Buluğ çağına kadar olan çocuklara

Buluğ çağına kadar olan çocuklara Namazı sevdirerek kıldırmak için rehber

Bir numaralı iş:

Önce, kendinizi sorgulayın; namazın dindeki yerini Allah Teala'nın emrettiği gibi biliyor ve hakkını veriyor musunuz? Namaz, bir ölçü birimi olduğunda ne kadar Müslümansınız?

Namaz, uygulama ve gelecek nesli eğitmede, sizin "önemli"  ve "öncelikli" konularınızdan hangisinde yer almaktadır?

İki numaralı iş:

Meryem Süresi 58 ve 59. ayetlerinde tefekkür:

"İşte bunlar, Adem'in ve Nûh ile beraber (gemiye) bindirdiklerimizin soyundan, İbrahim'in, Yakub'un ve doğru yola iletip seçtiklerimizin soyundan kendilerine nimet verdiğimiz nebîlerdir. Kendilerine Rahmân'ın âyetleri okunduğu zaman ağlayarak secdeye kapanırlardı. Onlardan sonra, namazı zayi eden, şehvet ve dünyevi tutkularının peşine düşen bir nesil geldi. Onlar bu tutumlarından ötürü büyük bir azaba çarptırılacaklardır."

Çalışma planımız:

*Namaz eğitimi ani bir kararla başlamaz: Çocuk konuşma ve dinlemeye başladığı, gördüğünü değerlendirdiği aylardan itibaren namaz için hazırlıklar yapılmalıdır. Ama fiilen başlama yaşı, yedi yaşından ay alma yaşıdır.

*Çocuk için namaz eğitimine ayrılacak zaman 7 ile 10 yaş arasıdır. En az dört yıl sürecek bir eğitim, namazı günlük hayatın bir parçası haline getirebilir. 7 yaşından önce ise, örnekleme, teşvik etme gibi uygulamalar yapılabilir.

*Çocuğa namaz eğitimini ilk başlatacağınız mevsimde, göz tokluğu sağlayacak ve taklid için kopyalanacak bir ortam sağlanmalı. ( Aile vb. ortamda namaz için hareketlenilen saatler ve bu konuda titizlik gösterilmesi... Mesela: Her namaz vakti geldiğinde iş ve meşgale ne olursa olsun, hemen namaz durumuna geçilmesi ve bunun göz tokluğu sağlayacak kadar yoğun yapılması şarttır. Dikkat edin; sizde bulunmayan bir şeyi veren durumuna düşmeyin.)

*Belli dönemlerde büyük ve görünüm güzelliği olan mesela Sultanahmet Camii gibi camilerde ilk telkinler başlatılmalı. İlk namaz telkini zihinlerde mahalle camiinin rutubetli bodrum mescidini hatırlatmamalı. O yıllarında çocuk için görünümün tesiri itibara alınmalıdır.

*Namaz telkini arasında yoğun olmamak kaydıyla, Allah ve O'na kulluk etrafında, çocuğun yaşı ile uyumlu bilgiler oturtulmalıdır.

*Bu zorlu ama büyük göreve başlarken Allah'a sığının, O'nun yardımını dileyin. Tek başınıza bitirebileceğiniz bir iş olmadığını iyi bilin. Neslinde namazın ihya edildiği bir veli olmayı nasib etmesini Allah'tan dileyin. Allah Teala, peygamberlerine bile namazın bir sonraki nesle aktarılmasını zor bir iş olarak tanıtmıştır.

*Bir yığın kınayıcıya, acele edip çocuğu boğduğunuzu söyleyecek olan dost görünümlülere önceden hazırlıklı olun. Belki de tek başınıza kalabilirsiniz. Amma Allah sizinledir.

*Namaz eğitimi esnasında hata ve ihmallerin değerlendirilmesinde de tedrici olunması gerekmektedir. Kaçamak ve ihmallerin ilk günlerde, ayıplama konusu yapılmaması gerekmektedir. Görmüyor ve anlamıyor gibi yapabilmek de bir maharettir.

*Namaz eğitimi esnasında, yorulup zorlanacağınız çetin bir yola girdiğinizi unutmayınız. Siz belki ilk defa bir namaz eğitimi veriyorsunuz ama Şeytan için o çocuk, ilk değildir. Yükünüzü kaldırmada size hız ve moral katkısında bulunabilecek ailelerle beraber girin yola. İlişki içinde bulunulan diğer ailelerle müşterek projeler yürütülmelidir. Çocuğun, namazı, sadece kendi ailesinin bir baskısı olarak görmemesi bilakis, hayatın renklerinden bir renk olarak algılaması ancak böyle sağlanabilir. Mesela yapılacak cami eksenli geziler birkaç aile ile yapılabilir. İlk namaz eğitimine başladığınız dönemlerde, yakın komşularınızdan böyle bir derdi olanla birleşerek, namazlardan birisini çocuklara beraberce kıldıracağınız bir birliktelik bir kaç aylığına da olsa size yardımcı olabilir.

