Dr. Süleyman Akdemir’in “Faizin Yarattığı Toplumsal Sorunlara Yönelik Alternatif Arayışlar: Para Peşin Mal Vadeli Selem Sözleşmelerine Yenilikçi Bir Yaklaşım” çalışması üzerinde kaldığımız yerden durmaya devam ediyoruz…
“Ekonomi eşyanın faydasını arttırmaktır. Toplumsal yapı içinde ekonomi kurumu eşyanın insana sağladığı faydaları konu alır. İlk bakışta konusu sadece eşya imiş gibi görünür. Ancak konusu sadece eşya olmayıp, aynı zamanda eşyadan sağlanan faydadır. Bazı kimseler eşyanın dışında insanlardan sağlanan faydayı da ekonominin konusu yaparlarsa da bunlar daha ziyade sosyal haklarla ilgili kabul edilir ve ekonomik hakların içine girmez. İnsan emeğinin ekonomik haklar içinde yer alması, eşyanın faydasını arttırıcı bir faktör olması sebebiyledir. Eşyanın faydası eşya üzerinde yapılan değişiklikle, eşyanın yeri değişmekle, eşyanın malikinin değişmesiyle ve eşyanın kullanma zamanının değişmesiyle ortaya çıkar.
Ekonomide borçlanma zorunludur. Toplum içinde yapılan işlemlerin zamana ve malike göre en faydalı bir şekilde değerlendirilebilmesi için borçlanmaların olması zorunludur. Ancak bu durum bazı rizikolar taşır. Bireylerin bu rizikoyu güven altına almaları mümkün değildir. O nedenle bunun toplum tarafından güven altına alınması zarureti vardır. Kredileşme bu sayede mümkün olabilir. Bundan dolayıdır ki kredileşmeden doğan rantın da topluma ait olması gerekir. Kredileşme, verimi arttırmasının yanında büyük bir rantın doğmasına da sebep olur. Bu rant kredinin miktarı ile beraber zamanla da orantılıdır.
Bu çalışmada ekonomide önemli bir yer tutan kredi ile kredi karşılığı alınan faiz üzerinde durulacaktır. Kredinin ekonomiye sağladığı imkânlar ile faizin birtakım faydaları olmasına rağmen ekonomide meydana getirdiği toplumsal dengeyi bozucu zararları üzerinde durulacaktır. Sistemin yararlı yönleri göz önünde tutularak zararlı yönlerini gidermeyi sağlayacak kurumlara işaret edilecektir. Bu kurumlardan biri olan ön ödemeli sipariş sistemi (selem) alternatif olarak ele alınacaktır. SELEM sistemi SWOT (GZFT) analizi ile değerlendirilecektir.”
KREDİ (Kavram ve Tanım) Arapça karz (kaf, ra, dat harfleri) kökünden gelen bu kelime diğer dillere kredi olarak geçmiş olup borç verme anlamına gelir. Etimolojik bakımdan Kaf harfi sınır ve kemeri, Ra harfi tekrarı ifade eder. Dat harfinin ise artırmak veya eksiltmek ile katlanmak veya zayıflamak olmak üzere iki manası vardır. Bu şekliye borç miktarının sınırı, borcun tekrarlanabilir özelliği ve borcun artması veya azalması ile katlanması veya zayıflaması manalarını taşır. Kredi kelimesinin etimolojik bakımdan Latincedeki credere kökü ile de alakası vardır. Bu takdirde inanma, itimat etme ve güvenme manası öne çıkar. Günlük dilde de güven, itibar, saygınlık, itimat, emniyet gibi anlamlarda sık sık kullanılır. Bir iktisat terimi olarak kredi ise, “Belirli bir miktardaki satın alma gücünün, bir geri ödeme vaadine dayanılarak belirli bir bedel karşılığında belirli bir süre için başka şahısların emrine verilmesi” anlamına gelmektedir. Burada “belirli bir bedel karşılığı” ifadesinin faiz dışında nasıl olabileceği tartışması da ayrı bir önem taşımaktadır. Krediyi kısaca zaman içinde mübadele diye tanımlayan iktisatçılar da vardır (Orman, 2015: 66). Yasal düzenlemeler bakımından Borçlar Kanunu ile Türk Ticaret Kanunu ve Bankacılık Kanunu önemli bir yer tutar. Karz kelimesi eski Borçlar Kanunu m.306’da “Karz, bir akittir ki onunla ödünç veren, bir miktar paranın yahut diğer bir mislî şeyin mülkiyetini ödünç alan kimseye nakil ve bu kimse dahi buna karşı miktar ve vasıfta müsavi aynı neviden şeyleri geri vermekle mükellef olur” şeklinde tanımlanmıştır. Yeni Borçlar Kanunu’nda “karz” kelimesi kullanılmamış yerine “ödünç sözleşmeleri” adıyla BK. m.379-392 arasında “kullanım ödüncü” ve “tüketim ödüncü” olmak üzere iki ayırımda düzenlenmiştir... (…) Kapitalist sistemde “faiz” sermayenin bir kirası olarak karşımıza çıkar. Geri dönmeme ihtimaline dayalı olarak teminatlara dayandırılır. Aynı zamanda geri dönmeme riskine karşı hukuki bir karşılık olarak telakki edilir.”
Ekonomimiz sorunlu ya; çare ve çözüm niyetine kaldığımız yerden devam edelim... Canlı dinlemek isteyenleri Cumartesi sabahları İslam Medeniyeti Vakfı’mıza bekleriz...