İşsizlik Fonu işsize çare olamıyor

Hükümetin İşsizlik Fonu'nda yapacağı düzenleme ile kıdem tazminatını fona devretmeyi amaçladığını ifade eden DİSK-AR Müdürü Serkan Öngel, durumu kaygılandırıcı bulduklarını kaydetti.

Son üç yıl içinde 600 gün sigortalı çalışan işsizlere 6 ay, 900 gün çalışanlara 8 ay, bin 80 gün çalışanlara da 10 ay süreyle işsizlik maaşı ödeniyor. Ancak son 4 ay içerisinde primlerinin tam yatması şartı aranıyor.

İşverenin işçisine tazminat ödememek için sürekli işe giriş-çıkış yapması da fondan faydalanabilmeyi zorlaştırıyor. İşsizlerin ancak yüzde 13'ü fondan maaş alabiliyor. Uygulama, işsizlik maaşını yüzde 8 daha düşürecek.

Bir işçinin işsizlik maaşı alabilmesi için son üç yılda en az 600 gün priminin yatmış olması ve son dört ayda da sigorta priminin kesintisiz yatmış olması şartı aranıyor. Şartlar ağır olunca fondan yararlanabilmek de zorlaşıyor.

İşsizlerin sadece yüzde 13'ü bu fondan faydalanabiliyor. Türkiye'de kesintisiz sigorta şartı aranması, durumu daha da güçleştiriyor. Çünkü birçok firma işçileri dönemsel çalıştırırken bazı işverenler de işçisine tazminat ödememek için sürekli işe giriş-çıkış yoluna başvuruyor.

Kayıtlı tüm işsizler faydalanmalı

DİSK-AR Müdürü Serkan Öngel, işsizlik sigortasında işsizlerin sadece yüzde 13'ünün maaş alabildiğini belirterek, fondaki paraya dokunmadan bile tüm işsizlere 4 yıl boyunca maaş verilebileceğini söyledi.

Öngel; "İşsizlik Fonu'nun amacına uygun olarak kullanılmaması Türkiye'nin en problemli alanlarından biridir. İşsizlik Fonu'ndan resmi işsizlerin yüzde 10'u, ümidi kesik işsizlerin de yüzde 3'ü yararlanabilmektedir. İşsizlik Fonu, işsizlerin yeterince faydalanabildikleri bir fon değildir. Ayrıca fonun mevcut haliyle sürdürülebilirliği de söz konusu değildir" dedi.

Son düzenleme kaygılandırıyor

Hükümetin İşsizlik Fonu'nda yapacağı düzenleme ile kıdem tazminatını fona devretmeyi amaçladığını ifade eden Öngel, durumu kaygılandırıcı bulduklarını kaydetti.

Öngel; "Kayıtta olan herkesin bu fondan faydalanabilmesi gerekir. İşsizlik maaşı almak için aranan prim günü şartı tüm işsizlerin faydalanabileceği şekilde yeniden düzenlenmelidir. İşsizim diye müracaat eden işsizlerin denetlenmesi de kayıtdışının önüne geçecektir. Bu tip düzenlemelerde Avrupa'daki uygulama örnek alınmalıdır. İşsizlik Fonu'nda yaklaşık 50 milyar lira bulunmaktadır. Fondaki paraya dokunmadan bile tüm işsizlere 4 yıl boyunca maaş verilebilir. Hükümetin Ulusal İstihdam Strateji Belgesi taslağında işsizlik sigortasıyla ilgili yeni düzenlemeler yeterli değildir. Avrupa ülkelerindeki gibi tüm işçilerin yararlanabileceği bir sistem uygulanmalıdır. Ülkemizde kayıtlı çalışanların yüzde 44'ü asgari ücretle çalışmaktadır. İşsizlik maaşında aranan şartlar hafifleştirilmelidir. Hükümet yapacağı bu düzenleme ile kıdem tazminatının fona devredilmesinin önünü açacaktır. Bu da bizi kaygılandırmaktadır" şeklinde konuştu.

İşsizin maaşı yüzde 8 daha azalacak

Ekonomik Koordinasyon Kurulu'nda görüşülmesinin ardından son şeklini alacak Ulusal İstihdam Strateji Belgesi taslağında işsizlik sigortasının yeniden düzenlenmesi gündeme geldi.