*Namaz bir gündem olarak başlamadan, namazın alt yapısı olan şartlar müstakil olarak oturtulmalıdır. Mesela bir taharet konusu işlenmeli. Abdest için, gerekiyorsa bir altı aya yayılmış sabırlı ve basiretli bir eğitim yapılmalıdır. Bu alt yapı eğitimi çok önem taşımaktadır. Hatta aile için yolun zor yokuşlarından birisi aşılmış olacaktır.

*Namaza ait ve namazı çağrıştıran mefhumlar, sofrada ve koltukta çiğnenir hale getirilmelidir: Tekbir, tesbih, ezan sözleri, secde, rukü vb.

*Hoca yerine, hoca efendi deyiniz. Namaz değil namazımız deyiniz.

*Ailenin, namazın bir davetiyesi olarak Ezana ciddi bir hürmeti istikrarlı bir şekilde sergilemesi gerekir. Ezana saygı, onu duyunca susma, evde onu terennüm ve daha önemlisi, kimi randevuları ezana ayarlı yapmalı: "Ezandan sonra gideriz, ezan okunsun konuşuruz..." gibi. Ezanla oturmak ezanla kalkmak namaza bağlılığın simgesidir.

*Cuma, Bayram namazları, kalabalık cenaze namazları (yaşı açısından uygun ise), çocuğa namazın tanıtılıp sevdirilmesi açısından muhakkak değerlendirilmesi gereken fırsatlardır. Önceden hazırlığı yapılarak Cuma namazına götürülmesi ve camide onun için sıkıcı olmayan bir yerde namazı kılmasının sağlanması gerekmektedir.

*Çocukların da iştirak edeceği mini cemaatlerle namazlar kılınmalı. Baba bir nedenle camiye gidememişse, fırsat olarak değerlendirilebilir. Çocuklar böyle bir cemaatle namaza iştirak etmemiş olsalar bile onlar için etkili bir iş yapılmış olur.

*Namaza alıştırmada sevgi ve şefkat esastır. Katı tutumlar ikiyüzlülüğe itebilir. Ancak, sevginin ölçüsü kaçırılıp, otorite kaybedilmemelidir.

*Piknik ve benzeri ev dışında yapılan ve çocuklar açısından özlenen gezilerde, muhakkak bir cemaatle namaz bölümü oluşturmak gerekir. Aynı şekilde eve gelen misafirlerle ve misafirliğe gidilen yerlerde bir cemaat namazı eda edilmelidir. Gerekiyorsa bunun için o vakitte cami cemaati de terk edilebilir.

*Namaz eğitimi esnasında çocuğu, kendi emsalleri ile kıyasladığınızı ona söylememelisiniz. Filanca çocuğu görüyor musun? Dememelisiniz. Gerçekte de, hiçbir çocuk diğerinin aynı değildir. Ne yaş benzerliği ne de kardeşlik gibi değerler, kapasitelerin aynı olduğu anlamına gelmez. Her çocuk ayrı bir kimlik kartı taşıdığı gibi, farklı bir kavrama ve kapasite de taşımaktadır.

*Ebeveyn olarak aynı noktadan hareket etmeye çalışınız. Sizin aranızdaki fikir farklılıkları eğitiminizin en azından gecikmesine neden olur. Çok zorlanırsanız asgari ortaklarda hareket etmeye gayret ediniz.

*Bu uzun süreli eğitim çalışmasında kimi zamanlar, kısa zaman dilimleri için çocuğu serbest bırakarak, verdiğiniz eğitimin ne denli iz bıraktığını deneyiniz.

*Namaz eğitimi süresince cezalandırmayı hiç düşünmeseniz en iyisini yapmış olursunuz. Çocuğun artık cezayı hak ettiğine asla, anne ve baba olarak siz karar vermeyin. Çocukla iç içe olmanızdan dolayı, zamanı gelmeden veya hak etmeden ceza yöntemine başvurabilirsiniz. Size danışmanlık yapan bir üçüncü şahıs gelinen noktayı tesbit etsin.

Namazın ciddi bir iz olarak kalabilmesi için, Cami unsurunun da yerleştirilmesi gerekmektedir. Bunun için:

1- Cami ile istikrarlı bir bağı bulunan baba-anne izlenimi önemlidir. Çocuğunuzun camiyi sizin ikinci adresiniz gibi anlaması size çok yardım edecektir.

