Çocuklarda dikkat dağınıklığı belirtileri ve tedavi yolları
Dikkat dağınıklığı nasıl tanımlanır?
İlk olarak üzerinde durulması gereken nokta şudur ki, çocuklardaki ‘dikkat dağınıklığı‘ zihinsel bir özür değil, yalnızca bir çalışmayı veya etkinliği uzun süreli sürdürememe problemidir. Dikkat dağınıklığı çocuklarda, çoğunlukla yedi yaşından itibaren kendini daha fazla gösterir, ancak 4-5 yaşları itibariyle belirtileri saptanabilir.
Erkek çocuklarda kızlara oranla daha fazla görünüyor!
Dikkat eksikliği sendromu ya da hiperaktivite sendromu olarak da bilinen ve çocukların % 6‘sında görülen dikkat dağınıklığı sendromu, erkek çocuklarda, kız çocuklara nazaran daha fazla görünür. Problemi kabaca söylersek; organize olamamak ve dikkati tek bir noktaya odaklayamamak olarak açıklanabilir.
Hiperaktivite ve dikkat dağınıklığı
Aslında çocuklardan, içlerindeki enerjiye bağlı olarak ve özellikle yapıları itibariyle, hareketli olmaları beklenir, bu normaldir de. Çocuklar genellikle canlı, hareketli ve hayat doludurlar. Gün boyu oynar, koşar ve zıplarlar. Yorulmak nedir bilmezler. Dışarıda oynadıkları yetmiyormuş gibi, evde de çoğu zaman annelerini kızdıran koşmalı, atlamalı oyunlar oynarlar. Öyle ki, annelerin çoğunun zamanı çocuklara "Dur, otur, koşma, gürültü yapma, karıştırma, bırak, dokunma..." demekle geçer. Tüm bunlar, çocuğun gelişim süreci içerisinde doğal ve aslına uygun olandır.
Ancak bazı çocuklar, olağan hareketliliğin çok daha ötesinde dikkat çekecek şekilde aşırı hareketlidirler. Henüz yürümeye başladıklarında bunun belirtileri görülebilir. Özellikle okul döneminde başkalarını rahatsız edecek düzeyde saldırganlaşırlar. Okulda öğretmenleri, sürekli ayağa kalkmalarından ve etrafa sataşmalarından yakınıp durur.
Bu tür öğrenciler, derslerini de geçiştirirler. Savruk ve düzensizdirler. Sürekli yaramazlık yapma uğraşındadırlar. Çok hareketli oldukları için tehlikeyi hemen kavrayamazlar ve sözgelimi, balkondan aşağıya sarmayı sakıncalı görmezler.
Dikkat dağınıklığının belirtileri nelerdir?
Dikkat dağınıklığının okul öncesi ve okul çağı dönemindeki belirtileri genel çizgileriyle aşağıda sıralanmıştır. Ancak bu özelliklerin bulunduğu her çocukta dikkat dağınıklığı olduğu düşünülüp telaş edilmemelidir. Saydığımız noktaların ne sıklıkta ve hangi alanlarda yaşandığına dikkat etmek önemlidir.
Nasıl yaklaşılmalı?
Dikkat dağınıklığı olan bir çocuğa, bir saat ara vermeden sürekli ders çalıştırmanın gereği de yararı da yoktur. Dikkat dağınıklığı olan bir çocuğun ders çalışma programı kısa aralıklarla planlanmalıdır. Mesela 15-20 dakika ders, 10 dakika teneffüs şeklinde bir sistem uygulamak, bir saat dersin başında zorla tutmaktan daha faydalı olacaktır. Ancak teneffüslerin uzamamasına da dikkat edilmelidir.
Annesinin sözünü dinlemeyen bir çocuğa şiddetli dayak atmaktansa, merakla beklediği 20 dakikalık bir çizgi filmin ilk 3 dakikasını seyrettirmemek ve bunun sebeplerini anlayabileceği bir dille açıklamak ve çocuğun yanlışlarını görmesini sağlamak daha eğiticidir. Cezalar uzun ve bıktırıcı olmamalıdır. Anne babalar da tutarlı olmalı, kararlılıklarım göstermeli ve sözlerini yanardöner gibi değiştirmemelidirler.
Aileler ve toplum, dikkat eksikliği ve aşırı hareketlilik bozukluğu gösteren bu çocukları ihmal etmemelidirler. Fıtratları gereği kötüye meyletme ihtimalleri bulunan, terbiye ve eğitimleri güç olan bu çocuk ve gençlerle, sabırla ve bilinçli olarak ilgilenilmeli ve gerekirse mutlaka profesyonel danışmanlık verilmelidir. Kimi zaman, anne babaların çocuklarına olan yanlış tutumlarını değiştirmelerinin, yapıcı bir tutum ve anlayış içine girmelerinin ve onları anlamaya çalışmalarının problemi oldukça azaltabileceği ve bu çocukların emsallerinden daha başarılı hale gelebileceği de dikkate alınması gereken bir başka husustur.
Dikkat dağınıklığı belirtilerini şöyle sıralamak mümkündür;
- Dikkat dağınıklığı görülen çocuklar sürekli bir oyundan diğerine geçerler.
- Belirli bir şeyle uzun bir süre ilgilenemezler, çabuk sıkılırlar.
- Sakardırlar ve sık sık hata yaparlar.
- Başladıkları bir işi bitiremez, hemen her işi yarım bırakırlar.
- Dersi dikkatle dinleyemezler, daha çok etrafları ile ilgilenirler.
- Eşyalarını tam olarak getirmezler, her gün bir eşyalarını kaybederler.
- Dağınıklıkları vardır, defter vb. gereçlerinin düzenleri bozuktur.
- Gelişim düzeyi içinde geç olgunlaşırlar.
- Öğretmenlerle ilişkilerinde sorunlar yaşarlar. Karşılık veren, saygısız, ilgisiz bir öğrenci olarak gözükürler.
- Zekâlarına uygun hayat başarısı gösteremezler.
- Algıladıklarını örgütlemede, organize etmede mesela okuduklarını anlamlandırmada güçlük çekerler. ("p, b, d" harflerini çoğu kez karıştırırlar)
- İyi arkadaş ilişkileri kurmada zorlanırlar.
Dikkat dağınıklığının tedavisi mümkün mü?
Çocuklarında dikkat eksikliği ve aşırı hareketlilik olduğunu düşünen ebeveynler, bu belirtileri duyunca hemen telaşa kapılmamalıdırlar. Zira ortada telaşa ya da ümitsizliğe sebep olacak her hangi bir şey yoktur.
Böyle bir çocuğu olan ailelerin yapabilecekleri nedir? Ailenin, çocuğun durumunu anlayıp uygun davranması veya konuyu bilen birinden danışmanlık alması da kimi zaman yeterli olabilmektedir. Çocuğun ihtiyaçlarına yatkın, sevecen, biyolojik yaşına değil gelişim yaşına uygun kaideler koyup, disiplin uygulayan ve tutarlı bir aile çevresi, bu çocuklar için en yararlı ortamdır.