Buna göre çalışırken 12 ayda aldığı ortalama ücretin yüzde 50'si ilk 3 ay için, diğer 3 ay için yüzde 40'ı sonraki aylar için de yüzde 25'i oranında işsizlik maaşı verilecek. Mevcut düzenlemede ise son 4 ay alınan maaşın yüzde 40'ı oranı ve asgari ücretin yüzde 80'ini geçmemesi şartı aranıyor. Buna göre işsizlik maaşı, Ekonomik Koordinasyon Kurulu'nda görüşülen şekilde uygulandığı takdirde asgari ücretli çalışanın işsizlik maaşı mevcut uygulamaya göre yüzde 8 oranında daha düşük olacak. Mevcut uygulamada 10 ay işsizlik maaşı alan biri toplamda 3 bin 348 TL alırken düşünülen uygulamada 3 bin 96 TL alabilecek.

Maaşı yüksek olanlar kazançlı

İşsizlik sigortasında yapılması planlanan yeni düzenleme asgari ücretliye darbe vururken yüksek maaşlı çalışanın işine yaradı. Mevcut uygulamada 5 bin TL maaşa çalışsa bile işsizlik maaşının asgari ücretin yüzde 80'inden fazla olmaması şartından dolayı en fazla 670 TL alınabiliyor. Yeni düzenleme ile 12 ayda aldığı maaş ortalamasının yüzde 50, 40 ve 25'i alınacak. Buna göre 5 bin TL maşa çalışan bir kişinin 10 aylık işsizlik maaşı toplamı 6 bin 700 TL'den 17 bin 500 TL'ye yükselecek.

İşsize destekte sonlardayız

Türkiye, işsizlik maaşı süresi en kısa olan ülkeler arasında yer alıyor. İşsiz kalan işçiye maaş veren bazı ülkeler ve süreleri şöyle: Belçika'da herhangi bir sınırlama bulunmazken Fransa'da 30 ay, İsveç'te 28 ay, Hollanda, İsviçre ve Portekiz'de 24'er ay, Finlandiya'da 23 ay, İspanya'da 21 ay, İrlanda'da 15 ay, Almanya ve Polonya'da 12 ay, Kanada, Avusturya ve Macaristan da 9 ay, Japonya'da 8 ay, Güney Kore'de 7 ay, Türkiye'de ise en şartlara göre 6,8 ve 10 ay olarak değişiyor.

Fon, amacına ulaşamadı

2000 yılında işsizlik riskine karşı 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu çerçevesinde kurulan İşsizlik Sigortası Fonu amacına ulaşamadı. İşsizlerin sadece yüzde 13'ü fondan yararlanabildi.

İşsizlik Sigortası Fonu, işçi ve işverenden kesilen primler ve devletin de verdiği destekle 12 yılda 65 milyar 460 milyon TL büyüklüğe erişirken, ödenmeye başlandığı Mart 2002'den bu yana başvuru yapanlardan sadece 2 milyon 257 bin kişi fondan faydalanabildi.

1 Haziran 2000 tarihinde kurulan fon ilk ödemelere 2002'nin Mart ayında başladı. İlk kurulduğunda fona 7 milyar 271 milyon lira aktaran devlet bugüne kadar fondan 11 milyar 935 milyon lira kullandı. İşçi ve işveren payı olarak fona 21 milyar 564 lira yatırılırken 2002 yılından bu yana işçilere 4 milyar 418 milyon lira ödeme yapıldı. 35 milyar 944 milyon lira faiz gelirleri olan fonun büyüklüğü ise 65 milyar 460 milyon liradan oluşuyor.

Şartlar ağır

16 yaşından büyük işçilere verilen brütü 837 TL olan asgari ücretten SSK primi, işsizlik sigortası pirimi, gelir vergisi gibi kesintiler yapılarak bir işçinin eline net 658,95 TL geçiyor. Çalışanın işsiz kaldığı süre boyunca desteklenmesi amacıyla kurulan İşsizlik Sigortası Fonu'na işçinin maaşından her ay 8,37 TL yatırılıyor. Ancak bu fondan işsizlerin yüzde 13'ü yararlanabiliyor.

Mevcut yasaya göre, son üç yıl içinde 600 gün sigortalı çalışan işsizlere 6 ay, 900 gün çalışanlara 8 ay, bin 80 gün çalışanlara da on ay süreyle işsizlik aylığı ödeniyor. Ancak son 4 ay içerisinde primlerinin tam yatması şartı da aranıyor. Mevcut uygulamaya göre 900 TL maaşa çalışan bir işçinin işsizlik maaşı da 240 TL oluyor. İşsizlik maaşı asgari ücretin brütünün yüzde 80'inden fazla alınamıyor. Buna göre en yüksek işsizlik maaşı 670 TL oluyor.