Yurtdışına kâr transferi 8 yılda 54 milyar dolar

2003-2010 yıllarını kapsayan 8 yılda, şirketlerin kâr aktarımı, faiz ödemeleri ve portföy yatırımları aracılığıyla, Türkiye'den yurt dışına götürdüğü net kâr transferi 54 milyar dolara ulaştı.

İstanbul Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odasının (İSMMMO) Merkez Bankası ve Hazine rakamlarından yararlanarak hazırladığı ''Faiz ve Kâr Transferi-2011'' raporuna göre, bankalar 2010'un ilk 11 ayında net olarak 33 milyar dolar borçlanırken cari açığın yüzde 80'ini finanse etmiş oldu.

Açığın geri kalanı ise yaklaşık 20 milyar dolarlık kısa vadeli portföy yatırımları girişiyle karşılandı. Bunun 15,6 milyar dolarını devlet iç borçlanma senetleri için gelen yatırımlar, 4,2 milyar dolarını ise hisse senedi alımları oluşturdu.

Aynı dönemde doğrudan sermaye yatırımlarının 6,2 milyar dolarda kaldığına işaret edilen raporda, ''Oysa ki 2006'dan 2008'e üç yıllık dönemde doğrudan yatırımlar 20 milyar dolar civarında seyretmişti. Dünya ekonomisindeki kriz doğrudan yatırımların 2009'da 8,2 milyar dolara inmesine neden oldu. Geçen yıl Türk ekonomisi hızla yukarı bir atak yapmasına, yaklaşık yüzde 8 büyüme hızına karşın doğrudan yatırımlar düşmeye devam etti'' ifadelerine yer verildi.

Rapora göre, 2010'da dışarıya transfer edilen para miktarı yüksek seviyelerini korurken, şirketlerin kâr transferi, faiz ödemeleri ve portföy yatırımları aracılığıyla yurtdışına transfer edilen para miktarı toplamda 10,6 milyar dolar düzeyinde gerçekleşti. 2009 yılında doğrudan yatırımlar aracılığıyla transfer edilen kar tutarı 2,9 milyar dolar olurken bu yılın ilk 11 ayında rakam 2,6 milyar doları aştı. Portföy yatırımları aracılığıyla çıkan para 3 milyar dolar, faiz gideri ise 4,8 milyar dolar oldu. Ayrıca ücret ödemeleriyle 158 milyon dolarlık bir çıkış gerçekleşti. Gelir dengesi net olarak 11 ayda 7 milyar dolar açık verdi.

Merkez Bankası ödemeler dengesi verilerinden yapılan hesaplamaya göre, 2003-2010 yılları arasında yabancıların, Türkiye'den yaptıkları kâr transferi 89 milyar dolar oldu. Kâr transferleriyle Türkiye'nin elde ettiği 35 milyar dolarlık gelir düşüldüğünde net kâr transferi 54 milyar dolar olarak gerçekleşti. Türkiye'den yabancıların son 25 yılda yaptıkları kâr transferlerinin toplamı ise 165,5 milyar dolar düzeyine ulaştı. Kâr transferiyle elde edilen 59,7 milyar dolar düşüldüğü zaman dışarıya net kâr transferi 105,8 milyar dolar oldu.

Cari açık borçla finanse edildi

İlk 11 aylık veriler, 41,6 milyar dolarlık cari açığın finansmanında bankacılık kesimi ve borçlanma senetlerinin büyük rol oynadığını gösterdi. Bankaların bu dönemde sağladığı yaklaşık 22,3 milyar dolarlık kaynağın 12,3 milyar dolarını dışarıdan sağlanan mevduat, 10 milyar dolarını krediler oluşturdu. Hazine ise gelen sıcak para karşılığında 14,3 milyar dolar borçlandı. Toplamda cari açığın yüzde 88'ini oluşturan 36,6 milyar dolarlık bölüm borçla finanse edildi.

Hazine Müsteşarlığı verilerine göre ise Türkiye'nin brüt dış borç stoku 2010 yılı üçüncü çeyreği sonu itibariyle 282,3 milyar dolar oldu. Bunun yüzde 63,9'una denk gelen 178,7 milyar dolarını özel sektör borçları oluştururken, kamu kesimi borçlarının payı 91,3 milyar dolar ile yüzde 32,3 seviyesinde gerçekleşti. Merkez Bankası, 12,3 milyar dolarlık borcu ile yüzde 4,35 pay ile en az borcu olan kurum olarak dikkati çekti.

Kamu kesiminin 91,3 milyar dolarlık borcunun 84,3 milyar dolarını uzun vadeli borçlar, bu miktarın 43,8 milyar dolarını ise uluslararası finansal piyasalarda gerçekleştirilen tahvil ihraçları stoku oluşturdu.

"Sıcak paranın ateşi alınmalı"

İSMMMO Başkanı Yahya Arıkan, ekonominin sıcak paraya değil sanayiciye teslim edilmesi gerektiğini belirterek, ''Yabancı sermaye ülkemize gelip, borsada kazanıp hiç vergi vermeden gidiyor. Doğrudan yatırımların payı azalırken, sıcak para girişiyle büyük faiz geliri elde ediliyor. Yabancı sermayenin, vergi vererek daha uzun süreli burada kalmasının yolları bulunmalı'' değerlendirmesini yaptı. Arıkan, kalıcı yatırıma vergi indirimi ve teşvik getirilmesi gerektiğini belirterek, en önemli çarelerden birinin de Tobin vergisi türü önlemler olduğunu ifade etti. Yılsonu cari açığın milli gelirin yüzde 6'sını geçerek 45 milyar dolara ulaşmasının beklendiğine işaret eden Arıkan, acilen sıcak paranın ateşinin alınması gerektiğini belirtti.