Klasik Türk Şiirinde Hz. Muhammed

Celal Bayar Üniversitesi'nde öğretim üyesi Mahmut Kaplan'ın Hayriye-i Nâbî (İnceleme-Metin), Neşatî Divanı, Dehmurg-ı Şemsî, Divan'dan Seslenen Bilge Şair gibi alanıyla ilgili kitapları ve şiirlerini topladığı Öksüz Kubbe, hikâyelerini topladığı Aydınbaba Yokuşu kitabından sonra Klasik Türk Şiirinde Hz. Muhammed (a.s.m.) adlı kitabı, Etkileşim Yayınları'ndan yayımlandı.

İslamiyet'i kabul ederek İslam medeniyeti dairesine giren Türkler, kültürel olarak İslam medeniyeti havzasında bulunan çeşitli medeniyetlerle etkileşim haline girmişler, düşünce ve edebiyat alanında da birbirlerini etkilemişlerdir. Genelde Arap ve İran edebiyatından etkilenen Türkler, bu alanda ürünleriyle edebiyat ve özellikle de şiir alanında özgün eserler ortaya koymuşlardır.

İslam medeniyetine dâhil olduktan sonra, özellikle Arap ve İran edebiyatının ortak temalarından biri olan Hz. Muhammed'in (s.a.v.) hayatı ve hadislerine yönelik yapılan edebi çalışmalara katkılar sağlayan Türkler, Mahmut Kaplan'ın da belirttiği "Klasik Türk Edebiyatı" adı verilen bu edebiyata özgün ürünlerle katkı sağlamış, şairler, Hz. Muhammed'e duydukları sevgi ve saygıyı "naat" adını verdikleri şiirlerle dile getirmişlerdir. Hatta "divan" adı verilen şiir defterlerini düzenlerken, tevhit ve münacatlardan sonra naatlara yer vererek, naatları hayatın merkezine koyarak ne kadar da önemsediklerini ifade etmişlerdir. Şairlerin naatlarda Kur'an ve hadis bilgilerini sergileme fırsatı da bulduklarını ifade eden Kaplan, Hz. Peygamber'in temsil ettiği risalet vazifesine uygun olarak methedebilmek için, Kuran'ın bilinmesi gerekliliğini, bu yüzden de bu tür şiirlerde ayetler-den iktibaslar yapıldığını ya da ayetlere bir iki kelime ile telmihte bulunulur açıklıyor ya da şairlerin ayetlere bir iki kelime ile telmihte bulunduklarını açıklıyor.

Kitabın ilk bölümünde Türk şairlerin Hz. Muhammed (s.a.v.)'i nasıl anladıklarını, nasıl anlattıklarını ve ona duydukları sevgiyi belirlemeye çalışan Kaplan, kitabın ikinci bölümündeyse Hz. Peygamber sevgisini işleyen bazı beyitleri günümüz Türkçesi ile ifade ederek kısa notlarla açıklamış. Hz. Peygamber'in hayatını anlatan eserleri kronolojik bir sıraya koyan Kaplan, Şeyyâd Hamza, Şeyhî, Sultan Cem, Necâtî Bey, Behiştî, Niyazî-i Mısrî, Râmî, Cevrî, Fasîh, Manisalı Birrî, Nâbî, Şeyhülislam Yahyâ, Âdile Sultân, Esrâr Dede, Sâlim ve Nazîm'ın beyitlerini tercüme ediyor, açıklıyor.

Arap edebiyatında sîre veya siyer adı ile Hz. Peygamber'in doğumu, büyümesi, gençliği, evliliği, miracı, savaşları, mucizeleri ve vefatı ile günümüze kadar gelen çalışmaları tarihsel bir süreç içinde inceliyor Kaplan. Hz. Peygamber etrafında teşekkül eden türleri "esmâ-ı Nebi, mevlid, mu'cizat, mi'raciye, ga-za-vât-ı Nebi, hilye, ahlaku'n-Nebi, hicretü'n-Nebî, şefaat-nâme, kırk hadis, yüz hadis, bin hadis" olarak ifade eden Kaplan, damlaların denizi gösterdiği gibi bu beyitlerin de şairlerin derya gibi naatlerine işaret ettiğini belirtiyor.

Kitap daha önce Halep Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'ndeki öğrencilere Türk ve Arap edebiyatındaki ortak konu ve temalardan biri olan Hz. Muhammed (s.a.v.) sevgisini anlatmak amacıyla Halep'te 2006 yılında bastırılmış, daha sonra yeniden gözden geçirilmiş. Klasik Türk şiirinde Hz. Muhammed (s.a.v.) temalı edebi çalışmaları, özellikle de şiirleri merak eden okuyucular için kitap, önemli bir kaynak sunuyor.