Rızk meselesi

'Yeryüzünde yürüyen her canlının rızkı yalnızca Allah'ın üzerinedir. Allah o canlının durduğu yeri ve sonunda bırakılacağı mekânı bilir. Bunların hepsi açık bir kitaptadır.' [Hûd, 6]

Allah'ın kulunun rızkını tekeffül ettiğini gösteren âyetlerden birini inceleyelim:

'Yeryüzünde yürüyen her canlının rızkı yalnızca Allah'ın üzerinedir. Allah o canlının durduğu yeri ve sonunda bırakılacağı mekânı bilir. Bunların hepsi açık bir kitaptadır.' [Hûd, 6]

Allah Teâlâ'nın yarattığı mahlûkatının rızkını da yaratmış olması bir tesadüf sonucu gerçekleşmemektedir. Aksine sayısını sadece kendisinin bilebileceği onca canlının ayrıntılarını bilmekte ve o ayrıntıya göre onlara rızk yaratmaktadır. Ortada bir hesap ve plan vardır. Bu plan ve hesap en ince ayrıntılarıyla Levhi Mahfuz'da kayıt altındadır. İnsan şuna kesin bir imanla iman etmelidir: Allah'ın yaratmasında bir kusur asla olamaz. O, her şeyi tam bir plan, yüksek bir hikmetle yaratmıştır. İnsan teminat altındadır. Teminatı veren de onu yaratan Rabbidir. Bu iman, iman sahibini huzur içinde uyutur. Endişelerden ve gelecek korkusundan kurtarır.

Rızk fazlalığı sevgiyi göstermiyor

Allah Teâlâ'nın kullarının bir bölümünü rızkı daraltılmış, bir bölümünü de geniş rızk üzere yaşar halde yaratması, O'nun çok rızk verdiklerini sevdiğini göstermemektedir. İman ehlinin sıkıntılar içinde yaşaması, küfür ehlinin ise bolluk içinde bolluk bulması iman-küfür bağlantısından değildir. Bu bir imtihan sürecidir. Kur'an âyetlerinde bu gayet açık bir şekilde beyan edilmiştir. Ne rızk darlığı nefreti gösterir ne de rızk bolluğu sevilmişliği, ayrıcalığı gösterir. Dünyanın köpük kadar çabuk geçecek bir yer olduğu bilindiğine göre ebedi bir hayata göre buradaki her şey köpük bile denmeyecek kadar basittir.

Ebediyette gözü olan mü'min için can atılacak bir şey olarak görülmez dünya metaı. Olmasını arzu eder. Elde etmek için mubah yollardan çalışır. Ama yokluğuna esef etmez. İşte muhteşem hakikati, derin hikmeti ortaya koyan âyet: 'Şayet insanların küfürde birleşmiş bir tek ümmet olması tehlikesi bulunmasaydı, Rahman'ı inkâr edenlerin evlerinin tavanlarını ve çıkacakları merdivenlerini gümüşten yapardık. Evlerinin kapılarını ve üzerine yaslanacakları koltukları da... Ve onları ziynetlere boğardık. Bütün bunlar sadece dünya hayatının geçimliğidir. Ahiret ise, Rabbinin katında muttakilere mahsustur.' [Zuhruf, 33-35]

Allah'tan başka rızk verecek olan yoktur!

Gerçekte Allah'tan başka rızk veren de yoktur. Rızk veriyor görünenler sadece rızk sebebi olabilirler. Onların kendileri de rızkını Allah'tan alan durumundadırlar. İnsanın üzerine düşen, Allah Teâlâ'nın rızkını elde etmesi için ona takdir etmiş olduğu plandaki görevini yerine getirmektir. O, kendisine verilen görevi yapacak, görevinin sonucu olarak da rızkı ona gelecektir. Bunun ötesindeki durum Allah'a güvenmektir. Sebepleri yaratmak, rızkı kolaylaştırmak Allah'ın işidir.

Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellemin şu hadisi şerifi, rızk ve Allah'a güvenme konusunu farklı bir açıdan önümüze koymaktadır: 'Eğer siz Allah'a gerçekten tevekkül etseydiniz o sizi, kuşları rızıklandırdığı gibi rızıklandırırdı. Kuşlar, sabahları kursakları boş çıktıkları halde akşam tok dönüyorlar.' [Tirmizî, Zühd,33-2344]

Bu mübarek hadis, rızkın Allah'ın teminatı altında olduğunu bildirirken herhangi bir şekilde tembellik anlamına gelebilecek anlayışa kapı açmıyor. Çünkü hadis, örnek olarak kullandığı kuşların Allah tarafından doyurulmasını, o kuşların sabah aç kursakla kanatlanıp çıkmalarına bağlamaktadır. Kursağı boş olan kuş, sabah çıkıp akşam dönerse tok dönmektedir. Bu da gösteriyor ki, kuş bile sebepleri, araçları kullanması şartı ile rızk teminatına sahip olmaktadır. Genel kaide budur. Bunu kuş anlamıştır, insan da anlamalı bilmelidir.

Bir yanlışlık yok

Rızk dağıtımında bir hata yoktur kesinlikle. Kime ne kadar verilmişse münasip olan yapılmıştır. Herkes en zengin olmayı ister elbette. Ama yaratılış planı bunu kaldırmaz. Allah, o üstün hikmetine binaen rızkı kimine bol kimine az verdi. O üstün hikmete teslim olmak huzurlu olmaktır. Çırpınan ise sadece kendini kahredecektir: 'Allah kullarına rızkı bol bol verseydi, yeryüzünde azarlardı. Fakat O, dilediği ölçüde indirir. Çünkü O, kullarının haberini alandır, onları görendir.' [Şûrâ, 27]

'Rabbin rızkı dilediğine bol verir, dilediğine daraltır. Şüphesiz ki O, kullarından haberdardır, çok iyi görür. Geçim endişesiyle çocuklarınızın canına kıymayın. Biz onların da sizin de rızkınızı veririz. Onları öldürmek gerçekten büyük bir suçtur.' [İsra, 30-32]

Kimseye, yazılmayan gelmeyecektir. Kimse de yazılanı almadan ölmeyecektir. Kul, işleyeceği günahların rızkını daraltabileceğini düşünerek Rabbinin razı olmayacağı işlerden uzak kalmalıdır. Takatinin tamamını rızkını elde etmek için kullanmalıdır. Gerisi onu yaratanın işidir.

Kullar arasındaki rızk seviyesine bakarak kendini kahreden insan yokluğunu derinleştirmekten başka bir şey yapmış olmaz. Bilakis ahiretteki nimetleri ve o nimetlerin ebediliğini, sonsuzluğunu düşünerek kendisini daha mutlu hissetmelidir. Hesabı olan nimetlerden daha az pay almak, daha hafif hesaba tutulmaktır. Ahirette ise nimetler ne kadar çok olursa olsun hesabı tutulmayacak nimetlerdir.

İşte nebevî ikaz!

'Sizden daha aşağıda olanlara bakın. Sizden daha iyi olanlara bakmayın. Böylesi Allah'ın nimetini takdir etmeniz için daha iyidir.' [Müslim, Zühd, 7430]

Rızk, Allah'ın teminatı altındadır

Mahlukatın çok olması, onları yaratanın rızklarını temin etmede zorlanmasına sebep değildir. Zira Allah Teâlâ, sınırlı imkânlarla rızk dağıtmamaktadır; mülk O'nundur. Hüküm O'nundur. Hikmet de O'nun işidir. Rızk Allah'ın planında yaratma ile beraber tecelli etmiştir. Rûm suresinin kırkıncı âyetinde bu hikmet gayet açık bir şekilde beyan edilmiştir: 'Allah'tır ki sizi yarattı. Sonra size rızk verdi. Sonra sizi öldürecek. Sonra da diriltecek sizi.'

Rızk meselesini iyi anlayabilmek için şu ön bilgilere ışık tutabiliriz:

*  1) Rızk, yaşayan her canlının en zorunlu ihtiyaçlarından biridir.

*  2) İnsan başta olmak üzere her canlı rızkı peşinde koşar, ömrü bir rızk mücadelesi içinde geçer.

*  3) Allah Teâlâ, insan ve diğer canlıların tamamının rızkını tekeffül etmiştir.

*  4) Allah Teâlâ'nın mahlûkatına rızkını tekeffül etmesinde iman etme veya etmeme ayrımı yoktur. Mü'min kâfir her insana rızkı yazılmıştır.

*  5) Allah Teâlâ'nın kuluna rızk yazmasının anlamı şudur: Kulun bir eceli bulunduğu gibi rızkı da vardır ve ecelinin muhakkak onu bulacağı nasıl kesinse rızkının da kulu bulacağı kesindir.