Tüketiciler Birliği yetkilileri ise ülkede denetimin etkili olarak yapılamaması, ihtiyaç olmadığı halde fırınlara ruhsat verilmesinin cezasını vatandaşın çektiğini belirtti. ÇEKKODER de ekmek zammının gerçekleşmesi durumunda yürütmenin durdurulması için dava açacaklarını açıkladı.
Ekmekte yapılması planlanan yüzde 10-15 arasındaki zammın fırınların üretim kapasitelerinin düşük olması nedeniyle birim maliyetlerinin yükselmesinden kaynaklandığı bildirildi. Türkiye Fırıncılar Federasyonu 2010 yılı içinde ekmekte yüzde 10-15 arasında zam yapmayı planlıyor.
Zamda genellikle girdi maliyetlerindeki artış gerekçe gösterilse de sorunun önemli bölümü fırın sayısının ve merdiven altı üretim yapan işletmelerin fazlalığından kaynaklanıyor.
Fırıncılar Federasyonu rakamlarına göre, Türkiye‘de ruhsatlı 20 bin civarında fırın ekmek üretimi yapıyor. Bu rakamın yaklaşık yüzde 20‘si civarında (4 bine yakın) işletme, merdiven altı üretimle sektörde haksız rekabet oluşturuyor.
Fırın sayısındaki fazlalık ve merdiven altı üretimin önlenememesi, fırıncıların kapasitelerinin yüzde 25-30‘unu kullanarak üretim yapmasına yol açıyor. Yani bir işletmede harcanan enerjiyle, çalışan işçiyle ve verilen kirayla günde bin ekmek üretilmesi gerekirken sadece 250-300 ekmek imal ediliyor. Bu durum, ekmekte birim maliyeti yükseltiyor. Maliyet yükselince zarar eden fırıncılar da bağlı oldukları oda ve federasyondan zam talep ediyor.
"Kapasite yüksek olsa ekmek ucuzlar"
Bursa Fırıncılar Odası Başkanı Talip Andiç, Bursa‘da ruhsatlı 400 fırının yüzde 25-30 kapasite ile çalıştığını belirterek, "Kapasite düşük kalınca fiyatlar yüksek oluyor. Yüzde 70 ve üzerinde kapasite ile çalışsak fiyatlar yüzde 10 daha ucuzlar. Maliyetlerimiz yüksek ancak bu yıl biz zam yapmayı planlamıyoruz" dedi. Tüketiciler Birliği yetkilileri de ülkede denetimin etkili olarak yapılamaması, programsız şekilde, ihtiyaç olmadığı halde halen fırınlara ruhsat verilmesinin cezasını vatandaşların çektiğini öne sürdü.
Fırın sayısındaki fazlalık yüzünden ekmeğe yüzde 10-15 zam yapılacağını dile getiren yetkililer, "Halkın önemli bölümü karnını ekmekle doyuruyor. Birçok aile eve aldığı 50-75 kuruşluk bir ekmeğin hesabını yapıyor. Belediyeler her önüne gelene fırın ruhsatı vermezse halk daha ucuza ekmek yiyebilir. İnsanların ekmeğiyle oynanıyor" dedi.
Un fiyatları geriledi
TMO‘nun açıkladığı rakamlara göre, unun ekmek maliyeti üzerindeki payı yüzde 21‘i buluyor. Bu kadar önemli etkiye sahip unun 50 kilogramlık çuvalları ise Kasım rakamlarına göre ortalama 42,96 liradan 39,33 liraya geriledi.
"Dava açarız"
Çevre ve Tüketici Haklarını Koruma Derneği (ÇETKODER) Genel Başkanı Mustafa Göktaş, son günlerde gündemde olan ekmek zammının gerçekleşmesi durumunda, yürütmenin durdurulması ve işlemin iptali için dava açabileceklerini bildirdi. Göktaş, yaptığı yazılı açıklamada, ekmek üzerinde oynanan oyunların devam ettiğini iddia ederek, bir yanda bayat ekmeği yarı fiyatına almak isteyen milyonlar varken, diğer yanda yılda 12 milyon ekmeğin çöpe gittiğini ifade etti. Fakir fukaranın tek gıdası haline gelmiş ekmeğin, bu üretim şartlarında insan sağlığını tehdit eden bir boyuta ulaştığını savunan Göktaş, şunları kaydetti: "Ekmeğin üretim aşamasından, satışına kadar olan süreçteki tüm giderleri hesapladık. Yaptığımız hesaplara göre, ekmeğin bayideki fiyatının 50 kuruş, fırındaki fiyatının ise 45 kuruş olması gerekir. Bu haksız kazanca rağmen önümüzdeki günlerde ekmeğe yüzde 10-15 zam yapılırsa, yürütmenin durdurulması ve işlemin iptali için tüm tüketiciler adına dava açarız."
