Küreselleşen iletişimin yansımaları

Küreselleşme sürecinden en hızlı etkilenen kitle iletişim araçları olmuş; sınırların kalkması, iletişim politikalarının da küreselleşmesine yol açmıştır. İletişimin küreselleşmesi, kitle iletişim araçlarının toplumsal hayatımız başta olmak üzere, ekonomik ve siyasal alanlardaki etkinliğinin artmasına da neden olmuştur.

Küreselleşme sürecinin iletişim üzerindeki olumlu etkilerinin neler olduğuna baktığımızda satırbaşlarıyla şu noktaların altını çizebiliriz:  

- İletişimin dünya ölçeğinde yaygınlaşması, toplumları da birbirine yakınlaştırmış; kültürel alışveriş hızlanmış, toplumların birbirlerinin deneyimlerinden yararlanmalarının yolu açılmıştır.

- Kitle iletişim araçlarının sayısının ve çeşitliliğinin artması, bilgi sahibi olmayı kolaylaştırmış, haberi ve bilgiyi pek çok kaynaktan alabilme imkanı doğmuştur.

- Teknolojik gelişme bireyleri yayın organları karşısında sadece okuyan ya da izleyen pasif bir birey olmaktan çıkarmış, kitle iletişim ortamına katılabilme imkanı vermiştir. Küreselleşme süreci, interaktif bir ortamı özendirmektedir.

- Kitle iletişim araçlarının bireylerin eğitilmesinde kullanılması küresel süreçle birlikte hız kazanmış, internet üzerinden yükseköğrenim yapılabilmesi, meslek sahibi olunabilmesi mümkün hale gelmiştir.

- Kitle iletişim araçlarının en önemli toplumsal etkilerinden biri de iş hayatında gözlenmeye başlamıştır. Gelişen kitle iletişim araçları sayesinde işe gitmeden, evden çalışabilme imkanı doğmuştur. Bugün özellikle gelişmiş pek çok ülkede bazı sektörlerde evden çalışma özendirilmektedir.

- Kitle iletişim araçları bireylerin alışveriş yapma alışkanlıklarını da değiştirmekte, internet üzerinden alışveriş yapma, kitle iletişim araçlarının sağladığı imkanları kullanma alışkanlığı giderek yaygınlaşmaktadır.

- Kitle iletişim araçlarındaki gelişmeler aynı zamanda devlet hizmetlerine de yansımakta, devlet ile birey arasındaki ilişki yavaş yavaş elektronik ortama taşınmaktadır.

Peki ya olumsuzluklar?

Küreselleşme süreci, teknolojik gelişmeyle birlikte iletişim olgusunda bazı yeniliklerin hayatımıza yansımasına neden olsa da, beraberinde çok ciddi olumsuzlukları da getirmektedir. Küresel sürecin iletişim olgusu üzerindeki olumlu yansımaları kadar aşağıda dikkat çekmeye çalışacağımız olumsuz yansımaları da mutlaka dikkate alınarak tartışma konusu yapılmalıdır:

- Küreselleşme sürecinin aktörlerinin teknolojik gelişmeyi ellerinde tutmaları nedeniyle, kitle iletişim alanında da egemen güç haline gelme tehlikesi mevcuttur. Kitle iletişim araçlarının toplum üzerindeki etkisi göz önüne alındığında, bu gücün denetimini eline geçiren ülkelerin toplumsal manipülasyon yapma ihtimalleri de artmaktadır.

- Küreselleşme sürecinin beraberinde getirdiği yeni şartlar, pek çok kitle iletişim aracının yayınını sürdürebilmesine ekonomik olarak imkan tanımamaktadır. Bu yayın organları ya kapanmakta, ya birleşme yoluna gidilmekte ya da satılmaktadır. Küresel süreçte medya kartelleri ve tekelleri oluşması tehlikesi her zaman vardır. Bugün medya dünyasının belki de en temel sorunlarından biri kartelleşme olgusudur. Medyada kartelleşme özgür düşünceyi zayıflatan, demokratik ortama zarar veren bir unsurdur.

- Küresel süreç özel yayıncılığı, özel girişimciliği teşvik etmektedir. Bu da kamu yayıncılığının geri planda kalmasına, hatta kimi ülkelerde iyice zayıflamasına neden olmaktadır. Özel sektör yayıncılık anlayışı maddi unsuru ön planda tuttuğu için, kâr amacı güden programlar yapmayı öncelemektedir. Oysa kamu yayıncılığının toplumsal sorumluluk gereği yapması gereken önemli görevleri bulunmaktadır.

- Küreselleşmenin kitle iletişim araçlarının en ileri teknolojiyi kullanmalarına imkan sağlaması, aynı zamanda enformasyonun miktarını da artırmaktadır. Birey, küreselleşme çağında adeta enformasyon bombardımanına maruz kalmaktadır. Yoğun enformasyon akışı, bireyin karar vermesini, kanaat oluşturmasını zorlaştırmaktadır.

- Kitle iletişim araçlarındaki gelişme, sınırların kalkması, toplumun tüm alanlarında yaygınlaşması, özel hayatın dokunulmazlığını da tehdit etmeye başlamıştır. Küresel iletişim aynı zamanda gizli bilgilerin güvenliğini de tehlikeye atmaktadır.

Görüldüğü gibi, küreselleşme sürecinde iletişimin gelişmesi toplumsal, ekonomik ve siyasal alanlarda bazı değişikliklere neden olduğu gibi önemli sakıncalara da yol açabilmektedir.

Küresel iletişimin sağladığı toplumsal yararlar elbette önemlidir; bunlar daha da geliştirilmeli, hayatımızı kolaylaştıracak yeni imkanlar araştırılmalıdır. Ama küresel iletişimin beraberinde getirdiği olumsuzluklar da asla göz ardı edilmemeli, bunlara seyirci kalındığı takdirde elde edilen yararların bile kısa zamanda gölgelenebileceği unutulmamalıdır.