Sovyetlerden Gürcistan’a sorunlu miraslar

Bünyesinde farklı etnik grupları barındıran ve Sovyetler Birliği öncesi ve sonrasında bu konuda çeşitli sorunlarla karşılaşan Gürcistan'ın bugün içinde bulunduğu durum kendisi kadar diğer bölge devletlerini de ilgilendirmektedir. Bölge denklemlerini değiştirebilecek potansiyele sahip olan unsurların oluşturduğu hareketliliklerin tesirleri şu ana dek pek çok çatışmanın meydana gelmesini sağlamıştır. Bugün kısmi dondurulmuş vaziyette tutulan bu sorunlar Batı'nın bölgeye olan yaklaşımını da ölçer vaziyettedir. Renkli Devrim sonrasında Gürcistan lideri Mihail Saakaşvili ülke bütünlüğünü zedeleyecek olan Abhazya ve Güney Osetya ayaklanmalarına karşı önemli tedbirler almıştır. Görüleceği üzere bu bağımsızlık hareketlerinin birbirlerine olan benzerlikleri ortak tarihi ve coğrafi birlikteliklerinden kaynaklanmaktadır. Bu sorunların temelini ve bugünkü durumu beraber inceleyelim:

Abhazya sorunu

Kafkasya bölgesindeki kültürel, tarihi ve siyasi yapısıyla etkin bir halk olan Abhazlar'ın son asırda giriştiği siyasi mücadeleler bölgeye hakim olan diğer güçlerin etkisiyle çeşitli aksamalara uğramıştır. 1921 yılında Foma Eşba liderliğindeki Devrimci Komite Abhaz Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin kuruluşunu ilan etmiştir. Gürcistan ile çeşitli anlaşmalar düzenleyen Abhaz SSC, 1925 yılında ilk anayasayı oluşturmuştur.1 Sovyetler Birliği'nin iradesi sonucu 1931 yılında Abhazya Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti adıyla Gürcistan'ın özerk bir bölgesi haline getirilen Abhazya, ancak Sovyetler'in dağılmasının ardından bağımsızlığını ilan edebilmiştir. 1980'lerin sonunda Abhazya'nın Sovyet yönetiminden eski haklarını talep etmesiyle başlayan hareketlenmeler zaman içinde farklı boyutlar kazanmıştır. Özerk bölge nüfusunun 'sini teşkil eden Abhazlar'ın bağımsızlık yönündeki taleplerine karşı Gürcü milliyetçilerin tavrı sert olmuştur.2 Bu tarihten itibaren Gürcistan merkezî yönetimi ile Abhazya arasında çok önemli sorunlar başlamıştır. Gürcistan Abhazya'nın durumu daha fazla ileri götürmemesi ve hukukî boşluk doğurma amacını güderek 1978 Anayasası'nı iptal etmiş ve Sovyetler Birliği öncesi 1921 Anayasası'nı yürürlüğe koyduğunu açıklamıştır. Buna karşılık Abhazya da özerklik dönemi öncesine ait 1925 Anayasası'nı yürürlüğe koyduğunu açıklamış ve kendi kaderini tayin etme hakkını kullanacağını belirtmiştir.3 Bu alandaki faaliyetler sonucunda sıcak çatışmalara başlayan taraflar sorunun daha farklı şekilde çözüleceği beklentisiyle hareket etmişlerdir. Gürcistan'ın 1992 yılında Abhazya'nın başkenti Suhumi'ye askeri müdahalede bulunmasıyla Abhaz, Çeçen ve Oset gruplar Kafkasya Halkları Konfederasyonu adı altında Gürcü ordusuna karşı savaşmıştır. Ancak çeşitli devletlerin araya girmesiyle oluşturulmaya çalışılan barış görüşmeleri sonuç vermemiştir. Gürcistan tarafından başlatılan savaşta Kafkasya halklarının desteğini alan Abhazlar zafer elde etmiştir. Abhazlar'ın 1993 yılında Suhumi'yi ele geçirdiği bu çatışmalarda üç bine yakın insan hayatını kaybetmiş, büyük oranda Gürcü ise bölgeden göç etmek zorunda kalmıştır.

1994 yılında yeni anayasayı kabul ederek Vladislav Ardzinba başkanlığında yeniden bağımsızlık talebinde bulunan Abhazya, iç bütünlüğü sağlamaya çalışan Gürcü yönetime oldukça büyük zorluklar çıkarmıştır. Uzmanlara göre Abhazya'nın bağımsızlığını ilk ilan ettiği tarihte hedeflediği iki yol vardı; ilki Gürcistan haricinde tam bağımsız bir devlet, ikincisi ise Gürcistan ile beraber federasyon yapılanmasına gidilmesiydi.4 Bunların Gürcistan tarafından kabul edilmemesiyle farklı yollar denenmiş, özellikle ülke bütünlüğünü sağlama politikasından taviz vermeyecek olan Mihail Saakaşvili'nin yönetime gelmesinden sonra Rusya yanlısı tavırlar sergilenmeye başlanmıştır.  2006 yılında Gürcistan tüm bu karşı çıkmalara Abhazya'nın stratejik alanlarından Kodor vadisini ele geçirerek cevap vermiş5 ancak bu bölgeyi iki sene sonra gerçekleşen savaşta kaybetmiştir. Dönemin en önemli gelişmesi olarak da 2008 yılında yaşanan Güney Osetya savaşından sonra Abhazya'nın bağımsızlığı Rusya tarafından tanınmıştır. Rusya'nın bu girişimi 2009 yılında Venezuela, Nikaragua ve dünyanın en küçük ülkelerinden Nauru'nun Abhazya'nın bağımsızlığını tanıması ile devam etmiştir.

1 Araz Aslanlı, Küresel ve Bölgesel Dengeler Açısından Abhazya Sorunu, KARAM, http://www.karam.org.tr/pdf/bolgesel-ve-kuresel-dengeler-acisindan-abhazya-sor-1251629624.pdf, Erişim Tarihi : 17.12.2009

2 Aslanlı, ...Abhazya Sorunu

3 Aslanlı, ...Abhazya Sorunu

4 Aslanlı, ...Abhazya Sorunu

5 Daily News of Georgia, http://www.civil.ge/eng/article.php?id=13654, Erişim Tarihi: 16.12.2009.