Uzaklardaki Cennet
Endülüs

Adı anıldığında Endülüs İslam Medeniyetinin hasreti yüreğimizin yağını eritip ince bir sızıya dönüşürken gurubumuz tamamlanıyordu. Unutulan uzun yol bavulları dolaplardan çıkarıldı. Rüyalarımızı süsleyen bu hüzün ülkesi dünya gözüyle görülmeliydi. Biz tanışmak ve ulaşmak istedikçe Endülüs'e çıkan bütün yollar açılmaya başladı. Ev sahibimiz, Madrit'te çalışan eğitimci ve iş adamı Konyalı Erol, yerel rehberimiz de on yıldan beri Malaga sahillerinde yaşayan Ankaralı Salahaddin.

Vuslat yaklaşırken, cep telefonlarımıza Endülüsten sıcak mesajlar yağıyordu. Haberleşme süreci bu soylu girişimi kısa zamana sığdırıverdi. Umreden henüz gelenler ve İstanbul'dan katılan dostlarımızla birlikte kısa zamanda toparlanıverdik. Hanımlar ve dünya tatlısı çocuklarımızla tamamlanan uyumlu ve nezih bir gurup oluşmuştu. Sıcak bir Çarşamba sabahı Yeşilköy Havaalanı'nda bir araya geldik.

İber yarım adasında ve Endülüs özerk bölgesinin başkenti Sevilla'da yolumuzu gözleyen Selahaddini daha fazla bekletmeye gönlümüz razı olmadı. Uçağımız belirlenen zamanda ve rötarsız havalandı.

Üç saati aşan fakat umut ve mutlulukla süren uçuştan sonra gündüz gözüyle Endülüs'e indik. Sevilla'da hava limonata gibiydi.

MALAGA

Altı ay önce gelmiştik. Çoğu kere sokaklarında hayret ve hayranlıkla dolaştığımız efsanevi şehirlere bu sefer Malaga ekleniyordu. Otelimiz dört yıldızlı San Palomos. Ortalama Endülüs özerk bölgesine otuz milyon turist geliyor. Ülke demokratik monarşiyle yönetiliyor.

Bugün İspanya'da diktatör Franko'nun yetiştirdiği bir numaralı adam Juan Carlos. Sembolik bir kral. Bizde altı asır millete ve dünya Müslümanlarına hizmet eden Osman Gazi'nin çocuklarına memleketten kovarak zulmedilmişti. Krala yalnız temsil görevi biçilmiş, yasama ve yürütmede yok. İspanya'da kalkınma özerk bölge sistemiyle gerçekleşmiş.

Endülüs siyasi bakımdan yarı özerk. Ticari ve kültürel ilişkilerde tam özerk. Bölgelerin ihtiyacını en iyi bölge halkı bilir. Endülüs bölgesi Fas ile ticari bir anlaşma yaptığında Madrit'e sadece onaylamak düşüyor. Böylece kuzey Afrika üzerinden de ticari trafik canlanıyor.

Yerel yönetimde mahalle muhtarı yok, belediye başkanları var. Büyük şehirlerde vali aynı zamanda belediye başkanıdır. Şurta denilen polis aynı zamanda hem asayiş hem de trafikten sorumludur. İber yarım adasına pamuk, hurma ve zeytin Müslümanlarla gelmiş. Bugün İspanya zeytincilikte dünya birincisi. Balık üretiminde Japonya'dan sonra dünya ikincisi. Üç yanımız denizlerle çevrili olduğu halde biz dünya balıkçılığında otuz sekizinci sıradayız.

Malaga bizim Antalya'ya benziyor. Otelimiz şehrin on kilometre doğusunda. Liberal ve hoşgörü karşısına dikilenler de var. Katolik kilise papazları yeni doğan çocuklara Müslüman orijinli isimlerin konmasını engelliyor, vaftiz etmiyorlar.

