Mısır'ın sokakları yüzyıl önce de hareketliydi

Mısır'ın Osmanlı'dan nasıl koparıldığını ve üzerinde oynanan oyunları anlatan ''II. Abdülhamid ve Mısır'' adlı kitap, raflardaki yerini aldı.

Kitabın yazarı Balcı: "Mısır'da bugün yaşananlar ele alındığında, bir asır önceki Arabi hareketinde olduğu gibi sokağın tekrar harekete geçirildiğini görüyoruz. Sokak hareketleri bir araçtır, ancak oyunun arka planında kimin olduğu önemlidir."

Mısır'ın Osmanlı'dan nasıl koparıldığını, bir ülkenin nasıl kuşatıldığını ve oynanan oyunları anlatan ''II. Abdülhamid ve Mısır, Kuşatılmış Vatan'' isimli kitap raflardaki yerini aldı.

Feraşet-i Şerife Vekili Ahmed Esad Efendi, bir asır önce Mısır'da çıkan ayrılıkçı hareketin lideri Arabi'ye yazdığı mektupta, ''Bu iki ülkeden biri giderse diğeri yaşayamaz'' sözleriyle sesleniyordu.

Yitik Hazine Yayınlarınca piyasaya sunulan ''II. Abdülhamid ve Mısır, Kuşatılmış Vatan'' adlı kitap, Mısır'ın Osmanlı'nın elinden nasıl alındığını aşama aşama ortaya koyuyor. Kitapta, Mısır'ın Osmanlı'dan kopuşunda da ''sokak hareketlerinin'' etkili olduğuna dikkat çekiliyor. Kitabın yazarı Dr. Ramazan Balcı, AA muhabirine, Mısır'ın Osmanlı'nın elinden nasıl çıktığını ve Mısır'ın geçmişine bakarak bugününü nasıl gördüğünü anlattı.

Mısır'ın Osmanlı'dan koparılmasının özel bir işgal yöntemiyle gerçekleştirildiğini kaydeden Balcı, ''Bu, bir memleketi her alanda kuşatarak yapılan sinsice bir harekettir. Askeri işgallerin, işgalciler için pek karlı bir yöntem olmadığı ortadadır. Bunun yerine mümkünse idari işgal, o değilse siyasi işgal devreye girer'' dedi.

"Mısır, Mısırlıların olacak mı?"

Ekonomik işgalin sürekliliğinin de gözden kaçırılmaması gerektiğini anlatan Balcı, şöyle devam etti: ''Bu bağlamda Mısır'da bugün yaşananlar ele alındığında bir asır önceki Arabi hareketinde olduğu gibi sokağın tekrar harekete geçirildiğini görüyoruz.

Sokak hareketleri bir araçtır, ancak oyunun arka planında kimin olduğu önemlidir. Şu sorunun cevabını bulmak önemlidir, Mısır Mısırlıların olacak mı? Görünen o ki Mısır'da sürdürülen dışa bağımlı yönetim kabuk değiştirecek, ancak Mısırlılar, benim kanaatim, sözde özgürlüklerini borçlu oldukları yeni aktörlere bedel ödemeye devam edecek.'' Balcı, Mısır'ın 1882'den 1922 yılına kadar ağır bir İngiliz egemenliği altında yaşadığını, 1970'li yıllardan sonra İngiltere'nin yerini Amerika'ya bıraktığını söyledi.

Gücünü halkından almayan yönetimlerin, hakim güçlerden birine dayanmak zorunda kaldıklarına ve ülkelerinde milli bilincin uyanmasını önleyici tedbirler aldıklarına işaret eden Balcı, ''Batılı güçler için Mısır, Mısırlılar'a bırakılmayacak kadar önemlidir. Ekonomik potansiyeli, tarihi tecrübeleri ve stratejik konumu açısından dünyanın süper gücü olma istidadı taşıyan Mısır'ın önemli bir varlık gösterememesi, üzerinde düşünülmeye değer'' diye konuştu.

"Sokak hareketleri yeni işgallere neden olabilir"

Mısır'da yaşanan olayların başlangıcının sokak hareketi şeklinde olmasının yakın gelecek için sıkıntıların devam edeceğini gösterdiğini savunan Balcı, şunları kaydetti: ''Halkın sıkıntılarını ve yabancı varlığından kaynaklanan milliyetçi tepkileri sokağa emanet ettiğinizde, buradan sağlıklı çözüm çıkarılması imkansız hale gelir. Nitekim kitapta işlediğim Arabi hareketiyle sokağa dökülen milliyetçi subaylar, sonuçta Mısır'ı İngiliz hakimiyetine bırakmak zorunda kaldı.

Bu kargaşada aktörlerin çok farklı olduğunu sanmıyorum. Eğitim problemlerini çözememiş, güçlü bir aydın sınıf üretememiş, ekonomik potansiyelini dünyaya hakim güçlerin ortak menfaatleriyle uyum içinde harekete geçirememiş bir ülkede, bu kargaşanın iyi sonuç üreteceğini hayal etmek, ham bir hayaldir.

Sonuçta bana yeni bir işgal modeliyle tanışacağız gibi geliyor.''

"Osmanlı, Mısır'ı kaybetmeseydi..."

Osmanlı'nın Mısır'ı kaybının beraberinde çok daha vahim sonuçlar doğurduğunu dile getiren Balcı, ''Mısır, İslam alemindeki kayıpların anahtarı oldu. Cihan Harbi'ne gelindiğinde İngilizler, Osmanlı Hilafet devletine Mısır üzerinden sevk ettikleri ordularla saldırdı. Mısır, İngiltere'nin elinde olmasaydı imparatorluğun bölgede savaşı kaybetmesi mümkün olmazdı'' dedi. Mısır'da, İngiliz işgal tehlikesi başladığında II. Abdülhamid'in asker göndermediğini ifade eden Balcı, şöyle konuştu:''Osmanlı ordusunun ülke sınırlarını koruyacak güçte olmadığı bilinmeyen bir durum değildi. Bu durumda haçlı ittifakını bozmaktan başka çare yoktu. Ancak Sultan, çok uğraş vermesine rağmen bunu başaramadı. II. Abdülhamid, Mısır'ın elden çıkması pahasına, imparatorluğu tehlikeye atacak bir savaşa giremezdi, öyle de yaptı. İşin perde arkasındaki Avrupa devletlerinin hiçbiri Mısır'da Osmanlı askeri istemiyordu. Dönemin gazetelerinde yer alan habere göre, 'Türk askerinin Mısır'a getirilmesi konusu, Almanya'nın girişimleri sayesinde Fransa ve İngiltere tarafından reddedilmişti'. Buna göre senaryo baştan yazılmış, perde perde sahnelenmişti. Bu oyunda Osmanlı'ya yer yoktu.''