2- Cami bir kültür olarak, hayatın bir parçası olarak değişik zamanlarda tanıtılmalıdır. Bu tanıtım yalın bir tanıtım yerine mesela: Cami görevlilerinin eve çağırılması, onların evlerine gidilmesi, üçüncü yerlerde buluşulması ve bu buluşmalarda çocukların, meclisin gündemi olmasına dikkat edilmesi, yaş ve seviyeye uygun hediyeleşmelerin sağlanması gibi hususlara dikkat edilmelidir.

3- Gerekiyorsa ve mümkünse cami ve cami görevlisi seçimi yapılmalı. Şirin ve sempatik görünümlü bir cami imamı, camiye daha kolay çeker. Gerektiğinde imamla bu konuda görüşme yapılmalı, ricada bulunulmalıdır. Sığara gibi ayıplı bir illeti bulunan cami görevlilerinden çocuk uzak tutulmalı. Görevliye de Allah'tan korkması gerektiği hatırlatılmalıdır.

4- Cami binası da önemlidir: İnşaat enkazı arasında girilen bir cami çekici olmayabilir. Çocuğun "camiler çok tatlı oluyor" şeklindeki bir izlenimi, gerekiyorsa diğer semtlerin camilerine ziyaret yapılarak sağlanmalıdır.

5- Camiler girilip çıkılan yerlerden çok, kaynaşılan yerlerdir prensibi hissettirilmelidir. Kimi zaman, namazdan biraz önce camiye gidip, oradakilerle ilgilenme, orada zikir yapma ve kimi zaman da, namazdan sonra biraz oyalanıp, diğer Müslümanlarla ve onların getirdikleri çocuklarla hasbıhal olma gibi yollar denenmelidir.

6- Çocuk, ilk zamanlarda her zaman camiye götürülmemeli. Azdan başlayarak, git gide çoğalan bir seviyede camiye götürülmeli. Camideki yanlışlarından dolayı asla azarlanmamalı. Azarlama yerine yaptığı hatanın önü tıkanmalı. Mesela, camide diğer çocuklarla gürültü yapmışsa, bir dahaki namazda, baba, arka safta namaz kılıp çocuğu da yanına almalı ve gizli bir kontrol sağlamalıdır. Baba safın en sağ veya en solunda namaz kılarak çocuğunu da yanına alması halinde hem cemaat adabı bozulmamış olur hem de çocuk için değerli bir iş yapmış oluruz.

7- Çocuğun camiye gidip gelmesi, ev içinde gündem olmalıdır: Anne, camide ne yaptıklarını, kimleri gördüklerini sormalı, gözünde hoş olmayan izler kaldı ise, telafisine gidilmelidir.

8- Cami ezanının duyulabileceği bir ev sahibi olmak esastır. Gerekiyorsa mesken değişikliğine bile gidilmelidir. Ezanı günde dört defa duymak bile ciddi bir eksikliktir. Namaz için hicret etmeye bile değer.

9- Çocukta namaz eğitimi başladığı yıllarda, Ka'be / Beytullah / Cami ilişkisi izah edilmeli. "Camiler Allah'ın evleridir" sloganı etrafında, camilerin büyük kazanç yerleri olduğu, zorluklara karşı sığınma, güzellikleri arama yerleri olduğu defalarca ve bıkmadan anlatılmalı. Gerektiğinde cenazelerin camilerden kaldırılışı malzeme olarak kullanılmalıdır.

10- Bahçesi olan camilerde, baba-oğul, anne-kız birlikteliği ile ev dışı gezilerinin bir bölümü değerlendirilebilir.

Evde namazı hayatın ayrılmaz parçası olarak sevdirme çalışması yapılmalı. Bunun için mesela:

1- Evde kılınan namazları, yalnız bir odada değil, çocukların da bulunduğu bir odada kılmayı tercih etmelidir. Bunu yaparken de, mümkün olduğu kadar, onların namazdan ötürü azarlanabileceklerini hissettirmeden "biraz sessiz olun." gibi ikazlarda bulunulmalı.

2- Çocuklara muğlâk ifadeler kullanılmamalıdır. Namazı emreden cümleler, çocuğun yaşı, tepkisi ve itaati ile orantılı tutulmaya çalışılmalıdır. Mesela: Şu altı cümle söylenecekleri yer ve zaman bakımından farklıdırlar:

*Namaz kıldın mı canım?

*Lütfen namazı geciktirmeden kılar mısın?

*Çıkma vaktimiz gelmeden namazı kılıver canım.

*Bak, namazı unutacaksın, hemen kılıver!

*Haydi tatlım. Namaz çok gecikti. Namaz böyle gecikmeleri kabul etmez.

*Namazı ihmal etmenin ne kadar tehlikeli olduğunu, ne büyük ecirler kaybettiğini biliyor musun? Haydi, canım, davran!

Açıklama: Nurettin Yıldız hocamızın derslerinde daha önceki tarihlerde işlediği bu dosyayı, önemine binaen sayfamızda yayınlıyoruz.