1960).
29 MAYIS Kabakçı Mustafa Ayaklanması ve Sultan III.
Selim in Tahttan İndirilip, IV. Mustafa nın Tahta
Çıkartılması (1807).
29 MAYIS İstanbul un Fethi (1453).
30 MAYIS Osmanlıların Fransa ile Bir İmtiyaz (Kapitülasyon)
Antlaşması Yapmaları (1740).
31 MAYIS Fransızlarla, Ankara Hükümeti nin Anlaşma
Yapması (1920).