Her vesileyle hep hatırlattığımız üzere; “SOSYAL TUFAN” seviyesindeki dinî-ilmî-iktisadî-idarî/siyasî sorunların çözümü için daha fazla istifade etmek isteyenlere bu yazı dizimizin en başından itibaren yazılanları bir bütün olarak okumalarını tavsiye ederek kaldığımız yerden devam…
“Akevler gurubu da bu amaca hizmet etmek için birlikte hareket eden İslami muhafazakâr bir çevreden oluşmaktaydı. İlk başlarda Kur’an tefsiri gibi daha soyut alanlarda çalışmalarda bulunan üyeler daha sonra kapitalizm ve sömürü karşıtı yeni bir düzen arayışına yönelmişlerdir. Kapitalist sistemde paranın fonksiyonunun üretim yaratmadığı belirtilmiştir. Günümüz dünyasında gördüğümüz üzere küresel finansal sistemde toplam üretimden çok daha fazla bir paranın finans kapital şeklinde işlem gördüğünü görmekteyiz. Üretime yönelik olmayan bu refah aslında gerçek bir zenginliği de ifade etmemekte. Bu görüş aynı zamanda Millî Görüş’ün ülke içi dinamiklere bağlı kalkınma modeline de oldukça yakındı. Özellikle 1970’lerin derinleşmiş sağ ve sol ideolojik kamplaşmasında muhafazakâr çizgilerini koruyarak kapitalist üretim modeli ve onun dayatmalarına karşı bir duruşun içinde olan topluluk daha adaletli bir ekonomik düzenin arayışı içinde yer almıştır. Bu amaçla kooperatif çalışmalarında reel ödeme araçları üzerinde durulmuştur. Para senetleri adı verilen değişim araçları Owen’ın emek bonoları ile benzerlik göstermektedir. Böylelikle kooperatif üyeleri rahatlıkla bu reel payları ile kooperatif tüketim sürecinde etkili olabilmektedirler.
Akevler gurubu kuruluşunda yer alan Prof. Dr. Hira Karagülle ve 1980’li yıllarda etkili olan Prof. Dr. Arif Ersoy ve Prof. Dr. Şükrü Karatepe lisansüstü eğitimlerini yurtdışında yapmışlardır. Prof. Dr. Arif Ersoy özellikle İngiltere’de bulunduğu sürede bu felsefi yaklaşım ve projeleri hakkında detaylı bilgi edindiği ve etkilendiği düşüncesindeyim. 1970’lerden itibaren İslami sosyalizm üzerine farklı yaklaşımlar da bu süreçte bir entelektüel temel yaratmış olabilir. Her hâlükârda Robert Owen için ahlaki temellere dayalı ütopik bir komün çalışması ile parasal değişimin reddedildiği ve İslami muhafazakarlığın korunduğu ADİL BİR DÜZEN arayışı içindeki bu iki kesim kapitalist üretim sürecinin meta temelli düzenine karşı benzer argümanları savunmuşlar ve benzer araçları kullanmışlardır.
Akevler Kooperatifi düşüncesi, Refah Partisi’nin güçlendiği ve iktidara geldiği 1994 sonrasında etkili olmuştur. Bununla birlikte küresel iktisadi sisteme karşı duruşları ve katı muhafazakâr söylemleri AK Parti içinde zaman içinde etkinlik ve önemlerini yitmesine yol açmıştır. 2002 sonrasında oldukça liberal politikalar izleyen Erdoğan hükümetleri özelleştirme uygulamaları ve liberal iktisadi politikaları ile bu gurupla çok fazla örtüşmemiştir. Son yıllarda ise ciddi bir kopuş süreci yaşanmış, kooperatif kendi içinden çıkan bu partiye muhalif söylemler geliştirmiştir. Millî Gazete’nin bu konudaki yayınları oldukça dikkat çekicidir. İslam’ın özünden kaçınmadan ve kapitalist sistemin sömürü ve gelir dağılımını bozucu politikalarını uygulamadan bir iktisadi kalkınmanın yapılabilirliğini sorgulayan bu kooperatif yine de Türk siyasi yaşamında tarihi bir öneme sahip olmuştur.
Kaynakça:
Erbakan, N. (2011, Kasım 27). Adil Ekonomik Düzen. Necmettin Erbakan: http://www.necmettinerbakan.net/haberler/adil-ekonomik-duzen-bolum-8211-2-.html adresinden alındı
Erboğa, M. (2013, Aralık 25). “‘Medineleşmeyi’ yaşatma çabasıdır Akevler”. Dünya bizim: https://www.dunyabizim.com/gezi-mekan/medinelesmeyi-yasatma-cabasidir-akevler h15539.html adresinden alındı
Erol, R. N. (2013, Ekim 22). Akevler Kooperatifi ve Ortaklık Sistemi Bankaları. Milli Gazete: https://www.milligazete.com.tr/makale/1723917/resat-nuri-erol/akevler-kooperatifi ve-ortaklik-sistemi-bankalari adresinden alındı
Usta, S. (2016, 58). Robert Owen’ın Bilinmeyenleri. Oda TV: https://odatv.com/sosyalizmin-onculerinden-robert-owenin-bilinmeyenleri-0805161200.html adresinden alındı
Yıldırım, Ö. (tarih yok). Robert Owen. Felsefe: http://www.felsefe.gen.tr/filozoflar/Robert-Owen-kimdir.asp adresinden alındı.”