İslâm, edebiyatın neresinde?

Bağlarbaşı Kültür Merkezi'nde ilki düzenlenen "İslamî Türk Edebiyatı Sempozyumu" ilim adamlarının konuya yaklaşımlarını bir araya getirdi.

Açılışta konuşan Prof. Dr Orhan Okay, "günümüzde ilahiyat fakültelerimizde İslami edebiyatın, dini-tasavvufi konuları ihtiva eden edebi eserler olarak kabul ve öyle tedris edildiğini ifade ederek, böyle bir programda da haliyle çoğu divan şiirine ait tevhit, münacat, na't, mevlit, miraciye, hilye gibi eserlerle Tanzimat'tan bugüne yine bu mahiyette olmak üzere çoğu şiir türünde eserler bulunduğunu belirtti.

Yağmur Dil Kültür ve Edebiyat Dergisi ile Marmara Üniversitesi (MÜ) İlahiyat Fakültesi Türk-İslam Edebiyatı Anabilim Dalı'nın Üsküdar'daki Bağlarbaşı Kültür Merkezi düzenlediği "1. İslami Türk Edebiyatı Sempozyumuna ilgi büyük oldu. Sempozyumun açılış konuşmasını yapan Prof. Dr. Orhan Okay, bugün ilahiyat fakültelerimizde İslami edebiyatın, dini-tasavvufi konuları ihtiva eden edebi eserler olarak kabul ve öyle tedris edildiğini ifade ederek, böyle bir programda da haliyle çoğu divan şiirine ait tevhit, münacat, na't, mevlit, miraciye, hilye gibi eserlerle Tanzimat'tan bugüne yine bu mahiyette olmak üzere çoğu şiir türünde eserler bulunduğunu belirtti. Prof. Dr. Okay, "Bunların dışında kalan edebi eserlerin adı veya vasfı nedir?" sorusunun akla geldiğini ifade ederek, şöyle konuştu: "Bir millet, bir toplum, bir insan Müslümansa, o çevrede ortaya çıkan sanat eseri de İslamîdir. Bir açıdan baktığımızda din, dışımızda bir vakadır. Boyutları, kategorileri, araştırma alanları, kuralları ve müeyyideleri olan alem-şümul bir sistem. Fakat sanat ve edebiyat bahis konusu olunca, o zaman din, bu husustaki ilgimiz, inancımız, amelimiz ne derecede olursa olsun bizi kucaklayan, etrafımızı saran bir haldir" dedi.

Millet olarak İslamiyet'in kabul edilmesinden bugüne kadar her sanat eserinin, dolayısıyla her edebi eserin İslamî olduğunu söyleyebileceklerini ifade eden Okay, şöyle devam etti: "Doğrudan doğruya dini sanat eserleri olduğu gibi, edebi eserlerde de dini temaları, dini bir tezi yahut mesajı konu alan eserler bulunur. Ama böyle bir konusu olmayan ve bugün İslami edebiyat programlarında rastlayamadığım Ziya Paşa'nın, Namık Kemal'in, Abdülhak Hamid'in, Recaizade Ekrem'in, İsmail Safa'nın daha yakınlarda Necip Fazıl'ın, Faruk Nafiz'in, Halide Edip'in, Peyami Safa'nın, Samiha Ayverdi'nin, Ahmet Hamdi Tanpınar'ın şiir, roman ve tiyatroları neden bu çerçevenin dışında tutulsun?"

Orhan Okay, sempozyumun ilk oturumunu "İslami Edebiyat Kavramı ve Bunun İçlemi-Kaplamı, eski deyimiyle tazammunu ve şümulü nedir?" sorusuyla açtı. Bu sorunun cevabının tartışıldığı ilk oturumda farklı yaklaşımlar ve görüşler öne sürüldü. Bu tartışma ekseninde Prof. Dr. Bilal Kemikli, İslamî Türk Edebiyatı tabirinin hem Türk hem Müslüman olan edibin ortaya koyduğu ürünleri konu edinen edebiyat alanı olduğunu ifade ettikten sonra düşüncelerini şu şekilde özetledi: "İslamî Türk edebiyatı isimlendirilmesi diğer isimlendirmeler kadar tartışmalı değildir. Bu isimlendirme diğer isimlendirmelerden muhteva bakımından ayrılır. İslami Türk edebiyatı tarihinin hiçbir döneminde inkıta uğramamış her dönem güncelliğini korumuştur. Tarih içinde değişen muhteva değil form olmuştur." Aynı soruya Doç. Dr. İsmail Güleç ise farklı bir açıdan yaklaşarak İslamî Türk edebiyatı isimlendirmesiyle mevzu edilen edebiyatın esasında, Klasik Türk edebiyatından farklı bir şey olmadığını, bu bakımdan Klasik Türk edebiyatı isimlendirmesinin tercih edilmesi gerektiğini ifade etti. Ancak oturum başkanı Prof. Dr. Mustafa Uzun bu görüşün kısmen doğru olmakla birlikte mevzuya yalnızca bir yönden yaklaşılmasının değerlendirmeyi eksik bıraktığını vurguladı. Oturumun son konuşmacısı Yrd. Doç. Dr. Dursun Ali Tökel ise tartışmaya  çok daha farklı açıdan iştirak ederek, İslami Türk edebiyatı kavramının içeriğini Kur'an-ı Kerim'de geçen "Ahsenü'l-Kasas ve Ahsenü'l-Hadis" kavramları üzerinden değerlendirerek İslamî Türk edebiyatının diğer alanlardan içerik ve biçim itibariyle ne şekilde ayrıştığını ifade etti.

Kültür ve ilim dünyası bir aradaydı

"Kurucular ve Tesirleri", "Az Tanınan Bazı Türler" ve "Arap ve Fars Edebiyatı Tesirleri" başlıklı oturumların ardından , Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Türk-Din Mûsikîsi anabilim dalı hocalarından Prof. Dr. Ahmet Hakkı Turabi, Yrd. Doç. Dr. Nuri Özcan, Yrd. Doç. Dr. Mehmet Nuri Uygun ve Dr. Ayşe Başak İlhan'ın da aralarında bulunduğu bir mûsikî meclisi kurularak Türk tasavvuf müziğinin zirve eserlerinin icra edildiği bir musiki ziyafeti sunuldu. Sempozyumun ilim heyetinde kültür edebiyat dünyasına yön veren birçok akademisyen yer aldı. Aralarında, Prof. Dr. Ömer Faruk Akün, Prof. Dr. Abdullah Uçman, Prof. Dr. Ali Yılmaz, Prof. Dr. Azmi Bilgin, Prof. Dr. Bilâl Kemikli, Prof. Dr. Cihan Okuyucu, Prof. Dr. Hasan Aksoy, Prof. Dr. İsmail Erünsal, Prof. Dr. Kemal Yavuz, Prof. Dr. Mehmet Akkuş, Prof. Dr. Mustafa Tahralı ve Prof. Dr. Mustafa Uzun gibi isimlerin yer aldığı sempozyum, "İslâmî Türk Edebiyatı" alanında yapılan ilk sempozyum olma özelliğini taşıdı.