İstanbul Camileri 1

1880 yılında bir muharrir gözüyle İstanbul camilerinin görünüşü...
İstanbul'da biri altı, ikisi dört ve ikişer minareli olarak 23 selâtin yani Osmanlı sultanlarının ve yakınlarının yaptırdığı cami vardır. Bunlardan başka yine gerek sultanlarının ve gerek hayırsever devlet adamlarının, kişilerin yaptırdığı birer minareli 400'den fazla cami ve mescid vardır. Bunlardan her birinin resimlerini göstermek, uzun uzadıya anlatmak, bilgi vermek için, ayrıca ciltler dolusu kitap yazmalı ki, amaç tamamıyla yerine gelsin. Böyle bir kitap meydana getirmek ise pek ayrıntılı bilgi ile hayli zamana bağlı olduğundan; yalnız bu camilerden Ayasofya ve Sultan Ahmed Camileriyle, diğer on kadarının kısaca belirtmekle yetindim.

Ayasofya Camii şerifi
Ayasofya Cami-i şerifinin büyüklüğü ve içinde bulunan oymalı direklerin çokluğu ve tavan ve duvarlarındaki süslerden dolayı benzersiz bir binadır.
Bu cami-i şerifi ilk defa "Kostantin" (Osmanlı Devleti kurulmadan evvel İstanbul'da bulunan Rum Devletinin ilk kralı) tahtadan olarak yaptırmış ve adını da, "Allah'ın hikmeti" mânâsına olan "Ayasofya" koymuştur. Bu ibadethane bir hayli zamandan sonra yandığından, o zaman kral bulunan "Teudusyus" yeniden yaptırmıştır.
Çıkan bir karışıklıktan dolayı Ayasofya tekrar yandığından, "Custiniyanus" o vaktin en meşhur ustaları olan "Antemiyus" ve "İsidoros"a, bugünkü güne kadar gördüğümüz kubbeli ve büyük taş ibadethaneyi bina ettirmiştir. Ancak hüner göstermek için, son derece basık yapılmış bulunan kubbe, büyük bir zelzelede yıkılmış olduğundan, yerine sivrice ve güçlü, başka bir kubbe yapılmıştır.

Bu Ayasofya'nın yapılmasına, İsa Aleyhisselamın doğumundan 515 sene sonra başlanılıp, 6 yılda tamam olmuştur ve tamamlanmasından 18 sene sonra, bazı yerleri tamir olunmuştur. Bu ibadethanenin binasına en aşağı bir tahminle, 2 milyon yaldız altını yani 220 bin kese gitmiştir. Camiinin doğu tarafında, yani mihrap bulunan kısım bir büyük yarım üstü daire şeklindedir ve içerisinde üç yarım daire görünür, bunun karşısında batı tarafı, yani mihrabın karşısında bulunan kapı da bu şekildedir. Fakat ortadaki kubbe pek çukurdur; kapılara oranla düz yapılmıştır.
Cami-i şerifin yanlarında büyük kemerlerin altında, aşağı katta, 40 ve yukarıda 60 direk vardır. Bu direkler 22 arşın yüksekliğinde, nadide mermer ve somaki taşlardandır. Ve bu taş direkler "Ayasluğ", "Atina", "Roma" ve Çanakkale, "eski İstanbul" gibi memleketlerdeki, eskiden kalma binaların enkazından, yıkıntılarından getirtilmiştir.
Ayasofya'nın duvarları, kadın mahfili diye bilinen yukarı katın kemerlerine kadar, türlü türlü kıymetli taş locaları ile örtülüp, pervazlarına taştan bayraklar ve çiçekler işlenmiştir. Ondan yukarısı ve alt katın dahi kemerleri "musyun" ve "mosaik" denilen yaldızlar ve renkli sırçalar ile süslenmiştir. Büyük kubbenin altında dört köşede, meleklerin ve binayı tamir eden kralların resimleri varmış ise de, meleklerin resimlerinden başkasının üzerlerine yaldız sıvanmıştır.
Ayasofya'nın bir sofası vardır. Kanatları oymalı mermer ve gayet süslü birçok kapısı vardır. Bu kapıların birinin önünde bir kuyu olup vaktiyle bir meşhur ziyaretgâh imiş.
Bu cami-i şerifin, mihraptan büyük kapıya kadar boyunun uzunluğu 243, yerden kubbeye kadar yüksekliği, 188 ayaktır. Yapıldığı vakitten sonra, bir kere Sarı Sultan Selim  II. devrinde, bir kere de Cennetmekân Sultan Abdülmecid zamanında tâmir olunarak, "İstanbul"un süsü bulunan 1662 yıllık böyle bir emsalsiz ibadethane hâlâ ayakta kalmıştır.