Bugün dahi İspanya'nın on yedinci asır sömürgeci alışkanlığından kalma, Afrika kıtasında ve Müslüman ülkelerin arasında Septe ve Meliye gibi iki üssü var.

İspanyollar bütün Akdeniz halkları gibi sıcak kanlı, neşeli, enerjik ve barışsever insanlar. Doğup büyüdükleri şehirlere gönülden bağlı yaşarlar. Dışarıda kazansa da mutlaka kendi şehrine yatırım yaparlar. Herkesten önce hemşehrilerine yardım ederler. Tekstilde İspanya'yı marka yapan Mango ve Zara Türkiyeli Sefarat Yahudilerinin girişimidir.

Tarım ve sanayide İspanya ile Türkiye rekabet halindedir. Ancak Türkiye'deki üretim sisteminin aksayan taraflarını artık fark etmeliyiz. İspanya kooperatifler aracılığıyla üretiyor, işliyor ve ele geçirdiği uluslararası pazarlarda satarak zenginleşiyorlar.

Hafızamızı yokladık, tartıştık ve kitapları karıştırdık. Ziya Paşa kim, Endülüs Tarihi nerede demeyin, soylu bir emek vardı ortada.  Sakarya Üniversitesi'nden Lütfi Şeyban, dört başı mamur bir Rekonkista çalışması yapmış. Ankara Üniversitesi'nden Mehmet Özdemir, genç nesillere armağan ettiği Endülüs kitaplarıyla umarız Rıza-i Bari'yi kazanmıştır. Sekiz asır varlığını sürdüren medeniyetimizden geriye bugün konuşulan günlük İspanyol dilinde dört bin Arapça kelime kalmış.

Ne güzel: yarın inşallah Cuma namazını Marbeyya'da İspanyol imam Abdullah'ın arkasında kılacağız ve bu mescitte Ronda Müslümanlarıyla tanışacağız. Vizigotlardan kalan Torremolino-değirmen kule, önünde toplu fotoğraf çektirdiğimiz ilk anıt oldu. Vandallardan kalan atasözüne bakın: Atilla'nın atının bastığı yerde ot bitmezmiş. Kendi bıraktıkları ve bugün bütün Avrupa'nın vahşi-hunhar anlamında kullandığı Vandalizm tanımlamasını bizim sosyologlar da kullanır.

Onuncu yüzyılda Müslümanların yaşadığı şehirlerden Kurtuba, Konya ve Bağdat hamamlarla donanmış. Sokak başlarına sıralı, musluklarından buz gibi suların çağıldadığı su medeniyetiyle arınırken, Vatikan'da toplanan konsil 1163 yılında yıkanmayı ve temizliği günah saymış ve ilan etmişti. Tercüme ve telif eserlerle Kurtuba batı Avrupa'da bir ilim merkezi olup ortaçağ karanlığını aydınlanma ve rönesansa taşıdı.

Köprünün altından çok sular geçti, ancak bugün Endülüs, yine İslami dönemde olduğu gibi mutikültürel hayat içinde, dil din ve düşünce özgürlüğünün yaşandığı bir hoşgörü ülkesi. Hele Endülüs, İspanya'nın toplam onsekiz adet özerk bölgesinin en büyük ve en gelişmişi. Tarih, kültür ve tabiat zengini.Şirin bir sahil kenti olan İspanyanın beşinci büyük şehri Malaga'dayız.

Barışık bir toplum!

Bugün İspanya'da farklı yedi etno-kültürel topluluğun yaşadığı ve farklı yedi lisanın konuşulduğu iç huzuru paylaşan birbiriyle barışık bir toplum yaşıyor. Hıristiyan kültürü onları bir arada tutuyor. Endülüs şivesi-diyalekti aynen korunuyor.  Turizm gelirlerinin tavana vurduğu İspanya'ya komşu Avrupa ülkelerinden gelen Türk girişimciler öncelikle lokanta açıyorlar. Çünkü yerli Hispano-Romen halk dahi gelişen damak zevkleriyle Türk lokantalarını tercih ediyor.

