Mimar olsam, İstanbul'u gördüğümde ağlardım!

Uçağımız Pearson'ndan havalandıktan az sonra kuşbakışı Toronto. Yemyeşil bir şehir. Yollar düzgün, önlü arkalı bahçesi olan müstakil evler intizamlı. Şehir neredeyse yeşilin içinde kayboluyor. Gökdelenlerse bir yere toplanmış. Şehir silüetinde paranın gücünü temsil ediyorlar. Yine de estetik kaygılar gözetilerek inşa edilmişler. Yakıştırıyorsunuz.

Az gittik uz gittik, Atlantik Okyanusu'nu geçtik.

Az ileride Heatrow havaalanı; kuşbakışı Londra. Yine yemyeşil bir şehir. Toronto bir güzelse, Londra ayrı bir güzel. Burada da hakim renk yeşil.

Aktarma yapıyoruz. İstikamet İstanbul. Yanımdaki koltukta Torontolu ressam arkadaşım İan oturuyor. İlk kez İstanbul'a geliyor. Bir heyecan yaptı ki sormayın. Ne de olsa baş belası Midnight Express filminden (Geceyarısı Ekspresi) tanıdığı bir ülke Türkiye.

'Aman tanrım' diye inledi uçağımız İstanbul semlarında süzülürken. Cam kenarında oturuyor. Gözleri faltaşı gibi açılmış İstanbul'u seyrediyor?

'İstanbul betondan bir çöl gibi' diyor.

Hakikaten o ne manzara öyle. Kat kat binalar birbirine girmiş, ne bir düzen var ne bir estetik bütünlük. Her biri birbirinden bağımsız bir heyula yığını. Altı kaval üstü şihane. Dışı cam kaplı binanın hemen yanında tuğlası bile sıvanmamış başka bir bina. Sürrealist bir tablo gibi duruyor İstanbul. Yeşil yok. Çevre düzenlemesi yok.

Yine de memleket...

Sakinleştirmeye çalışıyorum Kanadalı Ian'ı. 'Birazdan Boğaziçi'ni göreceğiz, azıcık yeşilimiz vardır, o kadar da değil.'

Yok ikna edemedim. Yetmedi.

Ve asıl kahredici cümlesi geliyor: Ben bir mimar olsaydım, İstanbul'u gördüğümde ağlardım.

İstanbul caddelerinin yaya kaldırımları daracık. İki insan yanyana yürüyemiyor. Kaldırımların yarısına da arabalar parkediyor. Caddelerinden oluk oluk insan akıyor. Herşey üstüste... Plazalar, alışveriş merkezleri inşa ediliyor durmadan. Ama etrafına iki karış yeşil alan bırakılmadan caddelere, yollara yapışıyor inşaatlar. Herşey insanın üstüne geliyor şehirde. Yarın öbğr gün Mecidiyeköy'deki Ali Sami Yen stadı yıkılacak olsa, yerine insanların nefes alabilecekleri bir şehir parkı mı inşa ederler yoksa yine beton aşkı mı depreşir bilemem. Ama tahmin etmek zor değil. Beton kafalara söz geçirmek kabil değil çünkü. Bu dünyada doymayacak iki çukur varsa o da insanın iki gözüdür.

Sevgili İan, haklısın; İstanbul'u seyreden samimi bir mimarın hüngür hüngür ağlamaması mümkün olamaz. Nitekim bilge mimar Turgut Cansever de ağlayarak göçtü gitti bu dünyadan.

Niye Döndün!?

Yurt dışında bir süre yaşayıpta yeniden memleketine dönenlerin ilk ve en çok karşılaştığı sorudur bu: Niye döndün?

Bu soru daha havaalanında karşılar sizi; bagaj bölümüne bakan kız sorar, kayıp eşya bürosundaki eleman sorar.

Sonra bakkal sorar, manav sorar. Gazeteci arkadaş, ev sahibi, yayınevindeki ahbap sorar..

Öf. Uf.

Ve ardından sitem edercesine söylenenler de olur: Herkes bu ülkeden kaçmak ister, siz dönüyorsunuz.

'Niye döndünüz' sorusu karşısında insan şöyle bir duralıyor. Çünkü tek ve basit bir cevabı yoktur bunun. En kestirme cavaplardan biri şöyle başlayabilir mesela: Gurbet, yıllar içinde birçok şey biriktiriyor insanda.

Yalnızlık.

Hasret.

Eski alışkanlıklara, eski aşinalıklara özleyiş...

Geride bırakılanların yokluğu bir müddet sonra iç sızlatan bir diken oluyor ki kalbe zarar.

Sizi siz yapan değerleri 'elveda gençliğim' deyip bir çırpıda silivermek...

Yaşını başını almışken, yeniden ve küçük bir çocuk gibi yepyeni bir hayata kucak açmak gerçekten ağır bir yüktür.

Memleketinden uzak kalan aydınlar hele... Yarı sakat kalmış insanlar gibi tutunmak zorunda kalır 'yeni hayat'a.

Yeni ülkede...

Kendinizi oranın insanlarına tanımlamaya, kodlamaya çalışmak ...

Kendinize bir geçmiş yaratmaya çalışıyormuşçasına bir duyguya kapılmak...

Virüs giren bilgisayarınızı resetleyip, yeniden format atmak gibi sıkıcı bir iştir.

Üstelik geride bırakılanların yeri kolay dolmaz. Bilgi ve duygu körelmesi olur.

Geçmişin çağrısı tırnaklarını geçirdiği gibi ruhunuza, kanatır da kanatır.

Yurt dışına yerleşmek isteyenler.... İki kere düşünmek yetmez; on kere yirmi kere düşünün.

Gitmeden önce ruhunuzun tırnaklarını iyice törpülemeyi ihmal etmeyin!

Ama anlıyorum. Herşeye rağmen davulun sesi uzaktan hoş geliyor değil mi?

Yalnız ölmek istemiyorum

Kanada'da 70'lerinde bir nine tanımıştım. Taşınıyordu.

-Teyze nereye?

-Gidiyorum memleketime, İsraile..

-Neden?

-Ömrüm burada geçti ama vatanımda ölmek istiyorum.

-Burada mutlu değil misin?

-A oğul, 50 yıldır bu evde yaşıyorum, yan tarafa da 20 sene önce bir komşu taşındı. Onca yıl geçti, 20 kere selamlaşmadık. Yalnız ölmek istemiyorum, gidiyorum.