Merkez Bankası verilerine göre, cari açık, yılın ilk sekiz aylık döneminde 54 milyar 261 milyon doları bularak, rekor seviyeye ulaştı. Cari açık, geçen yılın aynı dönemine göre 27 milyar 447 milyon dolar artış gösterdi. Dış ticaret açığı ise, 29 milyar 432 milyon dolar tutarında artarak 61 milyar 435 milyon dolara ulaştı. Dış ticaret açığındaki patlama, cari açığın hızla artmasına neden oluyor.
Cumhurbaşkanı Abdullah Gül ve Başbakan Erdoğan‘ın dikkat çektiği cari açık, cumhuriyet tarihinin en yüksek seviyesine ulaştı. Kriz söylentileri hızla artıyor. Döviz kurlarındaki artış ve güncelleme adına benzinden doğalgaza kadar yapılan son zamlar, ekonomiye ilişkin endişeleri iyice artırıyor. Açığın hızla artması, Türkiye‘nin üretmeden tüketmesi ve sürekli dışarıya borçlanması anlamına geliyor. Seçim öncesi ve sonrası cari açığın tehdit oluşturmadığını savunan hükümet yetkilileri, cari açığı azaltmada başarılı olamadı. Artık herkes, cari açığın oluşturduğu tehdidi açık açık dile getirmeye başladı.
Geçen yıla göre iki kat
Merkez Bankası verilerine göre, cari açık, yılın ilk sekiz aylık döneminde 54 milyar 261 milyon doları bularak, rekor seviyeye ulaştı. Cari açık, geçen yılın aynı dönemine göre 27 milyar 447 milyon dolar artış gösterdi. Dış ticaret açığı ise, 29 milyar 432 milyon dolar tutarında artarak 61 milyar 435 milyon dolara ulaştı. Dış ticaret açığındaki patlama, cari açığın hızla artmasına neden oluyor.
Yılsonu tahminleri ise, cari açığın 73 milyar 71.8 milyon dolar olacağı yönünde. 2010‘un ilk 8 aylık döneminde gerçekleşen cari açık, 26 milyar 814 milyon dolar düzeyindeydi.
5 ay öyce rahatız mesajı
12 Haziran seçimleri öncesi ve sonrası özel sektörden gelen cari açık uyarılarına karşı iyimser tablo çizip, herhangi bir tehlike olmadığı uyarısında bulunan hükümet yetkilileri, 5 ay sonra gelinen noktada artık bu gerçeği açık bir şekilde dillendirmeye başladı.
Başbakan Tayyip Erdoğan, Temmuz ayında Cumhurbaşkanı Abdullah Gül‘e yeni kabine listesini sunduktan sonra, cari açıkla ilgili bir soruya "Kaygı verici değil, hiç endişe etmeyin, rahat olun. İnşallah son çeyreğe cari açıkta da çok farklı gireceğimizi göreceksiniz. Bütün çalışmalar tedbirler o konuda alınıyor. Bu ülke ihracatıyla, büyümesiyle, cari açık falan bunları rahatlıkla aşar" diye cevap verdi.
Ekonomi Bakanı Zafer Çağlayan ise, aynı dönemde "Bu, sadece Türkiye‘nin başının belası değil. 128 ülke bu sorunu yaşıyor. Biz cari açığı kesin çözeceğiz. Cari açık Türkiye için bir tehdit unsuru oluşturmamaktadır" diyerek rahatlatıcı mesajlar verdi.
Bir ara Başbakan Yardımcısı Ali Babacan, "Önemli olan şudur umuyoruz ki Avrupa‘da doğru kararlar alınır. Umuyoruz ki ABD‘de bu borçlanma limitiyle ilgili siyasi sorun aşılır. Bunlar eğer çözülürse sorun yok, ama problemler olduğu halde, sorunlar çözülemediği takdirde de olumsuz senaryolara da hazır olmamız gerekir" diye uyarıda bulundu. Ancak hükümet, hemen başka bakanları aracılığıyla yaklaşan tehlikeyi gizlemeye çalıştı.
