Sosyal Psikologlar Justin Kruger ve Davit Dunning uzunca süren araştırmalarının neticesinde şöyle bir teori ortaya atmışladır: “Cehalet bilinenin aksine bireyin kendine olan güvenini arttırır” Burada sözü edilen “ Özgüven” hakiki manada kişinin kendine güvenmesi ile alakalı değildir aksine bir tür deli cesaretidir. Yani kişinin cehaletinin ve kör inadının kurbanı olmasıdır.
Bir kişi yürüdüğü yolun sonunda uçurum olduğunu bilmese fakat siz ona haber verseniz geri adım atma olasılığı vardır. Burada ihtiyacı olan bilginin peşine düşmeyen kişi kadar onu bilgilendirmeyenlerde suçludur. Fakat bir de yolun sonunda uçurum var dediğiniz halde size inanmayan ya da gale almayanlar vardır. Burada sorumluluk kişinin kendisinindir. Her iki durumda da en büyük düşman cehalettir.
Bizim literatürümüzde cahil okumamış, herhangi bir diploma sahibi olamamış kişi değildir. Aksine dinimiz, vahyin aydınlığından uzaklaşmış, tasavvurunu bilincini ve hayatına yön veren ilkeleri kaybetmiş ya da inkar etmiş kişi ve kitleleri cahil görür. Cehaletin babalığını yapan Mekke’nin uluları, uluslararası ticaret yapan ve siyaseti iyi bilen insanlardı. Fakat bu insanlar nefislerine uymada, dünyaya dalmada ve bilerek isteyerek vahyi reddetmede öne geçtiler ve topluma bu konuda baskı uyguladılar. Bununla da kalmayıp, vahyin aydınlığını bastırmak için her türlü yola başvurdular. Onlar gerçek manada cahillerdi, makamlarına güvendiler ve hayatlarını karanlığına sürüklediler.
Bugün birebir karşılaştığımız değişik sosyal tabalardan insanların tavır ve hareketleri ile cehaletin bir başka versiyonunu sergilendiğini görmekteyiz:
Ne de olsa iyi niyetliyim, Önemli olan da bu, Öyle böyle cennete girerim diyerek fıtratına yabancı kalanlar,
Faiz yemeyen yok ki, o kadar kusurdan ne olacakmış diyenler,
Çalarım, çırparım, hayatımı yaşarım, kırkımdan sonra geri dönüş yaparım diyenler
Çocuğum mesleğini eline alsın da işler yoluna girince namaza da başlar, orucunu da tutar diyenler
Bu kadar kötü insan varken ben mi Cehenneme gideceğim diyenler
Eğer bunda bir kötülük olsaydı filan hoca böyle davranır mıydı diyenler
Fazla bilmeyeceksin, fazla derine inmeyeceksin, her şeyi ince eleyip sık dokumayacaksın diyenler… Ve daha niceleri cehalete birer örnektir. Bu insanlar fıtratlarından ve manevi köklerinden uzaklaşarak ama nefislerinin hizmetkârı olmuşlardır. Fakat cehaletleri gerçeği görmelerine engel olur ve bir türlü yola gelmezler.