Muhterem Müslümanlar!
Her sene Ekim ayının ikinci haftasında hiç olmazsa lafta da kalsa andığımız “Ahilik Teşkilatı” :
• Nedir
• Nasıl kurulmuştur
• Kimler kurmuştur
• Neden günümüzde uygulamadan kaldırılmıştır
Bu soruların cevabıyla ecdadımızı dünyada daima önde ve öncü yapan kuruluşlarımızdan “Ahilik teşkilatı”nı birlikte tanıyalım:
“Ahilik Teşkilatı” bir esnaf kuruluşudur. Toplumu yüceltmeye insanları insanca yaşamaya, helal-haram hudutlarını bizatihi uygulama ile topluma yerleştirmeyi gaye edinen bir kuruluştur.
Anadolu’da ahiliğin kurucusu olarak bilinen Şeyh Nasuriddin Mahmud el- Hûyi (k.s.) bilahere “Ahi Evran” adıyla anılmıştır.
Ahi Evran ( ölümü:1262) 1. Alâeddin Keykubat zamanında; şeyh, murid, usta, çırak, kalfa… münasebetlerini düzenleyen çalışmalarda rehberlik etmiştir.
Anadolu Selçuklularından sonra Devlet-i Aliyye-i Osmanî’nin kuruluşunda Ahilik Teşkilatı’nın tesiri büyük olmuştur. Öyle ki, bu teşkilat Fatih Sultan Mehmet dönemine kadar büyük bir siyasi güç ve otorite olmuştur. Bu teşkilat O’nun döneminde esnaf birliklerinin işlerini düzenlemiş ve önemli bir meslek teşekkülü olmuştur. Günümüze kadar da ismen de olsa devam ede gelmiştir.
Muhterem Müslümanlar!
Evveliyatı açısından baktığımızda Türkler arasında, Türklerin İslâm’a girmelerinden sonra bu teşkilat sosyal ve hayırsever bir gaye ile teşekkül etmiş ve gelişmiştir.
Türkler, on birinci yüzyılda kendilerine göre “Fütüvvet” denilen kuruluş kurallarını geliştirdiler.
Selçuklu Sultanları Anadolu’da bir beldeyi fethettiklerinde, cami ve medresenin yanında tekke de inşa etmişlerdir. Ahilik o zamanlarda halk arasında çok yaygındı.
Ahilik teşkilatları mensupları arasında müderris (profesör), kadı ve tarikat ileri gelenlerinin bulunmasından dolayı, Müslümanlara doğru yolu göstermede, gazilik ve şehitlik mertebeleri anlatılarak gazalara şevkle gidilmesinde payları hep ve daima büyük olmuştur.
Muhterem Müslümanlar!
Her esnaf grubunun Ahilik teşkilatı vardı. Böylece o esnaf kuruluşunun disiplinli çalışması ve hizmet etmesi sağlanmıştır.
Ahilerin mesleklerine göre kıyafetleri ayrıydı. Bellerine bağladıkları kuşak ahiliğin bir nişanıydı. Bu kuşağı belli seviyeye gelen kişiye şeyh bağlardı. Böyle her esnaf kuruluşunun disiplin içinde çalışıp hizmet etmeleri sağlanırdı. Kimse dünya hırsına kapılmazdı. Kanaatkâr insanlar olurlardı.
Muhterem Müslümanlar!
Çıraklar kalfalık müddetini doldurdular mı ustalık derecesine yükselirlerdi.
Kalfa ustasının izni olmadan başka bir yerde çalışamaz, bir işyeri açamaz, hilekârlık yapan hiçbir meslek grubunda yer bulamazdı.
Bütün bunları anlatırken insanın şunu düşünmemesi imkânsız oluyor:
Ahlâkî çöküntünün ayyuka çıktığı günümüzde Ahilik teşkilatına ne kadar muhtaç olduğumuzu anlamamak için insanın ebleh olması gerekiyor.
Allah (c.c.) muînîmiz olsun…