Camiler külliyeleriyle fonksiyoneldir

Mısır'da Troçkistlerin camiye gidip, toplantılarına selamünaleyküm deyip besmele ile başlamaları; Türkiye'deki solcuları ve liberalleri şaşkına çeviriyor, tv oturumlarında şaşkınlıklarını dile getiriyorlar. Maalesef dünyanın hiçbir yerinde bulundukları halkın dinine, dini hayatına; Türkiye'deki solcu ve liberallerin yabancı olduğu kadar; ne Marksist ne Sosyalist, ne Liberal, ne Muhafazakâr bir fert yok dünyada. Ülkesine yabancı entelektüellerimiz herhalde ülkesine, dine ve camiye yüzlerini çevirmeye başlıyor. Her ne kadar, Troçkist'in İhvanla beraber camide ne işleri var deseler de öğreneceklerine dair bir umut var. Bunun için caminin fonksiyonlarına bir daha bakalım.

Camiyi bir sükûnet adası yapmalıyız. Camiye manevi fonksiyonunu icra ettirirken, sosyal fonksiyonundan uzaklaştırmak değildir amaç. Camileri geçmişteki gibi külliyeleri ile birlikte düşünüp, buraları günün her saatinde sosyal hayatla içice, canlı ve diri kılmalıyız. Fakir halkın canından koparıp verdiği küçük yardımlarla oluşan bu eserlerin, külliyelerle birlikte ilk planda külfet getireceğini düşünmek mümkün. Camileri vakfiyeleri ile birlikte düşünmeli ve yeni vakfiyeler oluşturmalıyız.

Yeni cami yapımında külliyelerinden önce düşülen bazı hatalar var: Dikkatsizlikler yüzünden veya modernlik uğruna İSLAM MİMARİSİ'ne, İSLAM ESTETİĞİ ve zevkine aykırı yapılar ortaya çıkıyor, İslam Mimarisinde klasik üslûp dikkatten uzak tutularak, modernlik adına girişilen denemeler, bir takım garipliklere yol açmaktadır. Yapılması gereken neo klasik bir üslup yakalamaktır.

Yeni camilerimizde dikkati çeken diğer bir yan da süse düşkünlük. Bunda Osmanlı Dönemi Camilerinin büyük etkisi var. Fakat, Osmanlı Dönemi Camilerinin yapılış devirleri dikkatten uzak tutulunca, bir başka önemli husus da farkedilmez oluyor. İstanbul camilerini dikkate alarak yaptığımız değerlendirmede iki şey görürüz: Birisi, Yükselme Devrinin Camileri; mimari görünüm olarak iç ve dış mükemmelliğe karşılık, iç süslemede çok sade ve mütevazi bir görünüm arzetmesi. Diğeri; Duraklama ve Gerileme Devrinde yapılan camilerin alabildiğine süslü bir görünüm arzetmesi. Yeni yapılan camilerimizde de, bu ikinci dönem camileri örnek alınarak yanlışa düşülmektedir. Yüz milyonlara çıkan mihraplar yapılmakta, avizeler takılmakta. Burada Peygamberimizin Hadisi Şerifi geliyor aklımıza: "Bir zaman gelecektir ki süslü camiler yapılacak içlerinde cemaat olmayacak."

Belirtmek gerekir ki: Halkımız (yine üzerine basa basa belirtmeli ki fakir halkımız) küçük bütçelerinin büyük bir bölümünü ayırıp yaptıkları camileri, en mükemmeli olduğunu düşünerek, en süslü şekilde yapabilmek için, en ufak bir fedakârlıktan çekinmemektedir. Fakir semtlerin güzelim camileri bu fedakârlığın bitimsiz abideleridir. Yeni yeni kurulan yerleşim merkezlerinden fakir semtlerin mabetli ve zengin semtlerin "mabetsiz şehirler" oluşturmasındaki birçok etkenin yanında, fakir halkımızdaki fedakârlığın doruklaşmasının rolü görmemezlikten gelinemez. Fakir halkımız, fedakârlığının bazan istismar edildiğini bile görse, yeni yeni fedakârlıklardan kaçınmamaktadır. Zenginlerimizden, geçmişin vakfiyelerini bekleyemeyeceğimize göre, fakir halkın katkılarıyla oluşan paraları da lükse ve süse yatırma yerine, külliyelere yönelerek; eşyanın kutsanmasından, insanın değerlendirilmesine doğru adım atmış olsak.. İbadetin; iç muhasebe ve mükaşefesine engel olan süsü bir tarafa koyalım. Yanlış bir ışıklandırma, lüzumsuz süs, dikkatsiz ses ve gürültülerle gerçek ibadet için gereken konsantrasyonu bozup, ibadetle transandantal hale geçiş engellenmesin.

Camiyi sadece beş vakit namazın kılındığı bir yer olarak görmekten kurtulmalıyız. Cami, cemaatin sosyal hayatını da çepeçevre kuşatan bir külliyedir. Yoksa, Hıristiyani bir mantıkla (haşa) Allah'a borç ödenip sessizce ayrılman bir ahiret evi (mezar) alarak görmek olur.

