Köprü out Model in

Gündemin "göbeğinde" yer alan Türkiye ile ilgili yapılan analizlerde, yerli ve yabancı bir çok uzman, siyasetçi ve gazeteci neredeyse ağız birliği etmişçesine bir "model" lafıdır tutturmuş gidiyor...
Hatırlayın, bu muhteremler daha önce de Türkiye için "köprü" derlerdi.
Ne hikmetse bizlerin de çok hoşuna gider ve olur olmaz yerde göğsümüzü kabartarak iki de bir "Türkiye'nin köprü rolü", "Asya-Avrupa arasındaki köprü konumumuz (pek tabi ki 'siyasi' anlamda söylenirdi)" gibi laflar ederdik. Kendi kendimize, Türkiye'yi pasif konuma sokanların ekmeğine yağ sürerdik. Onlar da bizim üzerimizden bir güzel "köprü türküsünü çığırarak" geçip giderlerdi...
Şimdiler de ise, özellikle de Arap Baharı ile başlayan süreçte kurulan cümleler "model" ile başlayıp, "the best model" ile bittiğinden, bizimkiler yine büyük bir maharetmiş gibi "model, model..." demeye başladılar. Bizim köprü bundan dolayı oldu "out", model oldu "in"...
***
Yeryüzünde kavramların olur olmaz ağızlarda böylesine "hoyratça" kullanıldığı bir ikinci ülke var mıdır, açıkçası bilemiyorum. Oysa kavramlar bazen serseri mayın gibidir. Gelişi güzel kullanılamaz! Nitekim, ismi konusunda bile tam bir mutabakata varılamamış olan söz konusu modelde karşımıza iki farklı kullanımın ağırlıklı olarak çıktığını görüyoruz: "Türkiye Modeli" ve "Türk Modeli".
Bunların dışında, Ortadoğu-İslam coğrafyasına yönelik olarak Türkiye'den bir "rol model" olarak bahsedilirken; "Osmanlı" ve "Ilımlı İslam" modellerinin kullanıldığına da şahit olmaktayız.
Dolayısıyla, coşkudan mıdır, heyecandan mıdır, şov yapma gereğinden midir, cahilliklerinden midir, yoksa "bizim bilmediğimiz" başka nedenlerden ötürü müdür bilinmez; Türkiye son on yıllarda bir takım kavramlar, "benzetmeler" üzerinden bir yerlere oturtulmaya ve tanımlanmaya çalışılmakta. Aynen karanlık odadaki "meraklı garibanlar" ve fil misali kıssasında olduğu üzere...
***
Zamanın birinde, Hintliler karanlık bir ahıra filin birini getirip koymuşlar. Fili merak eden bir çok kişi oraya toplanmış ve karanlık ortamda filin bir taraflarına ellerini dokundurarak, onu tarif etmeye çalışmışlar. Birinin eline hortumu geçtiği için demiş ki, "Bu fil bir oluğa benziyor." Başka birinin eli filin kulağına gitmiş, ona da "yelpaze" gibi görünmüş. Bir başkası, elini filin ayağına sürdüğünden dolayı o da, "Filin şekli sütun gibi" demiş. Elini hayvanın sırtına değdiren ise, "Bu fil bir taht gibi" diyerek, kendince fili bir şeye benzetmiş.
Açıkçası fil, fil olmaktan çıkmış. Ama burada asıl anlatılmak istenen bu değil, hiç kuşkusuz. Kıssadan payımıza düşen asıl hisse için biraz daha bekleyin, onu da söyleyeceğim...
Çünkü, burada, söz konusu kıssadan da hareketle çok önemli bir hususu atladığımızı görüyorum; o da "tanım" sorunu. En başta sormamız gereken o soruyu şimdi soralım; "model nedir?"
***
Tek bir tanım yapabilmek oldukça zor. Nerede durduğunuz ve soruyu hangi maksatla sorduğunuz, yani niyetiniz ve özünüz çok önemli. O yüzden daha objektif kabul edilen bir kaynaktan hareket edelim ve çok uzaklara gitmeden TDK'nin elektronik ortamda hizmet veren "Büyük Türkçe Sözlüğü"ne bakalım.
Sözlüğe baktığımızda "model"in sırasıyla şu anlamlara geldiğini görüyoruz: "1. Resim, heykel vb. yapılırken baka baka benzetilmeye çalışılan nesne veya kimse, örnek. 2. Bir özelliği olan nesne veya kişi. 3. Biçim. 4. Giysi örneklerini içinde toplayan dergi. 5. Otomobil vb.nde tip. 7. Örnek olmaya değer kimse veya şey, örnek, paradigma. 8. Manken. 9. Tasarlanan ürünün tanıtım veya deneme amacıyla üretilen ilk örneği, prototip."

Bu arada, sözlükteki bir diğer anlam ise "kukla"...
Dedik ya, kavramlar bazen serseri mayın gibidir; nereden, nasıl ve ne zaman vuracağı belli olmaz! Şimdi, tekrar en başa dönüp soralım: "Model" nedir? Türkiye ile ilgili olarak yukarıda sıralanan modeller bu tanımlardan hangisine daha uygun düşmektedir?
Kafanız daha da karıştı değil mi? En iyisi biz bir hükme varmadan önce, bu konuyu önümüzdeki günlerde irdelemeye devam edelim ve yazımızı izaha muhtaç bir ön "mukaddime" olarak görelim. Ne de olsa aynı geminin yolcularıyız...
Kıssadan hissemize gelince; fil misalindeki garibanlar, zanları yüzünden sözleriyle birbirlerine uzak düştüler. Oysa ellerine bir mum almış olsalardı, hepsi aynı şeyi göreceklerdi. Değil mi ama?