Kafkaslar’da önemli gelişmeler olabilir

Büyükelçi Mehmet Fatih Ceylan... Dışişleri Bakanlığı İkili Siyasi İşler Genel Müdürü... Avrasya Masası'ndan Sorumlu... Kendisini ilk kez Türkiye'nin Sudan Büyükelçisi olduğu dönemde tanıdım.

Gelişmelere hakimiyetiyle, bilgi birikimiyle, tevazusuyla, gayreti ve  görevli bulunduğu ülkede faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşlarına verdiği destekle sıradışı bir büyükelçi profili çiziyordu.

Geçtiğimiz yıl İHH'nın öncülüğünde gerçekleştirilen Afrika Katarakt Projesi için Sudan'ın başkenti Hartum'daki hastanenin açılış töreninin ardından düzenlenen basın toplantısında yaptığı açıklamalarla herkesin dikkatini çekmişti.

Zira Ceylan gazetecilere özetle şunları söylemişti:

"Sudan Cumhurbaşkanı El Beşir Türkiye'yi ziyaret ettiğinde bence Türk medyası sınavda kaldı. Zira birkaç dünyaca ünlü gazetecinin yazılarını okuyarak Sudan'ı tahlil etmeye çalışanlar, çok yanıldılar. Batılılarla benzer muhakemelerde bulunup, Darfur'a yoğunlaşarak "eli kanlı diktatör Türkiye'ye geldi" şeklinde yapılan yorumlar çok yanlış. Doğrusu bunlar çok ucuz yorum ve analizler... Öte yandan işin daha da garibi sanki düğmeye basılmış gibi, her kafadan aynı sesler çıktı. Üç tane muhalif yazı okuyup Sudan hakkında ahkâm kesmek bana göre doğru bir gazetecilik tavrı değil. Bazı şeyleri iyi düşünmek lazım. Sudan halkı Türkleri buraya davet ederken, Türkiye'de böyle saçma şeylerin yazılması gerçekten üzücü. Tabii arada objektif doğru düşüncelerini ifade edenler de çıkmadı değil. Ama bunların sayısı çok azdı. Bir konu hakkında muhalif görüşler bildirilmeli tabii ki, buna elbette karşı değiliz. Ama bir şey konuşurken adil olmalı ve yalnızca gerçekleri anlatılmalı, gerçekleri gizlenmemeli."

Büyükelçi Mehmet Fatih CEYLAN ile daha sonra Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM) tarafından Mardin'de Valilik ile ortaklaşa düzenlenen "2. Türkiye-Avrupa Forumu"nda karşılaştım.

TASAM'ın "2009 Stratejik Vizyon Sahibi Devlet Adamı Ödülü"nü alan Ceylan ile toplantı sırasında Türk dış politikasını ve yaşanan gelişmeleri enine boyuna konuştuk.

Ceylan'ın çarpıcı açıklamalarının yer aldığı söyleşiyi sunuyoruz:

Bir süredir yürütülen Ermeni açılımında Azerbaycan'ın duyarlılıkları göz önünde bulundurulmadı mı ki, iki ülke arasında tatsız olaylar cereyan etti?

Öncelikle şunu söylemek istiyorum: Azerbaycan ve Türkiye halkları ezelden beri kardeştir. Ve her halükârda Azeri kardeşlerimizin duyarlıklarını göz ardı etme diye bir durum söz konusu değildir. Attığımız veya atacağımız her adımda mutlaka Azerbaycan'daki kardeşlerimizin duyarlıklarını göz önünde bulundurmalıyız ve de bulundurmaktayız. Böyle bir süreçte birtakım yanlış anlaşılmaların olması doğal. Bence söz konusu meseleye bu perspektiften bakılması gerekir. Bu başlayan bir süreçtir. Biz bu sürecin, Azerbaycan'ın da entegre olmasıyla sonuçlanmasını umuyoruz. Çabalarımız da bu yönde. Bunun böyle bilinmesi gerekir.

Başbakan Erdoğan'ın ABD ziyaretinde, bu konuda ele alındı...

