Han Çinlileri, askerlerin kentteki varlıklarından memnun, Uygur ise Türkleri endişe içinde. Adila ismindeki bir Uygur kadını, "Bu askerler bizi korkutuyor, zaten bu amaçla gelmişler. Bu kadar çok askere karşı biz ne yapabiliriz ki?" diye tepkisini dile getiriyor.
Binlerce Çin askeri, Doğu Türkistan‘ın başkenti Urumçi‘de "gövde gösterisi" yapıyor. Yüzlerce kişinin öldüğü, 1080 kişinin yaralandığı Urumçi‘de hem Han Çinlilerinin, hem de Müslüman Uygur Türkleri‘nin nasıl tekrar barış içinde yaşayacakları merak konusu. Han Çinlileri, askerlerin kentteki varlıklarından memnun, Uygur ise Türkleri endişe içinde. Adila ismindeki bir Uygur kadını, "Bu askerler bizi korkutuyor, zaten bu amaçla gelmişler. Bu kadar çok askere karşı biz ne yapabiliriz ki?" diye tepkisini dile getiriyor. Adila, eşinin bir Han Çinlisi için kamyon şoförlüğü yaptığını, ancak bundan sonra bu durumun sürüp sürmeyeceğini bilemediğini dile getiriyor. Adila, "Onlar bizden nefret ediyor, biz de bundan korkuyoruz" diyor.
Silahlı ve zırhlı ağır araçların oluşturduğu konvoylar kilometrelerce uzanıyor. Helikopterler, çatıların sadece birkaç metre üstünden geçerek alçak uçuşlar yapıyor ve uyarıcı broşürler bırakıyor. Bazı askeri araçlarda Çince, "Ayrılıkçılar ülkeye ve onun insanlarına felaket getirir" ifadeleri dikkat çekiyor.
China Daily gazetesinde çıkan bir habere göre, 5 Temmuz‘da patlak veren olaylara katılan göstericilerin Doğu Türkistan‘ın güneyinden oldukları iddia ediliyor. Adina isimli bir cerrahtan konuyla ilgili demeç alan gazetenin haberinde, bu protestocuların farklı elbiseler giydikleri ve değişik aksanlarda konuştukları öne sürüldü.
Singapur Doğu Asya Enstitüsü‘nden Çinli siyaset uzmanı Bo Zhiyue, "Çin, eninde sonunda güç kullanmak zorundaydı. Eğer bu olmazsa, olaylar kar topunun çığa dönüşmesi gibi artardı. Bunu her hükümet yapardı" yorumunu yaptı.
Uygur Müslümanları tedirgin
Urumçi‘nin Uygur mahallelerinde tedirgin bekleyiş sürüyor. Kendi dernek binalarında toplantılar yapan Uygur Türkleri, çıkması muhtemel yeni çatışmalar için hazırlanıyor. Kadın ve erkeklerde büyük bıçaklar dikkat çekiyor. Stratejik noktalara tahta barikatlar kuran Uygur erkekleri, "Kendimizi koruyoruz" diyor. 20‘li yaşlarındaki Turkonate isimli bir Uygur genci, Çinli polisin daha önce yaralanmış gençleri toplayarak bir yere götürdüğünü, daha sonra bu kişilerden haber alınamadığını dile getirdi.
Rusya, Moğolistan, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Afganistan, Pakistan ve Hindistan ile sınırları bulunan Doğu Türkistan, doğal kaynaklarının zenginliğiyle de dikkat çekiyor.
Uygur ekonomist kayıp
İnsan hakları konusundaki açık sözlülüğüyle tanınan Uygur ekonomistin kaybolduğu ileri sürüldü. Uygur akademisyen İlham Tohti‘nin Sincan Uygur Özerk Bölgesi‘nde meydana gelen olaylar üzerine polis tarafından sorgulandıktan sonra tutuklandığı sanılıyor. Tohti‘nin arkadaşı Huang Cancin, İlham Tohti ile dün sabah telefonda konuştuğunu ve Uygur arkadaşının tutuklanacağına dair resmi bildirim aldığını söylediğini belirtti. 39 yaşındaki Tohti‘nin kurduğu web sitesine, Sincan Uygur Özerk Bölgesi yönetimi tarafından olaylara yol açan süreçte düşmanlığı tırmandırıcı yazılar yayımladığı gerekçesiyle suç isnat edilmişti.
Pekin polisi ve akademisyenin çalıştığı Merkezi Milliyetler Üniversitesi, Tohti‘nin nerede olduğu konusunda açıklama yapmazken, Dışişleri Bakanlığı sözcüsü de olağan basın toplantısında konuyla ilgili soruyu bakanlığını ilgilendirmediği gerekçesiyle yanıtlamadı. AP ajansı, pazartesi ve salı günleri Tohti ile telefonla görüşüldüğünü, ancak resmi makamlar tarafından soruşturulmasından dolayı yorum alamadıklarını bildirdi.
Arkadaşı Huang da Tohti‘nin kendisine telefonda "Belki sesimi son kez duyuyorsun" dediğini ve hakkındaki iddiayı reddettiğini ifade etti. Huang, Tohti‘nin "şiddeti kışkırtmadığını ve şiddetin bütün halk kesimleri (etnik gruplar) için kötü olduğunu" söylediğini de aktardı.
Kırgızistan: Vatandaşlarımızı tahliye etmeye başladık
Kırgızistan Dışişleri Bakanlığı, Doğu Türkistan‘daki olaylar nedeniyle vatandaşlarını tahliye etmeye başladığını açıkladı. Dışişleri Bakanlığı Basın Merkezinden yapılan açıklamada, bakanlıktan bir heyetin bölgeye gönderildiği, Çinli yetkililerle birlikte yürütülen tahliye çalışmalarının, özerk bölgenin merkezi Urumçi‘deki, öğrenci ve iş adamlarının da aralarında bulunduğu Kırgız vatandaşlarını kapsadığı belirtildi. İlk 45 kişilik grubun Urumçi‘den Bişkek‘e geldiği ifade edilen açıklamada, ardından da 50 kişilik bir grubun geleceği kaydedildi. Bu arada Sınır Birlik Komutanlığı, Kırgızistan-Çin sınırının açık olduğunu, önlemlerin ise artırıldığını bildirdi.
Çin: Konunun BM‘ye taşınması için neden yok
Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Qin Gang, Doğu Türkistan‘da meydana gelen olayların BM Güvenlik Konseyinde ele alınması için neden bulunmadığını söyledi. Sözcü, Pekin‘de düzenlediği olağan basın toplantısında, Türkiye‘nin konuyu Güvenlik Konseyine götürmesi olasılığıyla ilgili soruyu cevaplarken, bunun Çin‘in iç işi olduğunu belirtti. Qin, ülkenin bütünlüğü, etnik dayanışma ve sosyal istikrarın sağlanması için diğer ülkelerden anlayış ve destek beklediklerini kaydetti.
