YAŞ hakkında ne biliyoruz?

Geçtiğimiz hafta Yüksek Askeri Şûra kararlarını tartıştık. Her yıl Ağustos ayının ilk haftasında gerçekleştirilen bu toplantılar gerçekten kritik toplantılar. Burada alınan kararlar TSK'nın komuta kademesini şekillendiriyor. Yıllarca sivil siyaset YAŞ toplantılarına katıldı ama sadece bir konu mankeni olarak. Adeta bir figüran olarak katıldı. Bu yıl ilk defa sivil siyaset etkin oldu ama tabiri caizse ortalık karıştı. Normal olanı Başbakan'ın bu toplantılarda etkin olmasıdır.  Ancak bugüne kadar Başbakanlar bu toplantılara müdahele etmediler. Halbuki kanun bu yetkiyi Başbakanlara vermişti. Peki Yüksek Askeri Şûra'yı ve yetkilerini biliyor muyuz? 17.07.1972 yılında kabul edilen 1612 sayılı konu neleri ihtiva ediyor. İşte YAŞ Kanunu:

Madde 1 - Yalnız barış zamanında görev yapmak üzere Başkent'te Yüksek Askeri Şûra kurulmuştur. Madde 2 - Yüksek Askeri Şûra'nın üyeleri; Başbakan, Genelkurmay Başkanı, Milli Savunma Bakanı, Kuvvet Komutanları, Ordu Komutanları, Jandarma Genel Komutanı, Donanma Komutanı ile Silahlı Kuvvetler kadrolarında bulunan orgeneral ve oramirallerdir.Yüksek Askeri Şûra'nın Başkanı Başbakan'dır. Başbakan bulunmadığında Genelkurmay Başkanı Yüksek Askeri Şûra'ya Başkanlık eder. Yüksek Askeri Şûra üyelerinin terfi işlemleri ile ilgili konulardaki oy hakkı ve değerlendirme notueş değerdedir. Madde 3 - Yüksek Askeri Şûra'nın görevleri şunlardır:

a) Genelkurmay Başkanlığı'nca hazırlanan askeri stratejik anafikrin (Konseptin) tespiti ve gerektiğinde yeniden gözden geçirilmesi hususlarında görüş bildirmek; b) Silahlı Kuvvetlerin anaprogram ve hedefleri ile ilgili konularda görüş bildirmek; c) Silahlı Kuvvetlerle ilgili olup önemli görülen kanun, tüzük ve yönetmelik taslaklarını inceleyip görüş bildirmek; d) Başbakan, Genelkurmay Başkanı veya Milli Savunma Bakanı'nın lüzum gördükleri hallerde Silahlı Kuvvetlerle ilgili diğer konular hakkında görüş bildirmek; e) Diğer kanunlarla verilen görevleri yapmak,Yüksek Askeri Şûra her yıl olağan olarak iki defa toplanır. Olağan toplantılardan biri Ağustos ayının ilk haftasında, diğeri Genelkurmay Başkanı'nca belirlenecek zamanda yapılır. Yüksek Askeri Şûra, Genelkurmay Başkanı'nın istemi üzerine de o yıl içerisinde ayrıca toplanabilir. Peki Genelkurmay Başkanı ve kuvvet komutanları nasıl atanır? Bu konuda yeterli bir bilgiye sahip değiliz. Bakın bu komutanlar nasıl atanıyor? 1982 Anayasasının 117/4. Maddesinde; "Genelkurmay Başkanı, Bakanlar Kurulu'nun teklifi üzerine, Cumhurbaşkanı'nca atanır; görev ve yetkileri kanunla düzenlenir. Genelkurmay Başkanı, bu görev ve yetkilerinden dolayı Başbakan'a karşı sorumludur." Hükmü yer almaktadır. Bu madde uyarınca Genelkurmay Başkanı, Bakanlar Kurulu'nun teklifi, Cumhurbaşkanı'nın onayıyla atanmaktadır". Bu hükmün yanında Anayasa'nın Cumhurbaşkanı'nın görev ve yetkilerini düzenleyen 104/b. maddesinde yukarıda belirttiğimiz maddeye uygun olarak, Genelkurmay Başkanı'nın Cumhurbaşkanı tarafından atanacağı belirtilmektedir. Anayasa'da Genelkurmay Başkanı'nın atanmasına ve emekli edilmesine ilişkin başka bir düzenleme bulunmamaktadır. Peki kuvvet komutanları nasıl atanır? "Kuvvet komutanları ve Genelkurmay İkinci Başkanı, general ve amirallerin atanmaları, Genelkurmay Başkanı'nın teklifi, Milli Savunma Bakanı'nın inhası, Başbakan'ın imzalayacağı ve Cumhurbaşkanı'nın onaylayacağı kararnameyle yapılır". General ve amirallerin göreve atanması ya da görevden alınması konusunda Anayasa'da bir hüküm bulunmamaktadır. 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 121. maddesinin b fıkrasında "general ve amirallerin atanmaları, kuvvet komutanlarının lüzum göstermesi ve Genelkurmay Başkanı'nın teklifi üzerine, Milli Savunma Bakanı'nın inhası, Başbakan'ın imzalayacağı ve Cumhurbaşkanı'nın onaylayacağı kararnameyle yapılır." demektedir.

Yukarıda iki önemli nokta var. Bir tanesi Genelkurmay Başkanı Başbakan'a karşı sorumludur diyor madde. Oysa bugüne kadar bu maddeyi kimse hatırlamadı. Herkes TSK ne dediyse ona uydu. Sanki Başbakanlar sembolik olarak şuraya katıldılar. Bu YAŞ'la birlikte bu çelişki ortadan kalktı. Bir diğer gariplik ise kuvvet komutanlarının nasıl görevden alınacağı hususun anayasada yer almayışı. Burdaki muğlaklık da giderilmelidir. Sonuçta bu YAŞ demokratikleşmeye açılan ilk adım olmuştur. Umarım hayırlı olur.