Robotlar ve insansı robotlar

Dünyadaki siyasî, sosyal ve bilhassa teknolojik gelişmelere karşı tavrımızı net olarak yansıtan, bir anlamda zihin dünyamızı ele veren kelimelerimiz ve deyimlerimiz var.

Üstün teknoloji tanımı en güçlü ifadelerimizden birisi. Hangi ürünü tanıtırlarsa tanıtsınlar, bu ifade olmadan ürün hakkında kesin bir hükme varamıyoruz.

Üstün teknoloji, sadece sağlamlığı, dayanıklılığı, mükemmelliği ifade etmiyor, aynı zamanda insanoğlunun cihazlar karşısındaki, teknoloji karşısındaki tasarım ve üretebilme gücünü da yansıtıyor. Aslında üstün olan, teknoloji değil, onu üretme gücüne sahip insandır, insan zihnidir.

Sadullah Paşanın "Ondokuzuncu Asır Manzumesi" adlı son derece önemli bir şiiri vardır. Bu şiir bilim, teknoloji, akıl hamlelerin başlangıcı olan ve dünyadaki dengeleri altüst eden asra karşı yazılmış bir övgüdür. Yeni icatların insanlık tarihine girmeye başladığı, buharın, ışığın, sesin, gazın bir bilim aracı olarak kullanılmaya başladığı o yüzyılın teknoloji hamlelerini över şiirde Sadullah Paşa.

Bu teknoloji sadece Avrupa'da gelişme ve yayılma göstermemiştir, Osmanlı ülkesinde de artık bu icatların hükmü ve devri etkisini bütünüyle göstermeye başlamıştır.

Şimdi ise insanlık teknoloji konusunda asırlardaki gelişmeleri çoktan geride bıraktı neredeyse bir günde bir asırlık keşiflerde, icatlarda bulunuyor. Adem aleyhisselamdan beri, şimşek ve şimşek hızı deyimi hiç bu kadar insana yakın olmamıştı.

Bu sahaya elbette her milletin kendi anlayışına, gelişimine, ihtiyacına göre bir katkısı oluyor.

Ancak, kabul ediyoruz ki, bu gelişmeler Batı dünyasında daha bir seri adımlarla meydana geliyor.

Üstün teknoloji kavramı, bilhassa belirli milletleri ve onların ürettikleri ürünleri ifade ediyor. Bugün üstün Çin teknolojisi kavramını Çin'in imal ettiği hiçbir ürün için söylememiz mümkün değil. Ancak yine de, dünyadaki pek çok ülkede Çin'in ürettiği malların ezici gücünden tutun da, pek çok büyük firmanın üretim için Çin'de fabrika kurmasına kadar neredeyse dünya imalat ve üretim sanayi bu ülkeyi mesken tutmuşa benziyor.

Elbette, siyasî, askerî, sosyal, iktisadî hadiselerin bu tür dengelerde büyük rolü ve payı var.

Meseleyi sadece milyarı aşan Çinlilerin şahsî teşebbüsü olarak, üretim gücü olarak görmek doğru değil.

Kelimelerin teknolojiyle var olan birtakım gelişmelere karşı derin nüfuzundan ve etkisinden söz etmiştik.

Örneğin robot kavramının bizdeki, bizim toplumumuzdaki karşılığı nedir? Robot gibi ifadesini kim, kimler için kullanırız?

Robotların teknoloji dünyasındaki anlamı nedir? Türklerin robot üretiminde bu kadar gevşek durmasını sadece bilimsel verilerle, bilimsel kapasiteyle açıklayabilir miyiz? Dua okuyan bebekten, evde birtakım görevleri yerine getiren teknoloji harikası ürünlere kadar bu robotlara pek de sıcak bakamayışımızı nasıl izah edebiliriz?

Robotla, insan arasındaki en temel fark nedir? Bir gün üstün teknoloji sahipleri, ağlayan, gülen, düşünen, üzülen, hisseden, iman eden, inkâr eden, acele eden, soran, cevap veren bir robot üretmeyi başarabilirler mi?

Robot kelimesine sözlükte; "Belirli bir işi yerine getirmek için manyetizma ile kendisine çeşitli işler yaptırılabilen otomatik araç" tanımı verilmiş.

Bu tabiki bilimsel anlamı, ancak asıl bizdeki anlamı, kazandığı mecaz anlam çok daha önemli, "Başkasının buyruğu ile iş yapan, kendi akıl ve iradesini kullanmayan kimse."

Kelimenin bu anlamı kazanmasının elbette bir hikmeti var. Bunu sadece geri kalmışlıkla, ilerleyememişlikle, üstün teknolojik tasarım gücünden ve imkânlarından mahrumiyetle izah edemeyiz.

Robot, üretilen teknoloji cihazları içinde insana en yakın duran ve hatta mümkünse insanın bir benzeri olarak tasavvur edilmeye çalışılan bir cihaz.

Bütün cihazlar gibi, yapısı kablolardan, manyetizma ile kurgulanmış yapılardan oluşuyor.

Ancak nihayetinde bu cihazın bizde hiç de olumlu bir imajının olmaması dikkat-i şayandır. Bizde, insanların robotlaşması demek insanlık vasıflarını, iradelerini, güçlerini tamamen yitirmesi, dışarıdan kontrol edilir bir cihazdan farkının kalmaması demektir.

Biz robotu ancak böyle kabul ederken, Çinliler ve Araplar robotlar üzerine her gün yeni çalışmada bulunuyor.

Örneğin Çinliler gelecek haziranda Uluslar arası İnsansı Robot Olimpiyatları düzenleyeceklermiş. Demek ki, onların azmi robotları her gün insana benzetmeye yarıyor. Ancak buna rağmen insan ise her gün robota benzemek, robotlaşmak, dışarıdan emirle yaşamak tehlikesine düçar kalıyor.

Araplar ise,  dünyanın ilk Arapça konuşan interaktif robotunu yapmışlar. İbn-i Sina adı verilen robot alışveriş merkezlerinde görevlendirilecek, gelenden geçenden kimlik soracakmış. Birleşik Arap Emirlikleri Üniversitesi öğrencilerinin bu projesinin başında Yunanlı Hanson Robotics varmış.

Robotlar konusundaki insanlığın bu azim ve ısrarını anlamak, bizim gibi robotlaşmaktan, robot olmaktan korkan insanlar için elbette güç.

Maalesef, robotların insansılaşma sürecinden insanların robotlaşma süreci ve evresi daha hızlı gelişiyor. Asıl tehlike ise bu.