Çocuk ve Resim

Resim, çocukların psikolojisini yansıtan iyi bir ölçme aracıdır. Onların zekâ gelişimini,   kişilik yapısını ve sosyal yaşantılarını anlamaya yönelik değerlendirmelerin bu vesileyle rahatça yapılabildiği söylenebilir.

Çocuklarda ince motor kaslarının gelişmeye başlamasıyla beraber çizme denemelerinin başladığı görülür.  İlk başlarda karalamalardan ibaret olan bu çizgiler, zamanla anlamlı mesajlar içeren resimlere dönüşür. Bu resimlerden çocukları diğerlerinden ayırt eden farklı kişisel özellikler tespit edilebildiği gibi çocuğun çevresiyle kurduğu iletişim, olayları yorumlama şekli de görülebilir.

Çocuklar için resim bir iletişim aracı olabilir!

'Resim yapma' tıpkı 'oyun oynama' gibi çocuğun zihinsel gelişme kaydedebilmesi için oldukça önemlidir. Özellikle sınırlı sayıda sözcük bilmesi sebebiyle yaşadıklarını, isteklerini tam ifade edemeyen küçük yaş çocukları için adeta bir iletişim aracıdır. Çocuğun iç dünyada yaşadıkları bu sayede dış ortama çıkartılmış olur ki ebeveynlerin ne türlü davranmaları gerektiğine dair fikir elde edilebilir.

Resimdeki gelişme aşamaları

Karalama dönemi; 2-4 yaş arası:

Tamamıyla rastgele karalamalardan oluşan bir dönemdir. Çocuk kalemiyle olabildiğine serbest bir şekilde çizimler yapar. Bu çizimler daha çok, çocuğun mutluluk duyduğu bir çeşit oyun sayılabilir.

Şema dönemi öncesi; 4-7 yaş arası

Yaşın artmasıyla beraber karalamaların artık anlamlı çizgiler haline dönüştüğü görülür. İnsan çizimleri başlamıştır. İlk etapta baş ve ayaklardan oluşan insan çizimleri giderek gövdeye, kollara, yüz ifadesine sahip hale gelir. Bu dönem çocuklarının resimlerinde saydamlık da göze çarpar. Çizilen evlerin içleri mevcuttur. 5 yaş itibariyle resimlerin bir konu ifade ederek yapılmaya başlandığı görülür.

Şema dönemi; 7-9 yaş arası

Bu dönem çocuğunun resmi ilk bakışta anlaşılabilecek düzeydedir. Ayrıntılara daha fazla yer verildiği göze çarpar. Yer çizgisinin kullanılmaya başlanmasıyla birlikte çocuğun çevre ile olan ilişkisinin ne derinlikte olduğu da yorumlanabilir.

Gerçekçilik dönemi; 9-12 yaş arası

Resimlerin gerçeğe uygun bir biçimde çizildiği görülür. Aşırı bir hassasiyetle çocuklar çizdikleri resimleri beğenmezler. Mekânsal ilişkiye dikkat ederler. Kız çocuklarının insan resimlerine, erkek çocukların ise uçak, araba vs. nesnelere yönelmiş olması dikkat çekicidir.

Resimlerin yorumlanması

Çocuklar çizdikleri resimlerde (yaşlarının müsaade ettiği ölçüde) kendi iç dünyalarını yine kendilerine özgü bir anlatımla ortaya koyarlar. Sıhhatli bir biçimde yorumlanan resim sayesinde çocuğun genel durumuna dair çıkarımlar yapılabilir. Bu da çocuğun ruhsal, bedensel, zihinsel anlamdaki ihtiyaçlarının anlaşılabilmesi için iyi bir fırsattır.

Resimdeki aile

Çocuğun resmine yansıttığı aile tablosu, büyük manada çocuk ve aile arasında olan ilişkinin nasıl olduğuna işaret eder. Eğer çocuk aile konulu resimlerde çizimi reddediyorsa,  ailesinden yeterince sevgi göremediği düşünülür. Ya da ailesindeki bazı fertleri çiziyor, bazılarını yok sayıyorsa, çizilmeyen kişilerin çocukla olan iletişimlerini gözden geçirmeleri gerekir.

Resmin içersinde yer alan ailede anne-babanın olduğundan büyük çizilmesi baskıcı bir aile yapısının, küçük çizilmesi ise kontrolün çocukta olduğunun göstergesi kabul edilir. Aynı zamanda anne-baba arasına yol, köprü tarzında engeller konulması çocuğun ebeveyniyle olan ilişkisinde kopukluk yaşadığını gösterir. Ayrıca kardeşin çok uzak veya çok küçük çizilmesi hatta hiç çizilmemesi çocuğun yoğun bir şekilde kardeş kıskançlığı yaşadığının belirtisidir.

Resimdeki evler

Evler, daha çok çocuğun duygu-durumunu oluşturan önemli mekânlardır. Bu anlamda çocuğun resmine yansıttığı ev figürü dikkate alınmalıdır. Örneğin saydam çizmesi gerekirken kalın duvarlarla çizilmiş ve içe ait hiçbir nesnenin bulunmadığı bir ev, çocuğun ev içi yaşadığı zorluğun göstergesidir. Bacası dumansız evler sıcak yuva özlemini yansıtırken, koyu ve yoğun bir şekilde çizilmiş duman ev içi çatışmaların somutlaşmış halidir. Evin etrafında çizilmiş pek çok yol ise çocuğun serbestlikten ziyade ev içersinde kontrol edilmeye, yönlendirilmeye ihtiyacı olduğunu söyler.

Resimdeki insan figürleri

Çocuğun resimde yapmış olduğu insan figürleri sosyal yaşama işaret eden özelliktedir. İnsan resminin azlığı, çocuğun sosyal yaşamındaki eksikliği, kopukluğu ifade ederken, insan resmine çocuğun sıkça yer vermesi sosyal gelişiminin gayet olumlu olduğunu açıklar.

Resimlerdeki insan figürlerinin organlarının nasıl çizildiği de yaşanılan sıkıntıları ortaya koyması açısından oldukça önemlidir. Eksik bırakılan ya da çok büyük/küçük çizilen organların o alanla ilgili olarak ne söylemek istediği dikkate alınmalıdır.

Başın küçük veya büyük çizilmesi, zihinsel faaliyetlerdeki güçlüğün,

Kolların küçük çizilmesi güvensizlik ve zayıflığın, büyük çizilmesi şiddetin,

Ellerin büyük çizilmesi çalma ve dayağın, küçük çizilmesi acizliğin,

Ayakların büyük çizilmesi kendine duyulan güvenin, küçük çizilmesi yalnızlığın,

Ağzın küçük çizilmesi iletişim problemlerin, büyük çizilmesi dille ilgili sorunların göstergesi olarak kabul edilir.

Resim yorumlarken dikkat edilmesi gereken noktalar:

Çocuğun herhangi bir konu verilmeden serbest olarak yapmış olduğu resimler bilgi alınması açısından daha sağlıklıdır. Sadece bir resimle çocuğun değerlendirilmesi doğru değildir. Çocuk tarafından yapılmış pek çok resmin birlikte incelenmesi daha gerçekçi sonuçlar verecektir.

Resimleri incelenen çocuğun aile yapısı, zekâ düzeyi, okul başarısı, yaşı, cinsiyeti gibi pek çok özelliği göz önünde bulundurulmalıdır. Resmin hangi şartlarda ve nasıl öğretildiğinin bilinmesi de çocuğu doğru tanımlamak adına önemlidir.