5 soruda Genel Sağlık Sigortası

1 Ocak itibariyle yürürlüğe giren Genel Sağlık Sigortası ile ilgili olarak belli başlı soruları TV5 "Arz-ı Hâl" programının yapımcısı İbrahim Balcıoğlu cevaplandırdı.

1 Genel sağlık sigortası kapsamı dışında kalan 1 milyon 800 bin kişinin durumu ne olacak? Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları gelir testi işinin altından kalkabilecek kapasitedeler mi?

Genel sağlık sigortası kapsamında bulunan, ancak çalışmayan veya emekli olmayan veya bunların bakmakla yükümlü olmadıkları 1.800.000 kişi olduğu resmi makamlarca ifade edildi. Bu kişilere Sosyal Güvenlik Kurumu'nun resmi bir yazı gönderecek. Bu kişiler, oturdukları yerin bağlı olduğu kaymakamlık veya valiliklere bağlı olarak kurulan sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarına müracaat ederek genel sağlık sigortalı olmak için müracaat edecekler. Bu müracaat sırasında gelir tespiti yapılarak gelir durumlarına göre ya hiç prim ödemeyecekler ya da 35, 106 veya 212 lira prim ödeyerek sigortalılıkları tescil edilecek. Bu da vakıf kapılarında uzun kuyruklara sebep olacaktır. Oysa hastaneye gidenler veya sağlık yardımlarından faydalanmak isteyenler tescil edilseydi daha rahat olurdu. Bir de, gelir testi yaptırmak istemeyenlerin primi en yüksek dereceden, yani 212 liradan olacağı için mağduriyetler oluşacaktır. Üstüne üstlük müracaat etmeyenlere kesilecek 887 lira ceza da insanlara "Kırk katır mı, kırk satır mı?" demek olacaktır.
Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları, bilindiği gibi yeşil kartlıların işlemlerini yapıyorlardı. Ancak çok detaylı bir inceleme kriterleri yoktu. Şimdi 11 ayrı kurumdan 25 ayrı sorgulama yapılacak. Bir de bankalardan, elektrik, su ve doğalgaz şirketlerinden harcama bilgileri alınacak. Bunları sorgulamak için belki binlerce yeni memur ihtiyacı ortaya çıkacaktır. Bakanlar Kurulu ihtiyaç kadar görevlendirme yetkisi verdi ama bu işi ancak benimseyen insanlar yapabilir. Şimdilik yeşil kartlılar ile ilgili sorun yok gibi ama vizesi biten yeşil kartlılar da geldiğinde işler aksarsa büyük sorunlar ortaya çıkabilir.

2 Kapsam dışında kalan ve öğrenim çağını bitiren işsiz gençlerin durumu ne olacak?

Öğrenim çağını bitirmiş gençlerimizin iş bulamadıkları bir gerçek. 5510 sayılı yasa ile 18 yaşına kadar gençler ve çocuklara primsiz bakılacağı söyleniyor. Bu tamamen aldatmacadır. Doğru, 18 yaşına kadar olanlara sağlık yardımı veriliyor ama ailesinden gelir testi yaptırması isteniyor. Geliri 296 liraya kadar olanlardan prim alınmayacak ama diğerlerinden gelir durumuna göre prim alınacak. Bir de 18 yaşını bitirmiş orta öğrenimde olanlar ile yüksek öğrenime devam edenler var. Onlar da orta öğrenimde 20, yüksek öğrenimde ise 25 yaşını bitirene kadar sağlık yardımı alacaklar. Bu yaşı bitirenler hem medeni kanunumuzda, hem de sosyal güvenlik kanununda ayrı bireyler olarak kabul edilirken, alınacak prim hesaplanırken aile ferdi olarak bir geliri olduğu farz edilecek. 25 yaşını bitiren çocuğunun hiçbir geliri yoksa, babasından ötürü 212 liraya varan prim ödemesi gerekecek. Bu tam bir tenakuz. Çalışmayan ve geliri olmayan erkek ve kız çocukların en alt kademeden prim ödemesi gerekir.

3 Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının durumu ne olacak? Bu durumda olanlar da genel sağlık sigortası mükellefi olacaklar mı?

Hem yurt dışında, hem de Türkiye'de yaşayan çok sayıda vatandaşımız var. 1960'lardan itibaren başlayarak yurt dışına çalışmaya gidenler artık yaşlandılar. Orada emekli oldular veya halen orada yaşıyorlar. Zaman zaman yurt dışına gittikleri de malumunuzdur. Ancak bu durumda olanların veya sosyal yardımla yaşayan vatandaşlarımızın da genel sağlık sigortası kaydı isteniyor. Türkiye'den ikamet kaydı olanların primden kurtulmak için ikamet kaydını sildirmeleri gerekecektir. Yoksa onların da re'sen prim kaydı yapılacağından yurda geldiklerinde yüklüce prim borcuna muhatap olabileceklerdir.

4 Yapılacak gelir testinde ne gibi kriterler esas alınacaktır? Bu kriterler belli midir? Örneğin yüzlerce dönüm arazisi olanlar, evi apartmanı olanlar nasıl prim ödeyeceklerdir?
Gelir testi esasları çıkarılan yönetmelikle belirlenmiştir. Bu yönetmeliğe baktığımızda birçok yerden bilgi alınacağı anlaşılıyor. Tapu kayıtlarından, banka hesaplarından, vergi mükellefiyetinden, işsizlik yardımı kayıtlarından, muhtaç aylığı alıp almadığı, çiftçi kayıt sisteminden bilgi alınacağı anlaşılıyor. Buralarda kayıtlı olan ve gelir olarak belirli olanlar anlaşılıyor ki, gelir hesabında dikkate alınacak ama tapu kayıtları ile çiftçi kayıt sisteminde kayıtlı bilgilerin nasıl değerlendirileceği, puanlamadaki değerlerinin ne olduğu anlaşılamıyor. Biri gecekonduda otururken bir diğeri villada oturuyorsa, bunun gelir karşılığı nedir; bu bilinmiyor. Birinin yüzlerce dönüm arazisi olabilir ama gelir getirmiyorsa bunun değeri nasıl hesaplanacak, şimdilik sır.

5 Otuz günden az veya part time çalışanların durumu ne olacak? Bir de primlerin yüksekliğinden şikayet ediliyor. Bunun için ne dersiniz?

Bu durumda olanlar yani bir ayda 30 günden az çalışanlar ile part time çalışanlar eksik günlerini tamamlayacaklar. Yani bir ayda 10 gün çalışıyorsa, 20 gün için genel sağlık sigortası primi yatıracaklar. Bu da istismar edilen bir durumdu. Bazı işverenler tam gün çalıştırdıkları işçilerini eksik gün gösteriyorlardı. İşçiler mutlaka işverenleri ile görüşüp durumu düzelttirmelidirler. Bu hem prim ödemelerini engelleyecek, hem de ilerde emekli olurken işlerine yarayacaktır.

Primlerin yüksekliği konusuna gelince;  primler, asgari düzeyde tutulmalıdır. En yüksek prim 106 lira olmalıdır. Zaten yüksek gelir gruplarının daha iyi yaşam koşullarından dolayı az hastalanacakları düşünülmelidir. Bir de bu grupta bulunanlar özel sağlık yardımı alabilirler.
Bunlardan çok geliri var deyip daha yüksek prim almak gerekmez. Zaten asgari ücretin 1/3'den az geliri olanlarınkini devlet ödeyecek, 1/3 ile asgari ücret arasında geliri olanlar 35 lira ödeyecek asgari ücretten fazla geliri olanlar da 106 lira öderse bu sorun suhuletle çözülür.