Şimşek: Görülmemiş seviyeye ulaştı
Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ise dün, "Global ekonomi ve artan emtia fiyatları nedeniyle cari açık daha önce görülmemiş seviyelere ulaşmıştır. Yılın ikinci yarısında öngörülerimiz doğrultusunda bir daralma trendi oluşmuş durumda. Küresel ekonomik şartları dikkate alarak hazırladığımız orta vadeli plan cari açığı düşürmeye yönelik bir politika içermektedir" diye konuştu. Zammın güncellenme diye sunulmasına yönelik eleştirilere de cevap veren Bakan Şimşek, "‘Ben orada gerek cep telefonu, gerekse otomotiv sektöründeki vergi artışlarından bahsediyorum. Sigara ve alkollü içecekler üzerindeki vergi konusunu tartışırken, bunun güncelleme olarak görülmesi gerektiğini ifade etmiştim. Zammı gizlemek için güncellemeyi kullanmadım. Ben vergi artışlarından da bahsettim. Bu artışların cari açığı azaltmaya yönelik olduğunu da söyledim. Sadece sigaranın maktu vergisine ilişkin artışı ve alkollü içkilerdeki artışları değerlendirirken güncellemeden bahsettim. Bu çerçevede yansıtıldı, doğrusu ben üzüldüm. Sanki zamları gizlemek için güncellemeyi kullandığıma yönelik yazılar yazıldı; bu doğru değil" dedi.
Şimşek, ‘‘Biz cari açığı azaltmak için bunu bir tedbir olarak ortaya koyduk. Bunun amacı cari açığı azaltmaktır. Ben burada güncelleme kelimesini kullanmadım‘‘ dedi.
Cari açık nedir?
Bir ülkenin ihraç ettiği mal ve hizmetlerden elde ettiği gelirin, ülkenin yurt dışından ithal ettiği mal ve hizmetler yaptığı ödemelerden az olmasıdır. Yani ürettiğinden fazlasını harcamasıdır. Açığı kapatmak için de başka ülkelere sürekli borçlanılıyor. Türkiye içinde üretilebilecek mal ve hizmetlerin, yurtdışından ithal edilmesi nedeniyle açık sürekli artış gösteriyor. Seçim öncesi cari açık uyarılarına kulak tıkayan ve dövizi düşük seviyede tutan hükümet, seçim sonrası dövizin 1,90‘lara kadar tırmanmasına müsaade etti. Böylece dövize müdahaleyle dış ticaret açığına dolayısıyla da cari açığa tedbir almaya çabalıyor.
İlk önce Gül uyardı
Seçimden sonra cari açığa ilişkin her kesimden ciddi uyarılar yükselmeye başladı. Gelişmeleri yakından takip eden Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Meclis açılışında cari açıkla ilgili uyarılarda bulanarak, "Son büyüme ve cari açık rakamları, ülkemizin cari açık sorununun önemli bir bölümünün yapısal olduğuna işaret etmektedir" dedi. Yüksek büyüme oranlarının kronik cari açık sorunları ve riskleri oluşturduğunu belirten Gül, "Bugüne kadar cari açıkla ilgili sorunlarımıza çoğu kez döviz kuruyla çare aradık. Tabii ki döviz kuru, bir ekonominin rekabet gücünü belirleyen önemli makro değişkenlerden birisidir. Dolaysısıyla karar alıcılar tarafından göz önünde bulundurulmalıdır. Ancak döviz kuruyla ilgili tartışmalar, yapısal sorunların ötelenmesine ve çözümlerinin geciktirilmesine neden olmamalıdır" ifadesini kullandı.
Erdoğan: Sorun var
Cari açıkla ilgili yeni uyarı bu sefer Kızılcahamam kampında Başbakan Erdoğan‘dan geldi. Geçtiğimiz hafta sonu yeni ÖTV zamlarını savunurken bu konuya giren Erdoğan, "Ülkenin cari açık sorunu var. Eğer biz burada işe dikkat etmezsek hani Rahmetli Özal‘ın ‘kemer sıkma‘ dediği olay, işi sıkı tutmazsak biz de Yunanistan‘ın durumuna mı düşelim?‘‘ dedi.
