Soğuk kış gecelerinin vazgeçilmez iki tadı
Salep ve Boza

Soğuk kış gecelerinin vazgeçilmez iki tadı, hiç kuşkusuz salep ve bozadır. İkisi de zevke ve damak tadına göre tercih edilir.

Kimileri bol salep tüketirken kimisi kışın tadını bozadan alır. Hatta hiç üşenilmeden gidilip tarihi bozacılarda bu tat zevkle yudumlanır. Bu içecekler sağladıkları hoş tadın yanında sağlık açısından da birçok yararı barındırmaktadırlar. Bu da kuşkusuz kışın içilmesinin hikmetinden kaynaklanıyor. Salep hem görünüşü ile hem de tadı ile birçok kişinin severek içtiği bir içecek. Piyasada her türlü şekli ile bulmak mümkündür. Boza ise genellikle özel bir içecektir. Herkesin damak tadına hitap etmez. Salep kolayca evde hazırlanabilir. Boza ise genellikle satın alınarak tüketilir.

Dondurmanın ayırıcı tadı

Salep'in Anadolu'da genel olarak verilen ismi salepgiller olarak anılsa da orkide ailesinin birçok türünün toprakaltı yumrularından elde edilen köklü otsu bir bitkidir. Köklerinde iki adet yumru bulunmaktadır. Çiçekleri salkım veya başak şeklinde bir ottur. Salep yumruları müsilaj, glikoz ve uçucu bir yağ taşır. İçerdiği en önemli madde glikomannandır. Su ve sütle birlikte kullanıldığında şiştiği için yaygın bir şekilde dondurma hammaddesi olarak kullanılır. Dünyada sadece Kahramanmaraş yöresinde yetişen ve Maraş dondurması olarak bilinen dondurmaya özellikle tat ve koku kazandıran orkide türünden elde edilen bir saleptir.

Salep ülkemizde Muğla, Kastamonu ve Isparta da yetiştirilmektedir. Dünyada ise en büyük salep yetiştiren ülkeler arasında, Fransa ve Yunanistan gelmektedir.

Boza

Boza ise; kış gecelerinin vazgeçilmez ikinci tadıdır. Herkesin damak tadına hitap etmese de boza içmeden kış geçirmeyenler de vardır. Boza vitamin yönünden de önemli bir özellik taşımaktadır. Eskiden sokaklarda bozacılar gezerdi. Her ne kadar bu adet azalsa da gene bu işi yapanlar vardır. Artık marketlerde bile bulunan boza çok uzağımızda değildir. Eski Türk içeceği olan boza, Orta Asya Türkleri tarafından yapılmaya başlanmış. Ülkemizde, 1870'lerde Hacı Sadık Bey'in farklı tarifi ve formülüyle tanınmıştır. O dönemlerde Hacı Sadık Bey, saray ve çevresindeki sokaklarda satarak herkesin beğenisi toplamıştır.

O yıllarda İstanbul'da 200 civarındaki Ermeni Boza ustası varken. Hacı Sadık Bey herkesin beğenisini kazanmış ve her akşam beklenir olmuş. Talep fazlalaşınca da 1876 yılında İstanbul'un Vefa semtinde Vefa Bozacısı'nı kurmuş. Bu tat hala özelliğini korumakta ve dördüncü kuşak olarak işe devam etmektedir. Bozanın yararına dokunacak olursak eğer; Darı irmiği, su ve şekerden üretilen boza oldukça faydalı bir içecek türü. İçerisine A ve B vitaminlerinin dört türü ile C ve E vitaminleri de bulunuyor. Mayalanması sırasında ürettiği laktik asit ise ender gıda maddelerinde bulunuyor ve bu değerli asit türünün hazmı kolaylaştırıcı etkisi var. Süt yapıcı özelliği nedeniyle hamile bayanlara ve vitamin kaynağı olarak sporculara tavsiye ediliyor.

TÜBİTAK'ın yaptığı araştırmalar sonucu bu faydaların ortaya çıktığı da bilinmektedir. Kısacası boza, bir vitamin deposu.  İçinde ilk başta yüzde 20 şeker olsa da daha sonra yüzde 8'lere kadar düşüyor. İçindeki yağ oranı da sıfır.

Faydaları: Salep bilinen ve görünen kısmının ardında birçok yararı olan bir bitkidir. En önemli özellikleri arasında göğsü yumuşatarak öksürük ve bronşiti giderir. Zihin için faydalıdır. Kalbi kuvvetlendirir. Basur için yararlıdır. Bağırsak solucanlarının düşürülmesine yardım eder. Vücudun ısınmasını sağlar.

Kendi bozanızı kendiniz yapın

Yapılışı

* Bulguru büyükçe bir tencereye koyup 11 bardak su ile üzeri kapalı olarak oda sıcaklığında 1 gece dinlendirin. Kısık ateşte 2 saat kadar pişirin. Mutfak robotuna koyup çekin ve süzgeçten geçirin. Karışımı buzdolabına koyun. Süzgecin üzerinde kalan bulguru yeniden tencereye koyun ve 8 bardak su ilave edip kısık ateşte 1 saat daha pişirin. Süzgeçten geçirip buzdolabına koyun. Unu küçük bir tencereye koyup üzerine 2/3 bardak su koyun ve kısık ateşte sürekli karıştırarak koyulaşıncaya kadar pişirin. Ateşten çekip içine 2 çorba kaşığı şeker koyup eriyinceye dek karıştırın. Ilıyınca içine yoğurt katın. Mayayı 1/4 bardak ılık suda ezip 5 dakika kadar bekletin ve yoğurt karışımına katın. Ilık ortamda 30 dakika bekletin. Mayalı karışımı ezilmiş bulgura katıp oda sıcaklığında yaklaşık 1-2 gün bekletin ve ara sıra karıştırın. Vanilya ve kalan şekeri ekleyip şeker iyice eriyinceye dek karıştırın. Tarçınla servis yapın.

Not: Bozanın ömrü 6 veya 7 gündür. Malzemeler (12 kişilik)

* 2 bardak bulgur (*)

* 20 bardak su

* 2 çorba kaşığı tarçın

* yarım bardak yoğurt

* yarım tatlı kaşığı kuru maya

* 2,5 çorba kaşığı şeker

* 2 çorba kaşığı un

* yarım çorba kaşığı vanilya

(*) Bulgur yerine darı, arpa, ya da bulgur-darı karışımı da kullanabilirsiniz.