Umarım Başbakanımızın ABD'ye yapmış olduğu ziyaret de olumlu sonuçlar doğurur. Bölgede kalıcı, kapsamlı bir barışa ulaşılması konusunda bir sürecin, bir dinamiğin başladığı doğrudur. İyi niyetimiz ve samimiyetimizle Azeri kardeşlerimizin de bu süreçten yararlanmalarını dilemekteyiz. Her aşamada zaten ek görüşmeler yapılıyor. Bildiğim kadarıyla Sayın Memmedyarov da kısa bir süre sonra, -kesin olmamakla beraber sanırım bu ayın sonuna doğru- Türkiye'ye gelecek. İki ülke arasındaki kardeşliğin ne kadar somut bir temele dayandığını hep beraber göreceğiz.

Peki, yaşanan gelişmeleri nasıl yorumlamak gerekir?

Şuna dikkat etmek lazım... Türkiye bir adım atmıştır. Bunu herkes görüyor. MİNSK grubunun eşbaşkanları da biliyor ve yakından izliyorlar. MİNSK grubunda bir hareketlenme başlamıştır. En son yapılan AGİT toplantısında da MİNSK grubu eşbaşkanları Azerbaycan ve Ermenistan dışişleri bakanlarıyla bir araya gelip bir bildiri yayınlamışlardır. Bu bildiride cesaret verici bazı unsurlar bulunmaktadır. Biz MİNSK grubunun gelişmelerde daha faal ve daha güçlü bir rol oynamaya başladığını görüyoruz. Türkiye'nin attığı adım herhalde MİNSK grubu tarafından da yakından izlenmektedir. Dolayısıyla bizim beklentimiz belli bir süre içerisinde, belli süreçlerin belirginleşmesi halinde Dağlık Karabağ meselesinde de, çok kısa vadeli olmasa bile, belli bir çözüm yolunun ortaya çıkması yönündedir. Azerbaycan ile beraber gayret sarf edeceğiz. Çabalarımız hep bu yöndedir. Çünkü 2008 Ağustos'unda Rusya ile Gürcistan arasında patlak veren ihtilafın bölgenin genel güvenliği, barış ve istikrarı açısından olumlu sonuçlar doğurmadığını görüyoruz. Bu ihtilafların sıcak çatışmaya dönebileceği ihtimalini hiç kimse göz ardı etmemeli. Dolayısıyla ikinci bir çatışma riski doğmaması için bölge ülkelerinin kendi üzerlerine düşen sorumlulukları göstermeleri gerekir. Bu tabii uluslararası toplumun katkısı ve desteğiyle mümkün olabilir. Bizim uluslararası toplumdan beklediğimiz, bölgedeki barış ve istikrar çabalarına katkı sağlamalarıdır. İfade ettiğim gibi sayın Memmedyarov inşallah Türkiye'ye geldiğinde bu meseleler daha etraflı bir şekilde ele alınacaktır. Özellikle vurgulamak istediğim şudur: Zaman zaman yanlış anlamalar mutlaka olacaktır ama bunlar dostluğu bozmamalıdır.

Doğalgaz fiyatı sorunu hangi aşamada?

En son aldığım bilgi, anlaşmaya çok yakın olunduğu şeklindeydi. Umuyorum ki en yakın zamanda buna da bir çözüm bulunacaktır. Ama iki özel şirket kendi arasında görüşüyor. Tabii olarak ticari mülahazalarda bu konuda rol oynuyor. En son durumu bilmiyorum ama bildiğim tek şey,  anlaşmaya yakın olunduğu.

Karabağ sorununun çözülmesi için çabalıyoruz

Gürcistan'daki savaştan sonra Türkiye öncülüğünde Kafkasya İstikrar ve İşbirliği Platformu adı altında bir girişim başlatıldı. Daha sonra ne oldu, bu girişim sonuçsuz mu kaldı?

Kafkasya İstikrar ve İşbirliği Platformu kaybolmadı. Gürcistan ve Rusya arasındaki ihtilaf bölgede bir hassasiyetin doğmasına neden oldu. Biz bu girişimi, hemen bu gelişmenin ardından başlattık. Peşini bırakmayacağız. Türkiye'nin bölgeye yaklaşımı bölgedeki barış ve istikrarın pekişmesi yönündedir. Bu yöndeki çalışmalarımızı bu amaçla yürütüyoruz. Bu platform da bu amaçla gerçekleşmiştir. Vizyon, bölgede istikrarın oturtulmasıdır. Bölge ülkelerinden hemen hemen tümünden bu platform girişimiyle ilgili olumlu tepkiler aldık. Umarız önümüzdeki yıl, bu platform girişimini daha ileri aşamalara taşıyacak gelişmelere sahne olur.

