Aile İçi Eğitim

Yaşlanmaktan korkmayın Toynbee Hatıralarında "yaşlanmaktan korkmuyorum ama zihinsel üretkenliğimi kaybetmekten korkuyorum..." diyerek, yaşlılık döneminde de faydalı işlerle meşgul olmanın önemini ifade ediyor.

Yaşlanmaya karşı önyargılarımız ve korkularımızın altında da aslında biraz işe yaramama düşüncemiz ve zihinsel aktivitemizde meydana gelen aşınmanın ve buna yönelik kayıpların etkisi vardır. Yaşlanmak sanki bütün üretkenliğimizi, bütün aktivasyonlarımızı kaybetmektir ve o yüzden yaşlanmaktan çok işe yaramamaktan, eski bir kitap gibi fırlatılıp atılmaktan korkarız... Ve aslında her dönem, görüntümüzden, çevremizden, yakınlarımızdan ve sevdiklerimizden birileri ya da bir şeyler eksiliyor, bizden uzaklaşıyordur. Bu da, yaşlılıkla ilgili algılarımızı etkilemekte duygularımızı sürekli tetiklemekte, bizi karanlık mahzenlere sürüklemektedir... Çünkü kayıplarımız sadece fiziksel ve zihinsel varlığımızla ilgili de değildir aynı zamanda akranlarımızın, yakınlarımızın, komşularımızın hatta alış veriş yaptığımız bakkalımızın ölümü dahi buna dahil olabilmektedir. Bütün bunlar ileriki yaşlarda bizi etkileyebiliyor ve dünyadan uzaklaşarak bir tür duygusal yalnızlığa itebiliyor. Böyle durumlarda insan bazen dünyadan elini eteğini çekiyor, sadece ibadetlerle meşgul olmaya başlıyor ve insanlardan yavaş yavaş kopuyor. İbadet etmek, Yaratıcıya sığınmak, ona yönelmek, güzel bir şey ancak, bunu hayattan tamamen koparak yaptığımızda Peygamberin tavsiye ettiği o itidal çizgisini aşarak kendimizi dar bir alana hapsediyoruz. Bu duruma düşmemek için, yaşımız ya da şartlarımız ne olursa olsun, çevremizle ilişkilerimizi dengede tutmaya ve Yaratıcıya karşı sorumluluklarımızın bilinciyle hareket etmeye ve bu konuda itidalli olmaya özen göstermeliyiz.

Kayıplarımız yaş sürecimizle birlikte her gün biraz daha artmakta ve her daim ölümü, ahreti, kıyameti bizlere hatırlatmaktadır. Hangimiz hayata ilk başladığımız gibiyiz ki? Ve hangimizin çevresinden bir şeyler eksilmedi ya da aramızdan biri ayrılmadı ki? Her birimizin fiziksel, zihinsel, çevresel, toplumsal kayıplarımız var... Fakat, bunu kabul etmek, buna rıza göstermek hayatla uyumumuzu geliştiriyor ve biz rıza gösterdikçe, kendi sorumluluklarımız üzerine yoğunlaşmaya başlıyoruz...

Ve aslında, yaşımızla birlikte devam eden ayıplarımıza karşın bilgi birikim ve tecrübelerimiz artmakta ve bir yandan yoksullaşırken diğer yandan çok yönlü kazançlar elde etmekteyizdir...

Yaşlılık döneminde karşılaştığımız değersizlik algılarımız ise, aslında biraz da bizim kültürel dokularımızla alakalı diye düşünüyorum. Yaşadığımız toplumda çoğu zaman, insanlar emeklilik döneminde ya da çocuklarını evlendirdiklerinde bir köşede oturup ölümü beklemeyi tercih ederler ve kendileri için artık hayatın bir anlamının kalmadığını sanırlar. Sanki her şey sona ermiştir, idealler tükenmiş ve artık yapacak bir şeyleri yoktur... Böyle inanırlar, böyle yaşamayı tercih ederler.

Batılı toplumlarda ise, kültürel yozlaşmaların ve maddiyatçılığın hat safhaya ulaşmış olmasına rağmen insanlar sadece dünyevi hedeflere ulaşmayı düşündüklerinden yaşlılıkta da aktif olmaya çalışıyorlar. Maneviyattan kopuk olmaları bu insanları bir boşluğun içine itiyor ve hayat boyu dünyevi hedefler peşinde koşmaya çalışıyorlar. Mesela, son yıllarda bu toplumlarda, emeklilikten sonra üniversiteye başlayanların sayılarının arttığı bu noktada kurumların çeşitli çalışmalar üzerine yoğunlaştığı belirtiliyor. Bu kimseler yaşadıkları anlam boşluğunu sırf dünyevi hedeflerle telafi etmeye çalışıyorlar. İnsanların, aşkın hedeflerden yoksun olmaları, müşterek bir hayattan ailevi ilişkilerden uzak kalmaları onları dünyayla ilgili ihtiraslara sürüklüyor. Burada da, ihmal edilen ahiret ve maneviyat duygularına karşın aşırı dünyevileşmeyi görüyoruz ki, bu da insan hayatı için gerekli olan itidal ve dengeye uymadığından, birey ve toplumları tektipleştiriyor. Dinimiz, bu konuda insan fıtratına uygun olanı tavsiye eder ve hayat, idealler ve hedefler konusunda dünya ve ahret dengesini vurgulayarak insana nasıl yaşayacağını gösterir.

Müslüman halklar, donanımları ve yeterlilikleri bakımından aktif oldukları halde, yaşlılık döneminde "artık çocukları evlendirdim bundan sonra ölümü beklemeliyim" diyerek hayatla aralarındaki ipleri koparıyor ve eski bir eşya gibi bir kenara çekiliyorlar.

Yapılan araştırmalarda, ileriye dönük hedefleri olan kimselerin, ibadetlerini yerine getirenlerin ve aile içinde birlik bütünlüğü sağlayanların ölümden daha az korktukları ve bu kimselerde stres ve kaygı durumlarının daha az olduğu ortaya çıkmıştır.

Bütün bunları ifade ettikten sonra acaba diyorum bizim insanımız neden anlam boşluğundan yakınır? Yaşlılığı neden hayattan kopuş olarak algılar? Değerlerimize sadakat gösteriyoruz, aile ve komşuluk ilişkilerimize ihtimam veriyoruz... Peki öyleyse sorun ne? Daha öncede ifade ettiğim gibi, dünya ve ahiret bağlamında sorumluluklarımızı yerine getirirken ideal çizgiyi korumadığımızda bu tür sorunlar ortaya çıkıyor. Ve bizler yaşlandıkça, değersiz ve önemsiz biri olduğumuza inanmaya başlıyoruz. Oysa yaşlılığın da kendince güzellikleri var ki, bu güzellikler arasında, bilgi ve birikimler, tecrübeler, deneyimler, hatıralar adeta canlı bir kitap gibi zihnimize yazılmıştır ve yaşlılıkta bunları bir sonraki nesillere aktarmak insani bir sorumluluktur. Her birimiz bu sorumluluğun şuuruyla hareket ettiğimizde inanıyorum ki, böyle bir boşluğun içine de düşmemiş olacağız.