Ancak İspanyolların günlük hayat tarzı ve alışkanlıkları bize göre ters ve çok farklı. Osmanlı toplumunda Avrupalılara benzeme hastalığı başlamadan önce günde iki öğün yemek yenirdi. İspanyollar günde dört öğün yemek yiyorlar. Kuzeyde daha çok sığır, güneyde domuz-serdo eti tüketilir. Ancak yeni nesilleri obesite tehdit ediyor. Ayakta ve hızla yemek tarzı ile tüketilen poliüretan yağlar şişmanlatıyor. İspanyollar kahvaltıda zeytin yemiyorlar. Kahvaltıdan dört saat sonra öğlen, sonra akşam ve şimdi sıkı durun saat 22'den sonra gece yemeği yiyorlar. Şehir meydanlarında dolaşırken rehberimiz Ankaralı Selahaddin bey bizleri uyarıyor. İspanya'da hırsızlık çok yaygın. Çanta, cep telefonu ve kıymetli eşyalarınızı lütfen masa üzerinde unutmayın. Saniyede deve olur. Hırsızlara 300 euro çalmışsa yasal ceza yok. Yani üç yüz euroya kadar çalarken suçüstü yakalansa dahi serbest bırakılıyor.

Sahiller tüm halka açık!

Turizm gelirlerinin tavana vurduğu İspanya'ya komşu Avrupa ülkelerinden gelen Türk girişimciler öncelikle lokanta açıyorlar. İspanya'da Türk kebapçıları, Burger King ve Mc Donald'ın tahtını sarsıyor. Çünkü yerli Hispano-Romen halk dahi gelişen damak zevkleriyle Türk lokantalarını tercih ediyor. Bugün İspanya'da farklı yedi etno-kültürel topluluğun yaşadığı ve farklı yedi lisanın konuşulduğu iç huzuru paylaşan birbiriyle barışık bir toplum yaşıyor. Hıristiyan kültürü onları bir arada tutuyor. Endülüs şivesi-diyalekti aynen korunuyor. Malaga sahilleri halka açık. Evlerde beslenen ve arabalarda taşınan köpeklerin sahilde dolaştırılması yasak. Türkiye'deki gibi bir plaj mafyası yoktur.

Özel bir ağırlığı var!

Türkiye'de yaşanan 17 Ağustos 1999  Gölcük depreminde Sevilla stadyumunda, belediye tarafından temsili bir tören düzenlendi. Stadyumda, tören masasına doğru yürüyen bir Türk gencini seksen bin İspanyol dakikalarca ayakta alkışladı. Törende hazır bulunan rehberimiz Ankaralı Selahaddin çok duygulandı ve gözyaşlarını tutamadı. Gölcük felaketzedelerine yardım için İspanyollar bankalara koştular. Arama-kurtarma ekipleriyle birlikte Sevilla belediye itfaiyesi ve Sınır Tanımayan Doktorlar Gurubunun İspanyol üyelerinden bir gurup yerinde yardım için Türkiye'ye geldiler. İçinde Sevilla, Granada, Kurtuba ve Malaga'nın bulunduğu Endülüs özerk bölgesinin İspanya merkezi yönetim üzerinde özel bir ağırlığı ve önemi var.  Endülüs, en geniş, en kalabalık ve en zengin bölgeydi. Merkezi Madrit meclisine en çok vekil gönderiyordu.

Dini ve sosyal yaşam!

