Akdeniz Üniversitesi, 2019 yılı Nisan ayı sonunda (27-29 Nisan) uluslararası bir kongre düzenlemiş ve bu kongrede bizim “Adil Düzen ve Kooperatif çalışmalarımızla ilgili olarak da bir tebliğ” sunulmuş; söz konusu bu tebliğin ilgili yerlerini önemine binaen sizlerle paylaşıyorum.
Önce genel önsözün en sonundaki bir bölüm ile başlayalım… “Sonuç olarak elinizdeki bu kitap “Küresel Dönüşümler ve Farklılaşmalar Kongresi” adıyla Akdeniz Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümünün ev sahipliğinde ve InGlobe/GTRD iş birliğinde düzenlenen ve düzensiz göç hareketliliği, kentleşme ve aidiyet konularını ülkeler ve göçmenler bağlamında ele alan ve tartışan akademik bir ortamın sonucudur. Bu anlamda ortaya çıkan eser, uluslararası düzensiz göç gruplarının ve kitlelerinin kent yaşamı içerisindeki entegrasyonu, sosyal ağları ve kendilerini var kılma biçimlerinin interdisipliner boyutlarla değerlendirildiği ve farklı ülkelerden akademisyenlerin katıldığı bir deneyim paylaşımı ve bilimsel toplantı sonucudur. (…) Kitapta yer alan çalışmaların akademik literatür kadar, sorunun çözümüne katkı sunması umuduyla… “Prof. Dr. Suat Kolukırık, Kongre Başkanı (Kitabın tamamı 300 sayfa. RNE)
Söz konusu tebliğin başlığı şöyle: “Akevler Yapı Kooperatifi, Tarihsel Diyalektikte Bir New Harmony Deneyimi”. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümünden Ahmet Salih İkiz’in sunduğu tebliğin özeti şöyle:
“ÖZET / Ütopik sosyalist olarak adlandırılan Robert Owen, İngiltere ve daha sonra ABD’de komün tipi fabrika ve yaşam merkezleri inşa etmiştir. Para yerine emek kuponları adı verilen değişim araçlarının kullanıldığı bu yerleşim yerleri kapitalist üretim sürecine karşı tepkisel bir yeni sistem arayışı içinde ortaya çıkmıştır. 1979 yılında İzmir’de kurulan Akevler Yapı Kooperatifi (Akevler Kredi ve Yardımlaşma Kooperatifi’nin resmi kuruluş yılı 1967’dir, nitekim sunulan tebliğin en başında da bu ifade edilmektedir. RNE), Refah Partisi içinde önemli ideologları yetiştirmiştir. Millî Görüş ideolojisi içindeki bu birliktelik kapitalizmin sömürü düzenine ve paranın amaç haline gelmesine bir karşı duruştur. Aidatların para yerine demir veya çimento gibi reel birimlerle ödendiği ve para kuponları denilen ortaklık senetlerinin bulunduğu bu kooperatif, basım yayım başta olmak üzere diğer alanlarda da faaliyet göstermiştir. Refah Partisi’nin çok kullandığı “Adil Düzen” kavramının da yaratıcısı olan bu kesim, Owen’ın New Lanark ve New Harmony Deneyimleri ile pek çok benzerlik içermektedir. Bu çalışmada Akevler Yapı Kooperatifi’nin kuruluş ve işleyişi üzerine bilgi takdim edildikten sonra tarihi diyalekte Robert Owen düşünceleri ile benzerlikleri açıklanmaya çalışılacaktır.”
Anahtar Kelimeler: Adil Düzen, Akevler Kooperatifi, Robert Owen
“Akevler Kooperatifi, 1967 yılında temeli İzmir’de atılan bir yapı kooperatifinin toplantılarında atılmıştır. Kurucusu Süleyman Karagülle tarafından üretimde kapitalist, tüketimde sosyalist olarak adlandırılan bu yeni yaklaşım o yıllarda sınırlı bir grup taraftar bulmuştur. Kooperatif ortakları arasında daha sonra RP de siyaset yapan Şükrü Karatepe, Arif Ersoy, Süleyman Akdemir ve Hira Karagülle’nin bulunduğu bu topluluk Arif Ersoy’un da daha sonraları belirttiği gibi ideallerini gerçekleştirmek için bir laboratuvar işlevi görmüştür. Kooperatifin kurucusu Abdullah Gül’ün dayısı Ahmet Satoğlu’dur. Psikiyatri Profesörü Satoğlu 12 Eylül sonrası siyasi gerekçelerle Ege Üniversitesi’nden ayrılmak zorunda kalmıştır. Mücahit Erboğa, Kooperatifin kuruluş döneninden pek çok kişinin daha sonra Türk siyasi yaşamına AK Parti içinde devam ettiğini şöyle belirtir (Erboğa, 2013). “İşte sırf bu yüzden tarihi yazılmalıdır Akevler’in. Çünkü orada Abdullah Gül’den Fehmi Koru’ya, Prof. Dr. Ahmet Satoğlun’dan Prof. Dr. Osman Eskicioğlu’na, Prof. Dr. Sabri Tekir’den Bahattin Yıldız’a, birçok cevherler yetişmiş ve izler bırakmıştır.” Akevler Kooperatifi üyeleri 1970’lerde farklı siyasi yelpazelerde bulunabiliyorlardı. AP, MHP veya CHP’den üyeler vardı. Ecevit liderliğindeki koalisyon hükümetleri sebebi ile bu durum rahatsız edici görülmüyordu. Bu dönemde kooperatifin İzmir’in liberal havasında çok da güçlü olmayan bir muhafazakârlık alanı oluşturduğunu söyleyebiliriz. Kooperatif yalnızca bir bina inşa etme sürecinden ziyade İslami tabanlı bir düşünce sistemi içinde bazı girişimlerde bulunmayı da amaçlamaktaydı.” (Devamı var)