Seçim barajı: “samimi oy kullanımı yerine Stratejik oy kullanımı”

MAKALEYİ DİNLE

Ülke seçim barajı, bir siyasî partinin herhangi bir seçim çevresinde milletvekili çıkaracak sayıda oy almış olmasına rağmen bütün seçim çevrelerinin toplamında geçerli oyların belli bir yüzdesini elde edememesi nedeniyle milletvekili çıkarmasını engelleyen uygulamadır.2

Ülke seçim barajı uygulaması ile temelde oy oranı düşük olan siyasî partilerin mecliste sahip olmaları muhtemel güçlerinin azaltılarak sistemin istikrarının sağlanması amaçlanmaktadır.3 Bununla birlikte ülke seçim barajı uygulamasının seçimlere giren ve mecliste temsil edilen partilerin sayısının sınırlandırılması, seçmenin merkeze yönelmesinin teşvik edilmesi, bölgesel partilerin mecliste temsil edilmesinin engellenmesi ve seçmenlerin büyük partilere yönlendirilmesi gibi amaçları da bulunmaktadır.4 Ülke seçim barajı uygulaması ile ulaşılmak istenen amaçların birçoğuna ulaşılamamış olmakla birlikte özellikle seçmenlerin büyük partilere yönlendirilmesi amacı büyük ölçüde başarıya ulaşmıştır.

Ülke seçim barajı uygulaması seçmenlere oylarının ziyan olacağı / çöpe gideceği mesajını vermekte olduğundan mecliste temsil edilmek isteyen seçmenlerin genellikle büyük partilere yöneldiği gözlemlenmektedir.5 Özellikle Türkiye’de uygulanan %10’luk seçim barajı seçmenlerin oylarının ziyan olmasını engellemek için ilk tercihleri olan siyasî partilere yönelmelerini engellemektedir. İlk tercihleri olan siyasî partilerin baraj altı kalması ihtimaline karşı seçmenler diğer siyasî partilerden birisini tercih etmeleri gerektiğini düşünmekte ve oy kabinine girdiklerinde genellikle ikinci tercihleri olan siyasî partilere oy vermektedirler. Bu nedenle ülke barajı uygulamasının “samimi oy kullanmak yerine, stratejik oy kullanma”yı teşvik ettiği söylenebilir.6

TÜSİAD tarafından yapılan bir araştırmada, “Küçük partilerin barajı aşamayacağı bilindiği için, büyük partiler küçük partilerin seçmenlerinin taleplerini ciddiye almıyor. Böylece toplumun bir bölümü Meclis’te temsil edilemiyor” eleştirisinin haklı olup olmadığı sorusu deneklere yönetilmiş ve deneklerin %80,5’i bu eleştirinin haklı olduğu görüşünü ifade etmiştir.7 Bu durum stratejik oy kullanımının millî iradenin parlamentoya tam olarak yansımasını engellediğine ilişkin yorumlarda bulunulmasına neden olmaktadır. Seçmenler birinci tercihlerine oy verdiklerinde oylarının ziyan olacağını düşündüklerinden genellikle ikinci tercihlerine yönelmekte ve bu durum, aslında aynı görüşü paylaştıkları partinin birçok görüşünün mecliste dile getirilmesini engellemektedir.

1 Bu çalışma, yazarın Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Merkezi (ESAM) tarafından Ekim 2017’de yayımlanan “Temsilde Adalet ve Yönetimde İstikrar İlkeleri Çerçevesinde Ülke Seçim Barajı Uygulaması” başlıklı çalışmadan hareketle hazırlanmıştır. Raporun tamamına “www.esam.ist” adresinden ulaşabilirsiniz.

2 Kemal Gözler, Anayasa Hukukunun Genel Teorisi, C. I, Bursa, Ekin Basım Yayın Dağıtım, 2011, s. 734.

3 Hikmet Sami Türk, “Seçim, Seçim Sistemleri ve Anayasal Tercih”, Anayasa Yargısı Dergisi, C.23, 2006, s. 96.

4 Bkz. Yavuz Sabuncu, “Seçim Barajları ve Siyasal Sonuçları”, Anayasa Yargısı Dergisi, C.23, 2006, s. 193.

5 Sabuncu, 2006, s. 193.

6 Seyfettin Gürsel, Türkiye İçin Yeni Seçim Sistemi Önerisi, Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi, Ocak 2013, s. 7.

7 Seçim Sistemi ve Siyasî Partiler Araştırması, C.2, Ana Rapor, TÜSİAD Raporu, İstanbul, 2001, s. 87.

# DİĞER MAKALELERİ

Yazar Batuhan Ustabulut - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Milli Gazete Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Milli Gazete hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz

Anket İİT'nin Filistin'in başkentini Doğu Kudüs olarak kabul etmesini nasıl değerlendiriyorsunuz?

YÜKLENİYOR