Psikoloji alanında çalışanlar arasında bir deyim dolaşır:
Uzmana başvuranlar gerçekte hasta olanların hasta ettiği kişilerdir. Doğrusu
danışanların önemli bir kısmı, bir yakını tarafından zor durumda bırakılan
kişilerdir. Aile içinde sık rastlanan geçimsizlikler, kişilerin iradesiyle
yaptıklarıdır. Kimi ailelerde ise, bir kişinin içinde bulunduğu rahatsızlık
öteki üyeleri zor durumda bırakır.
Kişilik bozukluklarının toplum içinde görülme oranı yüzde
12,13 tür. Bir ruhsal bir engellik durumu olarak tanımladığım renkli kişilikler
yakınları için bir imtihandır. Empati kuramamaktan tutun da ailesi ile birlikte
hiçbir etkinliğe katılmazlar. Beden engelli ailesine fiziksel bazı yükler
oluşturabilirken ruhsal engelli kişinin ailesi üzerinde oluşturduğu yük bazen çekilmez
olur. Şizoid bir kişilik; içine kapalılığı ile ailesinin dert kaynağıdır.
Bakımsız, hırpani görüntüsü, çevresince şaşkın bakışları arasında yakınları
toplum üzerinde zor anlar yaşarlar. Çünkü şahsen öfkelenen, agresif
tutumlarıyla yakınlarını zor durumda bırakırlar. Bir şizoidle yaşamak yakınları
bugünden yarına değişen bir durum değildir.
Aile içi çatışmalar ve sorunlar sıkça gündeme
gelmektedir. Bardağın boş yarısı çok
konuşulurken aslında aile üyelerinin ne denli birbirinin yükünü taşıdığı pek gündeme
gelmez.
Örneğin uç kişilik yapısına sahip biri, kimseyle dostluk
kuramazken, ailesi tarafından himaye edilir. Aile üyeleri özellikle anne baba
evlatlarının üzerine toz kondurmadan destek verirler. Engelli çocuğa sahip
aileleri baktığınızda yine özveri öne çıkar.
Ruhsal ya da bedensel engellilik durumu bir kaderdir.
Sizin seçiminiz söz konusu değildir. O halde bu tür gerilimlere maruz kalan
ailelerin ötekilerden ne farkı vardır. Kimi aileler neden karı kocadan biri ya
da çocuklardan birinin uzun yıllar hatta bir ömür yükünü çekmektedirler. Bilim bunu nasıl açıklar
Neden bazı insanlar ötekilere göre ailenin bir üyesiyle
yıllarca dayanmak zorundadır. Kaynaklara baktığımız da bunun insan hayatında
herkesin yaşayabileceği bir imtihan olduğunu vurguluyor. Böyle bakanların elde
ettiği hediyeler de var. Bir engelli annesinde olduğu gibi.
Otistik çocuğu olan bir annenin ders aldığım, şu sözünü
hiç unutmuyorum: Hocam, şikâyetçi değilim oğlumdan. Yusuf, Allah ın bana verdiği bir imtihandır.
Böyle bakıyorum ve ona hayranlıkla bakınca her şeyin anlamı bana
açılıyor.
BİR ANEKDOT
Aile içinde depresyonlu bir kişiyle yaşamanın güçlüğünü
Yalom şöyle özetliyor: Can sıkıcı olay ve duygularla ilgilenmeyi kendileri
seçtiklerinden ötürü eleştiriye karşı olan hassasiyetleri kendilerini değersiz
hissetmeleri ve incinmiş gururları onların olumlu tepki ve yardımları kabul
etmelerini oldukça zorlaştırır. Hatta ne zaman kendilerine yardım teklif
edilse, içinde bulundukları depresyon hali, onları genellikle daha sinirli ve
asabi yapar. Bu nedenle, depresyondaki hastaların ailelerinin de neredeyse her
zaman stresli olmaları hiç şaşırtıcı değildir. Depresyon, tüm ailenin ve aile
fertlerinin günlük normal sorunlarını iyice ön plana çıkaran, onları sanki daha
önemlilermiş gibi bir hale sokan ve kendi stresli, can sıkıcı dertlerini de
ekleyen bir büyüteç misali hareket eder.
