Yer İsimleri

İsim konusu epeydir zihnimi meşgul ediyor. Aslında yeni bir şey değil bu. İsmi olan yerle pek alâkası olmayabiliyor ismin bendeki karşılığının. Benim çağrışım dünyamdaki soyut gerçekliğiyle gözle gördüğüm somut gerçekliğin arasında bazen dağlar kadar fark olabiliyor. Bazen de tıpatıp aynısı... Şu var ki bir yerin ismi zihnime kazınmışsa o yeri görmeden pek rahat edemiyorum. İlla görmeliyim; yoksa çok sevdiğim, ulaşılmaz bir merhaledeki 'hakikat' gibi beni daima tesiri altına alıyor. Sırf bu sebeple kalktım birgün Silivri'ye gittim. Silivri'de daha o zamanlar Ergenekon yoktu, siyasi olarak gündeme gelmiyordu. Oysa Silivri bende ilk gençliğimden beri içime yuva yapmış bir kırlangıç gibiydi. Silivri deyince ufkun yere değiyor gibi görünen yerinden hızla çocuklar koşuyordu sanki. Ya da yaz günlerinde dümdüz bir ovada uzanan asfalt parlaklığından doğan ziyalar uçuşuyor. Daha İstanbul'da yaşamaya başlamazken bile Silivri'yi merak ediyordum. Zaten İstanbul'da yaşamaya başlama maceram da böyledir. Kendime dahi izah edemediğim -ki bu sebeple bazen akşamüstü herhangi bir sokak ya da caddede yürürken kendi kendime ben burada ne arıyorum, ne yapıyorum, ne işim var burada, şimdi burada değil de çocukluğumun ve ilk gençliğimin geçtiği yerde olsaydım diyorum içimden-  bir duygunun tezahürü sonucu kendimi İstanbul'da bulmuştum. Dışardan bakınca çeşitli zaruretlerden dolayı İstanbul'a gelmiştim ama oysa 'zaruret'ler geçtiği halde terk edemiyordum/edemiyorum. Çünkü ben İstanbul'a zaruretten değil asıl 'tutku'dan gelmiştim. Bir daha da ayrılamadım. Ayrılmak da istemiyorum...

İstanbul yeryüzünün incisi... İstanbul'u anlatmak için sayfalar yetmez. Dünyanın sevgilisini ayrıca anlatmak gerekir. Çünkü İstanbul imgesi çok geniş, çetrefilli, çekici, orijinal ve zengindir. Dünya kitabının ortasıdır İstanbul. Her semtinin ayrı bir güzelliği var. İstanbul ismi tek başına dünyanın en uzun şiiridir. İstanbul, İstanbul'da yaşayan her insanı bu uzun şiirin uygun dizelerine dâhil eder. İnsanın sanata ve hayata bu kadar girdiği başka şehir yok. İstanbul deyince bütün çocuklar ufka birikiyor. İstanbul deyince koca bir çember büyüklüğündeki kuş sürüsü gökten kavisler çizerek bir masal ülkesine gidiyor. İstanbul deyince bir adam bir yaz öğlesi Salacak sahilinde hafif adımlarla geziyor. İstanbul deyince Galata köprüsü üzerinden denize oltasını sallandırıp balık tutmaya çalışanların oltasına balık düşüyor. İstanbul deyince Taksim'de bir adam göğe bakıyor. İstanbul deyince vapurda bir kadın martılara simit atıyor, sonra yanındaki erkeğin kulağına fısıltıyla, tam olarak duyulmayan ama hepimizin bildiği, ahenkli cümleler söylüyor. İstanbul'a dalmış gidiyorum...

İsim insana verilmiş en güzel nimetlerden biridir. Her nesnenin, her olay ve durumun, her duygu ve düşüncenin bir ismi var. Burada sadece yer isimlerini konu ettiğimiz için kalemin ucunu değişik noktalara dokundurup alanı genişletmek (konuyu dağıtmak) istemiyoruz. Bana kalırsa isim kahredici yalnızlıktan doğmuştur. Bütün her şey yalnızken isim vardır.

Eskiler, yer isimleri konusunda günümüz insanından mahirmiş. Her yere bir isim vermişler. Gümüşhane demişler örneğin. Ne güzel isim değil mi Gümüşhane (kendime not: Gümüşhane'ye git bir gün, kafandaki çağrışımlardan kurtul nefes al, ya da hayal kırıklığı yaşarsın en fazla). Silvan var bir de. Diyarbakır'ın ilçesi. Acaba nasıl. Silvan bende, asfalt bir yolda hızla geçen bir yolcu otobüsünün arkasından bakıp otobüs görünmez oluncaya kadar mütemadiyen bakmaktır...

Niğde denince bir heybet bir azamet geliyor aklıma. Belki de bu, Faruk Nafiz Çamlıbel'in Han Duvarları şiirinde geçen şu dizelerden kaynaklanıyor; "Bir sarsıntı... Uyandım uzun süren uykudan / Geçiyordu araba yola benzer bir sudan / Karşıda hisar gibi Niğde yükseliyordu / Sağ taraftan çıngırak sesleri geliyordu / Ağır ağır önümden geçti deve kervanı / Bir kenarda göründü beldenin viran hanı."

Burada, gezdiğim şehirlerden bahsetmiyorum.  Yoksa beni en çok etkileyen şehir Kahramanmaraş'tır. İlk gençliğim, ilk aşklarım ve ilk delirmelerim bu şehirde geçti. Geçti dedim ama sözün gelişi. Geçeceğe de benzemiyor. Diğer etkileyen şehirlerden; Güneydoğu'nun İstanbul'u dediğim Şanlıurfa var. Bursa'yı unutamam. Samsun içimde hüzünlü bir güzelliktir. Gezdiğim şehirlerin hepsini saymayalım...

Günümüz insanı ismi olmayan yerlere pek isim veremiyor. Günümüz insanı deyip genellemeyelim istersiniz; yaşadığımız sosyal düzeni oluşturanlar (bu sadece bugünkü hükümetin acıklı durumu değil, bütün Türkiye Cumhuriyeti hükümetlerinin acıklı durumudur) yeni yerlere isim veremiyorlar. Neden acaba hiç düşündünüz mü? Çünkü paradan başka bir şey düşünmedikleri ve insanları parayla tarttıkları için böyle yapay bir sosyal norm dayatıyorlar. Ekonomik sebeplerin dayattığı imgesizlikten akıllarına bir şey gelmiyor. İnsanımız yoksul duruma düşürülerek paradan başka bir şeyi düşünme yetisi kaybettirilmiştir. Her şeyi paraya endeksleyen sosyal düzen sağlayıcıları ve yaşayanlar isim konusunda fakirlik çekmektedir. Düşünün yeni bir yere konutlar yapılıyor ama oranın ismi ya bilmem ne kent oluyor ya da bilmem ne şehir. Özgün bir ismi yok yeni yapay yerleşim yerlerinin. Oralara, sosyal düzeni oluşturup devamını sağlayanlar (devlet ricali) gibi halkımız da isim veremiyor. Demek ki isimle sahici yaşantı arasında güçlü bir bağ var. Sahici yaşam olmayınca sahici isim de olmuyor. Yapay hayatlar yapay kentlerde (bakın yapaycılara yeni bir isim bağışlıyorum; Yapaykent) ömür tüketiyor.

Eski insanlar büyük imgeleri kendileriyle birlikte mi götürdü, ne dersiniz. Bize de eski isimlerin melodisini yapmak mı kaldı...