Karabağ sorunu çözülmeden hudut kapısının açılacağı iddia ediliyor. Gizli anlaşmalar yapıldığı söyleniyor. Bu konuya açıklık getirir misiniz?

Gizli anlaşmalar diye bir şey yok. Protokoller ortada. Bir süreç başladı, Türkiye bir adım attı. Gürcistan-Rusya ihtilafı bölgedeki tüm ülkeler açısından göz açıcı, çarpıcı bir gelişme. İhtilafların sıcak çatışmaya dönebileceğinin somut ve güncel bir örneği. Dolayısıyla bölgede başka bir çatışma çıkması en azından bizim menfaatimize değildir. Aynı şekilde diğer ülkelerin de çıkarına değildir. Bu riski bertaraf etmek için Türkiye tarihi bir adım atmıştır. Şimdi bir süreç başlamıştır. Bunu Türkiye güzel bir mecraya sevk etmek üzere yoğunlaşmıştır. Şunu unutmamak lazım ki, sadece 2009 yılı içerisinde Ermeni ve Azeri dış işleri bakanları altı kez bir araya geldiler. MİNSK grubu hareketlenmiştir. AGİT toplantısında bir bildiri yayınlanmıştır. Tek meseleyle cebelleşirken ilave bir çatışmanın çıkmasını hiç arzu etmeyiz. Kimseye bir faydası olmaz. Bölgesel bazlı ama uluslar arası toplumun da katkısıyla on yedi yıldır çözülemeyen Karabağ meselesinin, hemen olmasa bile belli bir süreç dahilinde çözülmesi için çabalıyoruz. Bu girişimle, bölgenin kalkınması ve barışa hizmet etmesi amaçlanmıştır. Ayrıca bir kez daha vurgulamak istiyorum; bizim Azeri kardeşlerimizi karşımıza almamız gibi bir lüksümüz yoktur. Her halükarda tabii ki Azeri kamuoyunun duyarlılıkları da göz önüne alınmaktadır. Türkiye'nin bu gibi hassasiyetleri önemsemediğini iddia etmek doğru bir yaklaşım değildir.

Ruslarla samimiyetle müzakere yapıyoruz

Son dönemde Türkiye ile Rusya arasında bir yakınlaşma görüyoruz. Türkiye ile Rusya arasındaki rekabet bitti mi ya da nasıl bir biçime dönüştü?

Şu gerçeği görmek lazım; Rusya'yla rekabet ederek bölgede geniş anlamda barış tesis etmek mümkün değil. Dolayısıyla rekabete dayalı yarış yerine işbirliğine dayalı bir yarış gündeme geldi. Kafkasya İşbirliği Platformu da bunun en somut örneklerinden bir tanesi. Rusya'dan da bu konuda çok olumlu bir yanıt aldık. Rusya, Türkiye'nin birinci ticaret ortağı konumuna geldi. İki ülke ilişkilerini her anlamda ileriye götürecek büyük bir potansiyel mevcut. Son yirmi yıla baktığımızda bu trendi izlemek de mümkün. Bu durum elbette, Rusya ile her konuda anlaştığımız anlamına gelmez. Mesela Gürcistan konusundaki yaklaşımlarımız tabiatıyla farklı. Biz Ruslarla samimiyetle müzakere yapıyoruz. Kesin bir gerçek vardır ki, o da bölgede işbirliğine dayalı bir ortam oluşturmak iki ülkenin de çıkarınadır.

Son bir ay içerisinde önemli gelişmeler oluyor. Üst düzey yetkililerimiz ard arda Balkan ülkelerinde girişimlerde bulunuyor. Balkanlar'da son dönemde Türkiye yeni bir misyon mu yüklendi?

Temel vizyondan hareketle yakın coğrafyamızda barış ve istikrara yönelik her türlü girişime destek veriyoruz. Bu hem Balkanlar'ı hem Kafkasya'yı hem de Ortadoğu'yu kapsıyor. Yakın coğrafyamızda istikrarın yayılması için sabah akşam büyük gayretler sarfediliyor. Biz etrafımızda çatışma istemiyoruz. Onun için elimizden gelenin azamisini yapmaya çalışıyoruz. Bahsettiğiniz son gelişmeler de bu vizyonun pratiğe yansımasıdır.