HAL DİLİ, KAL DİLİ
VE SINANMA MESAJI
Nasihat bir kişinin ötekine yardımıdır. Sözel olarak
yapılır. Fakat mesaj vermede daha etkili yol, hal dilidir. Yani davranışlardan
dersler çıkarmak sağlam bir yoldur. Çünkü sözle ifade etmek, her zaman etkili
olmaz. Öğüt veren kişinin söylediği ile yaptığı arasında uyum yoksa etki gücü
azalır. Mesela İmam-ı Azam ın kendisine başvuran hastaya 40 gün sonra balı
yasaklaması gibi. Kendisinin tecrübe etmediği bir şeyi tavsiye etmekten imtina
etmiştir. Sözünün etkisini arttırmak için kendini sınamıştır.
Bununla birlikte sözün gücü, örnek davranışlardan zayıf
olsa da uyarıyı algılama da daha şiddetlidir. Söz bir mesajı doğrudan
iletmektedir. Ayrıca davranışla örnek olmak fayda sağlamadığında, sözle uyarmak
sorumluluk açısından bir delildir.
Hal dili ve kal mesajı yani davranış ve nasihat iki cemal
tecellisidir. Cemal yoluyla alacağınız mesaj, bir yakınınız tarafından, bir arkadaş
veya yolculuk esnasında yanınızdaki biri tarafından size ulaşan bir imkândır.
Size lütfedilen bu iki nimetin yeterince değerlendiremediğimizde daha etkili
bir yol çıkar ortaya: Celal sınanması
Celal sınanması da, kendinizi değiştirmek için önümüze
çıkan bir fırsattır. Rahim tahtından, günün, güneşin kucağına gelirken
ağlayarak yaşadığınız gibi. Size Celal görünen yakınlarınız için Cemal dir.
Bildiğiniz bütün zorluklar ve sıkıntılar birer Celal sınanmasıdır.
Sınanırsınız. Her şeyde bir sınanma öyküsü vardır. Mesela
kendinize daha çok zaman ayırıp, çocuğunuza yeterince ilgi göstermediğinizde,
çocukta davranış bozukluğu ortaya çıkabilir. Kimi zaman içine kapanan kimi
zaman agresif bir çocukla sınanabilirsiniz.
EŞLER BİRBİRİNİN
SINAVIDIR
Evlilik sorunları eşlerin değerlendirme, yorum ve
düşünceleriyle paralel ilerler. Çıkış noktasında zorlanan eşlerin iç görü
geliştirmeleri elzemdir. Bu bakımdan ayrılık kararı vermeden önce bir de şöyle
bakmalı:
Evlilikte fikir ayrılığı, birbirinin kişilik yapısını
benimseyenler için ikinci plandadır.
Evlilik çatışmaları, derin düşünmeye ve dünyanın geçici
olduğu gibi güzel nedenlere kapı arayabilir.
Çatışmalar kişilik yapılarının dinamizminden
kaynaklanabilir. Yön ve yol bulmayan enerji evlilikte bir çatışmaya
dönüşebilir. Sosyal faaliyetler, arkadaş, dost ve yakınlarla görüşmeleri
artırın.
Çocuklara ve eşinize sevgi aşırıya kaçtığınız için
fitneye düşmüş olabilirsiniz. Bu durum size ailede yaşadığınız bir sorun olarak
yansır. Sorun inanç bağlamındadır. Ölçüyü kaçırdığınız için sınanacağınız bir
durumla karşı karşıya olabilirsiniz.
Bir eşin olumsuz tavrı ötekinin ruhsal olgunlaşmasına
vesile olabilir. Sorunlara rağmen evini bir dergâh ve eşinizi bir imtihan
gördüğünüzde kemalat kazanırsınız.
Ötekilerin yaşadığı, hastalık, engellilik, erken yaşta
yakın kaybı gibi sınavlar karşısında sizde eşinizle sınanıyor olabilirsiniz.
Eşiniz bir yakınınız gibi kardeşiniz, anne babanız gibi
bir insandır. Onun kişilik yapısında, yetişme tarzında ve eğitim durumunda size
uymayan yönler olabilir. Uzlaşabildiğiniz bir özelliği bardağın dolu yarısında
görebilirsiniz.