Cami, müslümanın hayatını çepeçevre kuşatan yer olduğu içindir ki; geçmişte hep külliyeler çok daha gerekli ve kaçınılmaz hale gelmiştir. Camideki cemaatın maddi ve manevi problemlerine bu külliyelerde çözüm bulunmalıdır. Bu külliyelerle camiler, cemaatın evdeki problemlerine de yardımcı olmalı. Çocuklarıyla kopan kontakta devreye girmeli. Geçim sıkıntısından yıkılmaya yüz tutan ailelere yardım elini uzatmalı. Geçmişte, cami külliyelerini Medreseler oluşturuyordu. Medrese çatısı altında; Kütüphane, Dershane, Yatakhane, Aşevi, Hamam ve Misafirhane vardı. Medreselerin kapatılmasıyla cami külliyelerinin de kalkması gerekmiyordu. Fakat, cami külliyesiz, sadece bir ibadethane şeklinde düşünülmeye başlanınca; çoğunlukla ihtiyarların uğrak yeri haline getirildi.

Cami savunmasız bir hale getirilince Kiliseler Birliği, Türkiye ve müslümanlarla ilgili faaliyetleri hızlandırdı. Hıristiyanlaştıramasa da İslâm'dan uzaklaştırmak için önemli mesafeler kat ediyorlar.

Şimdi vakit geçirmeden, çini ve mermerlere süs için vereceğimiz paraları KÜLLİYELER'e harcayalım. Habire halı değiştirmeyelim, temizlik ve sadeliği seçelim. Cami altlarındaki çarşı gelirlerini, o camilerle alakası olmayan yerlere verme yerine; o camilerin KÜLLİYELER'ine verelim. Zenginlerimizde de VAKIF ruhunu geliştirmeye çalışalım. Öncelikle sağlıklı bir VAKIF kavramına sahip olalım. CAMÎ KÜLLİYELERİ'ni, "Emr-i bil-Maruf ve Nehy-i anil Münker" yani tebliğ merkezi haline getirelim.

Günümüzde CAMÎ KÜLLİYELERİ'nin eskilerine ilavelerle oluşturulması gereken ünitelerini şöylece sıralayabiliriz: KÜTÜPHANE, DERSHANE, MİSAFİRHANE, ÇAYHANE, AŞEVİ, HAMAM, SPOR SALONU, ŞİFAHANE (Sağlık Ocağı), Muhtaç ailelere yardım ve okuyan öğrencilere burs temin eden VAKIF ve REHBERLİK SERVİSİ... Camileri; her yaştaki müslümanın uğrak yeri haline getirmeliyiz. Böylece "Emr-i bil-Maruf için tebliğ zemini oluştururuz.

CAMİ KÜLLİYELERİ için önerdiğimiz REHBERLİK SERVİSİ üzerinde birazcık durmak gerekir. Çağımızın başında tartışılan rehberlik; 1945'ten sonra Örgün Eğitimin ayrılmaz bir parçası haline geldi. Rehberliği geliştirme çabaları da tüm dünyada fasılasız devam etmektedir. Rehberliği kısaca tanımlarsak: Kişinin kendini ve çevresini tanımasına yardım ve kişiye yol gösterme... 15 Asırdır, İslâm'ın her müslümana yüklediği Mübelliğ (TEBLİĞCİ) görevi; maddi ve manevi anlamda: "Hayra yönelmek ve yöneltmek, şerden kaçmak ve kaçındırmak"tır. Ferdin ve toplumun, dünya ve ahiret saadetini temin etmek. HAYRA REHBERLİK etmek... Müslüman için kaçınılmaz olan Yaygın Tebliğciliğin yanında, REHBERLİK SERVİSİ de Örgün Tebliğciliği oluşturmaktadır. Bu aslında yeni bir şey olmayıp, geçmişte de farklı şekillerde yapılmaktaydı. Çağın getirdiği uzmanlaşma ile birlikte, teknolojinin getirdiği problemler ve sosyal hayatın karmaşıklaşması, her alanda Rehberlik Servisini kaçınılmaz hale getirmiştir. Son şekliyle rehberlik servisi: Pskiyatrist (Ruh hekimi), psikolog, eğitim uzmanı, sosyal hizmet uzmanı ve özel eğitim uzmanlarından oluşmaktadır.

Bunlara ilaveten ulema, fukaha, din görevlileri; genç-yaşlı problemli insanlara ve problemli ailelere yardım edip örgün bir tebliği yerine getirmesi gerekir.

İlk planda hayal ürünü gibi görünen bu öneri; akıllı, samimi, sistemli, planlı, programlı atak yönetici ve yönlendiricilerle, abidevi eserleri oluşturan fakir halkımızın bu KÜLLİYELERİ oluşturmaması için hiçbir sebep yoktur. Yeter ki toplanacak tasarruflar; lükse, israfa, plansızlığa, programsızlığa ve çekişmelere kurban edilmesin...

İbrahim Balcı