Sultan Ahmed Camii şerifi
Sultan Ahmed Cami-i şerifinin altı minaresi vardır. Minarelerinin dört tanesi üçer ve iki tanesi ikişer şerefeli olup, toplam 16 şerefeden oluşur. Bu ibadethaneyi Hicri 1026 tarihinde Sultan Ahmed Han yaptırtmıştır.
Bu cami-i şerif, Ayasofya Camii'nden sonra İstanbul'da bulunan camilerin tümünden büyük olup içerisi de gayetle aydınlıktır. Ayasofya ile bu caminin arasındaki mesafe, 40-50 adım kadardır. Bu ibadethanenin medresesi ve mektebi ve külliyesi ve muvakkithanesi vardır.
Cami sahibi, darüşşifa/ şifa evi olarak yaptırdığı özel kısım önce kılıçhane olmuş ve daha sonra sanat okulu adıyla, vatan çocuklarının sanat ve ilim öğrenmelerine tahsis edilmiştir. Bu sanat okulu adı sonradan "Sanayi Mektebi ve İlâhiyat ilimleri mektebi" ismine çevrilmiştir.

Sultan Mehmed yahut Fatih Camii
Bu Camii Şerif'in banisi Ebu el Fatih Sultan Mehmed Han gâzîdir. Yaptıranın adını alarak, Sultan Mehmed yahut Fatih diye iki isimle anılır.
Bu ibadethanenin iki minaresi vardır. Minarelerin ikişer şerefesi olup, toplam dört şerefesi vardır. İstanbul'da bulunan Rum İmparatorluğu zamanında bu mabedin yeri Patrikhane imiş.
İstanbul'un fethinden 10 sene sonra yani 867 tarihinde, bu camii şerif'in yapılmasına başlanılıp iki senede tamam olmuştur. İç kısmında güzel sulu bir kuyusu ve üç kat tabakası vardır. Bundan başka kütüphanesi, dışında mermer döşeli büyük bir avlusu olup avlunun ortasında tatlı sulu bir şadırvanı vardır. Her sene Ramazan şerifinde bu avlunun iç kısmında her çeşit eşya bulunur, güzel sergiler kurulur. Yine avlusunda  "Sahn- Semân" (Fatih Sultan Mehmed tarafından kurulan medreselerin/ üniversitelerin en yüksek kısmı.) tabir olunan üniversiteleri ve imaret ve mesken ve diğer hayır işlerine ayrılan binalar vardır.
Fatih Camii şerifi'nin kubbesi I. Sultan Mustafa Han zamanında 1179 tarihinde meydana gelen zelzelede yıkılmakla, inşasına başlanıp 1185 senesinde yeni bir şekilde tamamlanmıştır.
Fatih Camii, Sultan Ahmed Camii'nden pek az küçük olup içerisi fazlasıyla insana ferahlık veren bir ibadethanedir.

Sultan Bayezid Camii
Bu mübarek ibadethanenin birer şerefeli iki minaresi vardır. Dışarısında Fatih Camii gibi mermer döşemeli güzel bir avlusu vardır; avlunun ortasında tatlı sulu bir şadırvanı vardır.. Böylece Fatih'inki gibi bu avluya dahi Ramazan şerif de mükemmel şekilde sergiler kurulur. Bundan başka medrese ve imaret ve diğer hayratı mevcuttur.
Bu Cami-i şerif'i, Fatih Sultan Mehmed Han Gâzî'nin oğlu, II. Sultan Bayezid yaptırtmıştır. İnşasına Hicri 906 tarihinde başlanılıp 911 tarihinde yani 5 sene de tamam olmuştur. Bu Camii büyüklüğü diğer camilere oranla üçüncü derecededir...