İkibin beş yılında Ukrayna'dan havalanıp Trabzon üzerinde düşen İspanyol uçağında kırk dört kişi ölmüştü. Yardıma koşan köylülerimiz, imam, öğretmen ve jandarmalarımızın gayretleri İspanyol televizyonlarında övgüyle ve canlı görüntülerle yayınlandı. Meşhur ressam Picasso dört gün kaldığımız Malagalı. Tablolarıyla dolan evi müze olarak turizme açılmış. Malaga'nın beş vakit ibadete açık olan yegane minareli camisini bir Suudi prensi yaptırmış. Malaga'da yaşayan altı Hindli Budistin müracaatı üzerine belediye büyük bir hoşgörü içinde yer tahsis etmiş. Klasik form üzere, apartmanlar arasında inşa edilen Budist tapınağının önünden otobüsle geçiyoruz. İspanya'da rejyonalizm dediğimiz bir şehir milliyetçiliği var. Her şehrin bira fabrikası var, özellikle o tüketilir. Markalaşmış bisküvi ve çikolatası yenir, gazetesine abone olunur, televizyonu izlenir ve futbol takımı tutulur.

Aile tarzları pek iyi değil!

İspanya'da yolda yürüyen bir kadını hatasından dolayı dahi olsa, omzundan kenara itseniz veya bağırsanız mutlaka ceza alırsınız. Kocasını şikayet eden bir hanım yüzünden koca en az bir gece hapis yatar. Ancak madalyonun tersi beklendiği gibi değil. Aile içi şiddet ve geçimsizlik yüzünden İspanya'da geçen sene yani 2007 yılında tam seksen altı kadın kocası tarafından öldürüldü. Aynı yıl Fransa'da eşi tarafından öldürülen kadın sayısı doksan beş. Yüzde oniki ateistin yaşadığı İspanya'da halkın çoğu ölünce gömülmeyi değil, yakılmayı tercih ediyorlar. İspanyollar iklim ve toprağını uygun bulunduğu Harran ovasındaki tepelere beş milyon badem ağacı diktiler. İstanbul'a ticaret fuarı açtılar. "Biz yalnız, zeytin, deniz ve turizm memleketi değil, bakın gelişmiş bir sanayi ülkesiyiz. Pazarınızı bize açın ve mallarımızı alın!" diyorlar. Endülüs özerk bölgesinin parlamentosunda daima halk tara fından seçi len dört Müslüman milletvekili görev yapar. Turizmin büyük aşama yaptığı İspanya'da panolarla halka sunulan bir slogan: " İslâm'ı tanımak istiyorsanız, fakat Müslümanların problemlerini görmek ve yaşamak istemiyorsanız ENDÜLÜS'e gelin!" Ancak hâlâ Haçlı Seferleri üzerinden dünyaya bakan bazı Katolik bağnazlar, Başbakan Joze Luiz Rodrigez Zapatero'ya akıl veriyorlar: "Sen Türkiye Başbakanı Recep Tayyip'le oyalanma, fazla vakit kaybetme. Çünkü Müslümanlardan dost olmaz!"

Karşılaştırma!

Kanuni Sultan Süleyman İspanyol halkı üzerine araştırma yapmak için bir Elçiyi görevlendiriyor. Uzun bir süre Elçi, İber yarımadasını dolaşıyor ve gözlemlerini kaydediyor. Günlük hayatları ve gelenekleriyle bu toplumu çok farklı buluyor. İronik bir üslupla anlatıyor. Bilgi vermek üzere huzura kabul edilen Elçi konuşmaya başlıyor. "...Gündüz geceye ne kadar benzemezse Osmanlılar da İspanyollara o kadar benzemez Sultanım! Biz evlerimize ayakkabılarımızı çıkararak gireriz, Onlar sokakta dolaştıkları pabuçlarıyla girerler. Biz halıları yerlere sereriz, onlar duvarlara asarlar. Biz saçımızı traş eder sakalımızı bırakırız, onlar sakallarını traş eder saçlarını koyverirler. Biz günde iki öğün yeriz, onlar beslenmek için günde dört öğün yemek yerler. Biz geniş giyiniriz, Onlar vücudu sıkıştıran daracık esvaplar giyerler. Biz sağdan sola doğru yazarız, onlar soldan sağa yazarlar. Uzun sözün kısası Padişahım, bir Osmanlıyı baş aşağı asacak olursan karşında bir İspanyol görürsün.