Bundan 15–20 sene öncesine kadar her köyde, şehirlerde her
mahallede ihtiyaçlarımızı giderdiğimiz bakkallarımız vardı. Bunların sayısı gün
geçtikçe azalmaya başladı. Bir-iki derken sayı şu günlerde oldukça azaldı.
Mahalledeki bakkallar can çekişerek azalırken o mahalledeki
insanların eli ayağı denebilecek “bakkal amca”lar da kaybolup gidiyor.
Mahallenin bakkalı, o mahallenin temel taşıdır. Bizim
kültürümüzde bu böyledir. Mahallelerdeki bakkallar o mahallenin fakir
fukarasının âdeta sığınağı gibidir. Harçlığı olmayanlara ihtiyaçlarını veren,
bir gün olup öder diye ismiyle müsemma “Bakkal Defteri”ne kayıt düşerler.
Ödemeyeceklerini bildiklerini bile bakkaldan eli boş çevirmeyen “bakkal
amcalar” âdeta mahallenin sigorta saati gibi olmuşlardır hep. Bulundukları
mahallenin insanlarını en iyi tanıyanlar “bakkal amca”lardır. Fakirini
zenginini, iyisini kötüsünü, şerlisini, babacanını “bakkal amca”lar bilirler.
Dışarıdan gelip aradıklarını bulamayanlar gidecekleri adresi “bakkal amca”lara
sorarlar. Eskiden çocuklarını evlendirecek taliplerini, evlendirileceklerin
hâllerini “bize yarar mı, yaramaz mı ” diye mahalle bakkallarından
soruştururlardı. Dedim ya onlar mahallelerinin eli, ayağı, gözü, kulağı idiler.
Koskocaman bir defter, içine her şeyin yazıldığı defterlere
“ne o, mahallenin bakkal defteri”ne çevirmişsin diye söylenenleri çok
duymuşsunuzdur.
Allah (c.c.) bakkallarımızın ticarethanelerine bolluk
bereket versin; “bakkal amca”larımızın da ömürlerini hayırla uzun eylesin.
Eğer hâliniz vaktiniz, imkânlarınız yerinde fırsatınız da
var ise önünüze gelen bir bakkala uğrayın. Bakkal defterini isteyin. Rastgele
bir sahife açın. O sahifedeki borçlunun borcundan ödeyebileceğiniz kadarını
veya tamamını ödeyiverin. Borçlu sizi tanımasın, siz de onu tanımayın. “Bir
hayır sahibi” olarak bilinin; bu size yeter. Bizim büyüklerimiz böylesi
hayırları çok yapar borçluları ve “bakkal amca”ları rahatlatırlarmış.
Marketler çıkınca bakkallar bir bir kapanıyor. Bu büyük bir
felakettir. Bizim kültürümüze ters bir gelişmedir.
Ben sizi ikaz ediyorum. Marketlere gitmeyin. Oralara
kapılırsanız helâkinizi hazırlamış olursunuz. Oraları sanıldığı gibi ucuz
yerler değildir. Gider arabanızı doldurur, evlerinizi eşya deposuna
çevirirseniz israfın kapısını açmış olursunuz. Mahallenizdekilere ihanet etmiş
olursunuz. Mahalle camiine gelmez, bakkala uğramaz ve yolda selâmlaşmazsanız
yalnızlaşırsınız.
Mahallenizdeki bakkala sahip çıkın. Alışverişinizi oradan
yapın. Lâzım olanı ihtiyacınız kadarını alın. Oradan alışveriş yapmanız demek o
mahalledeki fakirlere sahip çıkmak demektir. İmkânlarınıza güvenmeyin, bir gün
elinizdekileri kaybedersiniz de “bakkal amca”lara muhtaç olabilirsiniz.
Haram şeyleri satan, ahlâkı bozulmuş olan bakkallara da
destek vermeyin.
Konuya Cumartesi günü devam edeceğiz, inşallah.