Çıkmaz sokağa aşk ile dalmak

"Çıkmaz sokak"ları severim. Orada herkes birbirini tanır, kimse selamsız kalmaz, herkesin yardımına koşulur, paylaşım zirvededir. Özel çaba gerekmeksizin her şey anında duyulur; iletişim çok iyidir. Ne kadar uzun ve sakini ne kadar çok olursa olsun sınırı bellidir ve mekân bütünlüğü vardır çıkmaz sokağın.

Çıkmaz sokağın gecesi de huzurludur, gündüzü de. Herkes, evinin bir odası gibi kabul eder sokağı; kapı önlerinde rahatça oturulur, çaylar içilir, pencerelerde sohbet yapılır, tarhanalar bile sokakta kurutulur. Sabahları kapı önleri süpürülür, günün her saati tertemizdir, yerlere kilimler serilir, gün boyu bir muhabbet, bir hareket devam eder durur, gece yarılarına kadar ses eksik olmaz.

Bu haliyle "çıkmaz sokak" küçük de olsa, ticari değeri az da olsa, şehre küs gibi dursa da, sokaktakilerindir, orada oturanlarındır.

Geçen yüzyıl her şehirde onlarca çıkmaz sokak vardı ama şimdilerde nerdeyse sayılır hale geldi, çıkmaz her sokak çıkılır hale getirildi. Şehrin ulaştığı fiziki, sosyal ve mimari noktada çıkmaz sokaklar için yapacak fazla bir şey kalmamıştı çünkü.

Yine de "çıkmaz sokak" sosyal fonksiyonunu tamamlamış nostaljik bir unsur olmakla beraber her zaman örnek gösterebileceğimiz insani damarı kuvvetli tarihi bir referanstır bizim için.

İnsan da zaman zaman kendisi için çıkmaz sokaklar oluşturur. Ve sokağını o kadar çok sever ki, kolay kolay çıkmak istemez. Kendini orada güvende hisseder; sokağının kralıdır, sahibidir, muktediridir.

Ancak bir çıkmaz sokağa ait olmakla kendisi için çıkmaz bir sokak kurmak arasında fark vardır. Onun için kendisi için çıkmaz sokak inşa eden kişi, şehrin geniş kulvarlarına gezintiye çıktığı her zaman sokağına kaçarcasına geri döner. Sanır ki şehir onu yutacak, yok edecek, yabancılaştıracaktır; öyle hisseder.

Korkularını, endişelerini, emellerini çoğaltan insan, mülkü olan çıkmaz sokağında bile kendisini tehdit altında hisseder. Tehdit hissi ise insanda yeni bir dört duvar oluşturma süreci başlatır. O andan itibaren kendinden saydığı her şeyi ötekileştirmeye başlar; kısır bir döngüdür bu.

İnsanın içe dönmesi, kendi dertlerini durmadan büyütmesi, iç kavgalarına herkesi ortak etmesi bu döngünün eseridir. Hâlbuki insan hep felahı, huzuru, sükûneti arar. Bu arayışında da nedense hep ihtirasına, azgınlığına, korkularına esir olur ve sürekli felahtan uzaklaşır. Böylece her defasında kendisine yazık eder.

İnsanı kendi dört duvarından kurtaracak olan nedir, daha doğrusu insana kendisine çıkmaz sokak oluşturmasını engelleyecek, buna hiç ihtiyaç duydurmayacak mutmainlik hali nasıl sağlanır?

Kasabanın sosyal mimarisinde anlamlı olan çıkmaz sokağındaki her güzel hasleti, şehrin kulvarlarına daldığı zaman kaybetmemesi, özünü koruyarak şehirde de sürdürmesi gerekir insanın. Bunu sürdürebilmenin yolu da değerleri ve ilkeleri yeniden üretebilmektir, değişmek veya vazgeçmek değil.

Ancak, niyetini koruyamayan veya zaaflarına, korkularına, ihtiraslarına yenik düşen insan çıkmaz sokağına her defasında aşk ile döner ve orada hükümran olmayı yeğler. Halbuki, en iyisi, Sefer der-vatan ve Halvet der-encümen halidir. Ama çıkmaz sokakta değil hayatın, şehrin, dünyanın içinde.